USULUD-DIN

   MISINGI YA DINI


 

 

 

bullet

UTANGULIZI KWA KALAMU YA MURTADHA  HAKAMI 

bullet

KUMFAHAMU MWENYEZI MUNGU KUPITIA DALILI

bullet

UADILIFU WA MWENYEZI MUNGU

bullet

UTUME

bullet

UIMAMU

bullet

MAHDI MTARAJIWA (a.s)

bullet

MAREJEO (QIYAMA)

 


 JINA LA KITABU:         USULUD-DIN

 MTUNZI:                                SHEIKH  MOHAMMAD  HASSAN AAL-YAASIN

 KIMEFASIWA   NA:           ABDUL MAJID NASSIR

 WAENEZAJI:                       MUASSASATUL IMAM ALI (A.S)

 MWAKA WA CHAPA:     2005

 KOPI:                                    2000

index books

UNAKARIBISHWA SANA KATIKA MAKTABA HII INAYOPATIKANA KATIKA TOVUTI HII: (WWW.TAQEE.COM ) ILI UJIPATIE VITABU MBALI MBALI VYA KIISLAAM KATIKA LUGHA YA KISWAHILI NA KIARABU.

 

 

Karibu:

www.taqee.com

UTANGULIZI KWA KALAMU YA MURTADHA HAKAMI.

Karibu:

www.taqee.com

 

KWA JINA LA MWENYEZI MUNGU MWINGI WA REHEMA MWENYE KUREHEM.

 

UTANGULIZI

 

    Umeandikwa na Ustaadh: Seyyid Murtadha Al-hakamiy.

 

     Unadhihiri ubora wa dini ya kiislam kwa kuwa kwake ni dini inayo kubaliana na maumbile na ni dini inayotegemea dalili.

Chimbuko la maarifa yake ni mtiririko wa maumbile.

     Huchukua maarifa yake kutoka kwenye maumbile, na hupata mafundisho yake kwenye chemchem ya maumbile.

Fikra zake hutokana na uchambuzi wa kimantiki na dalili, kila muislaam anapo shikamana nao, uwezo na nguvu zake za kimaumbile hukamilika, na huthibiti ndani ya nafsi yake, mazingatio na uwezo wa kidhati.

Na dini ya kiislamu humtengenezea mwanadamu dhati iliyo kamilika, na akili yenye kufahamu na moyo wenye uelevu, moyo ambao hufahamu ukweli na uhakika na humpa busara yenye kumsaidia kudiriki uongofu, na masikio yenye kudadisi na kuchukua yaliyo ya kheri, na ulimi mwema utamkao mambo ya kheri, na humtengenezea vitu vingi katika dhati yake, vitu amba-vyo huufanya utu wake ukamilike kiroho.

Na uislamu humuwekea muislamu kiongozi wa maarifa yote: Nae ni Imani ya Mwenyezi Mungu na kumuogopa, kama amba-vyo huifanya imani ya uadilifu wake kuwa ni sawa na moyo wake unao sawazisha kati ya mambo yanayo ufanya uhai ushamiri, na Imani ya ujumbe wake ni sawa na ufahamu wake upambanuao jema na baya, na hivyo Imani ya marejeo (yaani kiama) kumsisi-tizia moyoni mwake kuhisi kuwepo marejeo ya kudumu, kama ambavyo huifanya itikadi yake ya uimamu kuwa msingi wa kifikra, miongoni mwa misingi inayo ijenga  shakhsiya yake ya kiislamu katika ujenzi madhubuti, na kumtofautisha kimadhe-hebu tofauti iliyo madhubuti.

Nakila itikadi ya kiislamu huijenga shakhsiya ya mwislamu, na kila akida kati ya itikadi za kiislamu ina kuwa ni sawa na kiwiliwili kilicho hai ndani ya shakhsiya yake na athari zake huonekana katika maisha yake kifikra na kimwenendo.

Kwa hivyo basi Shekh Mohammad Hassan Aali Yassin amejitolea kufanya kazi ya kuijenga shakhsiya hii ya kiislamu na kuitengeneza ndani ya nyoyo za waislam, kwa vigezo vya ufahamu na maarifa yake katika vitabu vingi vilivyo vipana na vilivyo faulu kutokana na muelekeo wake wa kielimu udhihirishao ukweli.

       Na vilevile aliombwa na Marjiul Aala (kiongozi wa juu wa kidini) Imam Khui kuingia katika uwanja huu wa jihadi kwani ni mwanafunzi wake alie bobea na akaharakia kuvieneza vitabu hivi vya kiislamu katika mizizi ya itikadi na misingi yake na kuzifanyia wepesi itikadi hizi ili kiwe ni chakula kitamu chenye kumuongezea muislamu ufahamu, na chenye kukidhi mahitaji yake ya kimaumbile ya kuhitajia itikadi ya dini.

       Kwa hivyo tunayatoa mafundisho haya ya kiislamu yenye kudumu kwa muundo mzuri, kwa usaidizi na uangalizi wa kiongozi wake wa dini na kiongozi wa madhehebu yake, na Allah ndie muongozaji kwenye njia iliyo sawa. 

 

                            Najaf , 13 Rajab 1392. 

                            MURTADHA AL-HAKAMIY.

 

 

KUMFAHAMU MWENYEZI MUNGU KUPITIA MAUMBILE NA DALILI.

 

( )

 

Je kuna shaka juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, muu-mbaji wa mbingu na ardhi (Qurani).

( , . . , ).                                                                             Vipi itatolewa dalili ya kuthibitisha  kuwepo kwako ewe Allah kwa kitu ambacho kuwepo kwake kuna kuhitaji wewe?

Je kuna kitu kilicho dhahiri zaidi yako, hadi kiwe ni chenye kukudhihirisha wewe, niwakati gani umefichika hadi uhitajie dalili ya kuthibitisha kuwepo kwako. Na ni wakati gani ulikuwa mbali hadi athari zako zikawa ndizo zenye kutufikisha kwako Hussen (a.s).

     Ni ajabu iliyoje vipi ana asiwa Mwenyezi Mungu au vipi mpingaji anapinga kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, wakati ambapo kila chenye kutikisika na kila kilicho tulia, kinashu-hudiwa na Mwenyezi Mungu na katika kila kitu kuna dalili ijulishayo ya kuwa yeye ni mmoja. (Malenga wa zamani).

 

KWA JINA LA MWENYEZI MUNGU MWINGI WA REHMA MWENYE    KUREHEMU.

 

Sifa zote njema ni za mola wa viumbe na rehma na amani ziwe juu ya Bwana wetu Muhammad (s.a.w) na kizazi chake kitukufu na kilicho twahirika (Kilicho safi).

Tangu walipopatikana viumbe wa mwanzo juu ya ardhi, wanadamu walishughulishwa na fikra, walimfikiria muumba wa uhai na mtoaji wa uhai katika ulimwengu huu mpana, na mazungumzo ya watu hao yaliyo husiana na uungu katika zama hizo za zamani yakijadili suala hilo kulingana na uwezo mdogo wa kufahamu na ufahamu wenye mipaka, na ufinyu wa kiakili na kielimu walio kuwa nao.

Kisha kutokana na kupanuka kwa akili na kukua kwa mawazo ya mwanadamu mazungumzo yakapanuka hadi kufikia kwenye upeo wake katika zama za falsafa, wakati fikra ya falsafa ilipo cheza duru kubwa katika uwanja huu na ikaingia kila nyanja, na ikaiwekea imani misingi madhubuti na vizingiti thabiti na kanuni ambazo hazinakishiwi (hazijadiliwi), misingi ambayo ilitumika kuzibatilisha shaka za wajinga na shubha za wapingaji.

Na elimu ilipo panuka hasa katika zama zetu hizi za mwisho, walio kuwa na elimu hiyo walifanya majaribio mengi kuitumia elimu hiyo kuipiga vita dini na kuivuruga (kuipotosha) itikadi, wakatoa madai ya kuwa elimu inapinga kuwepo kwa Mwenyezi Mungu mtukufu, na inapinga kanuni ya akili isemayo  kuwa ni lazima (ni dharura) kuwepo muumba wa kila kiumbe na msababishaji wa kila kilichopo, kisha wakakinasibisha kila kitu katika ulimwengu ya kuwa kimetokana na kukua kwa madda  (movement of matter) na kutokana na ghafla (accident), au kuwa ulimwengu ulianza bila kupangiliwa.

Na wakati huo ( katika kipindi hicho) zikaenea shubha na shaka nyingi, na zikaenea kauli tofauti na dhana mbalimbali, na zikaenea kelele zisemazo ya kuwa madda ndio ya tangu na tangu na itadumu milele.

Na jamii ya kiislamu ikapambana na zama hizi ngumu, zama ambazo zilizitia misukusuko fikra na kuwachukua watu wengi ambao itikadi zao zilisimama juu ya msingi wa kuwafuata walio tangulia, itikadi ambazo hazikusimama juu ya msingi wa dalili au kukinaika kwa kutumia dalili.

Wakati ambapo sisi tulikuwa tukiamini ya kuwa haiwezekani uislamu ukapingana na elimu na akili kamwe.

Kwa sababu tunaamini kuwa dini ya kiislamu imesimama juu ya misingi ya akili na elimu, inatulazimu kufanya utafiti juu ya maudhui ya uungu kufuatana na elimu ya kisasa, elimu ambayo waliikusudia wale wenye shaka kuitumia kuharibu na kubomoa itikadi ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu.

Kwa ufupi ni kuwa matokeo ya utafiti uliofanywa ni kuwa, elimu hii kwa lugha yake maalum na mfumo wake ulio wazi, na kwa nadharia zake za kisasa na ugunduzi wake wa kina, imetuzidishia imani ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu mtukufu, na imetupatia dalili na ushahidi ambao hawakuwa nao watafiti na waandishi  walio tangulia.

Na kwamba elimu hii imebatilisha kwa uwazi kabisa madai mengine ya wasemao ya kuwa madda ndio ya tangu na tangu na athari ya harakati zake na maendeleo yake katika kuumba na kuvifanya vitu viwepo, na ilibatilisha madai ya wale wajitege-mezao juu ya sudfa, yaani accident, kutokea kitu kwa ghafla, katika kudhihiri kwa uhai na viumbe katika ulimwengu huu ulio mkubwa.

Na ili kitabu hiki kikusanye na kielezee pande zote za maudhui haya, utafiti wangu umeanza kwa kutoa muhtasari wa dalili za kimaumbile yaliyo salama na dalili za kifalsafa na ushahidi wa elimu ya akida.

Kisha nikatoa uchambuzi kiasi wa mfumo wa Quran tukufu jinsi inavyo utolea ushahidi uhakika huu, nao ni mfumo wa pekee na wa aina yake kati ya mifumo ya kutoa ushahidi au dalili, kwa kukusanya kwake mfumo wa kuizungumzia akili na wenye kuzifanya hisia ziwe ni zenye kuelewa, na kwa kujitegemeza juu ya hisia na athari za nje ya maumbile tunayo yashuhudia.

Kisha dalili za elimu hii ya kisasa zimechukua sehemu ya mwisho katika mwendo huu (safari ) wa kiroho ulio mpana.

Na kila ninalo litarajia kutokana na utafiti huu ni kupata thawabu na malipo, na ninatarajia uwe na manufaa na uwe ni muongozo kwa wasomaji na Mwenyezi Mungu ndie muwafiki-shaji.

Na ninamshukuru Allah alietuongoza kwa haya kwani hatukuwa ni wenye kuongoka kama si uongozi wake.

Ewe mola wetu hakika sisi tulimsikia mnadi (muitaji) akiitia watu kwenye Imani ya kuwa muaminini mola wenu tukaamini.

Ewe mola wetu tusamehe madhambi yetu na utufutie makosa yetu na utufishe pamoja na watu wema.

 

 

         Mohammad Hassan Aalu Yaasin,

                IRAQBaghdad.  Kadhimiyya.

 

 

Utafiti uhusianao na kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, muumba na muendeshaji wa ulimwengu, na dalili za kuwepo kwa Mungu huyu muumba, ni utafiti wa tangu, yaani ni utafiti ulio anza muda mrefu sana hata kama itatofautiana miundo yake kutokana na muda mrefu kupita, na hata kama itapishana mifumo yake, na zikabadilika dalili zake na ushahidi wake.

Na mwanadamu tangu alipokuwa ni mtu mwenye kufahamu na kuhisi ameumbwa kuwa ni mtu mwenye kupenda kuelewa mambo hata yale yaliyo nyuma ya sitara, na ameumbwa na hali ya kupenda kufahamu chanzo cha vitu na malengo yake na kufahamu uhakika wa kila kitu, mwanzo wake ni upi? Na vipi kimekuwa? Na mwisho wake ni upi?Au wapi kitaishia kitu hicho?

Na kutokana na athari za maumbile hayo aliyo umbwa nayo ya kupenda kufahamu ukweli na uhakika wa vitu, mwanadamu huyo ameweza  kuufahamu ulimwengu na hakuacha kutafiti katika siri zake na kuzama katika kina chake kilicho kirefu kwa kiasi cha akili yake na ufahamu wake katika kila mzunguko kati ya mizunguko ya tamaduni mbalimbali zilizo pita katika historia. Na utafiti kuhusu kuwepo kwa mwanzishaji wa ulimwengu na alie ufanya ulimwengu uwepo, huo ulikua ndio utafiti wa mwanzo kufanyika katika siri za ulimwengu, utafiti  ambao ulijaribu kuufahamu ulimwengu na kufanya uchunguzi kuhusu ulimwengu kulingana na nyenzo alizo kuwa nazo, au alizo kuwa akizimiliki zimuwezeshazo kufahamu na kufikiria.

Kutokana na kuwa kufahamu kwa mwanadamu uhakika wa vitu kumeanza tangu alipokuja duniani, kukiwa na mipaka basi kufahamu kwake hakukuvuka mzunguko wa maisha yake mepesi na yaliyo finyu. Kisha kutokana na karne kadhaa kupita kukapanuka maisha yake kufuatana na kupanuka kwake katika maarifa, hakuna ajabu yoyote ikiwa tutaona maudhui ya itikadi kuhusiana na Mwenyezi Mungu muumba na msababishaji wa ulimwengu yakipanuka na kupiga hatua katika kupanuka kwake kulingana na ukuaji wa akili ya mwanadamu  na fikira zake katika historia ya kukua kwake hapo kabla na hata hivi sasa.

Na ndio sababu tunaona  ya kuwa wanadamu tangu zama za mwanzo za kuwepo kwao, kuna watu walio kuwa wakiabudu wanyama au nyota au baadhi ya vitu visivyo na hisia, na wakiitakidi ya kuwa vitu hivyo ni mola wao ahuishae na afishae mwenye kuumba na kutoa riziki mwenye kutoa na mwenye kuzuia, na hawakutosheka na kuviabudu na kuvinyenyekea tu au kukubali uungu wa vitu hivyo isipokuwa walipiga magoti chini ya miguu yao wakitoa sadaka na wakivichinjia wanyama ili viwaletee kheri na viwaepushe na shari.

Waliona jua ya kuwa ndilo linalo tengeneza uhai na likitoa joto na kuvifanya viumbe hai viwe ni vyenye kukua, bali waliona ya kuwa hapatakuwa na uhai bila kuwepo kwa jua, wakadhani ya kuwa ndio mwenyezi mungu.

Na waliuona mwezi ukiwaangazia katika kiza cha usiku wate-mbeao usiku wakiwa wamepotea njia katikati ya majangwa yaliyo makubwa wakadhani ya kuwa ndiyo Mwenyezi Mungu.

Na waliziona nyota zikitoa mwanga wake kutokea kwenye mapango yake ya mbali zikiwa kama jambo gumu na lenye kutatiza nakuifanya akili itahayari na kushikwa na mshangao wakazichukulia ya kuwa ni mwenyezi mungu.

Mwisho wakawaona baadhi ya wanyama wakimpatia chakula au vinywaji au mavazi au wakiwa na mambo yanayo staajabisha kama ushujaa na nguvu, kiwiliwili kikubwa vikawapelekea vitu hivyo kuwaabudu wanyama hao kwa msingi wa kuwa ni Mwenyezi Mungu.

 

Mambo yote haya yanatujulisha juu ya ufinyu wa mwanadamu katika fikra zake na akili yake kwa wakati huo, kama yanavyo tujulisha juu ya ufahamu wa maumbile yake yaliyo salama yanayo ona dharura ya kuwepo kwa Mungu alie ufanya ulimwengu huu uwepo baada ya kutokuwepo.

Kisha kutokana na mwongozo wa Mitume na mwongozo wa vitabu vya Allah, mtizamo wake juu ya vitu hivi ukawa ukibadili -ka na kupanuka na hisia zake pia kufahamu kwake kukapanuka, mwishowe kutokana na ufahamu wake uliokuwa ukitafiti ukamfahamu Mola wake muumba na alievifanya vitu vyote viwepo ambae aliumba mbingu saba tabaka juu ya tabaka huwezi kuona tofauti katika uumbaji wa Mwenyezi mungu mwingi wa rehma, hebu rudisha macho (angalia tena), je unaona kasoro yoyote? Kisha rudisha macho yako kwa mara ya pili yatarudia macho yako hali ya kuwa yamehasirika na  yakiwa yamechoka.

Hakika maumbile ni chanzo muhimu cha mwanadamu katika njia ya kutaka kumfahamu mola wake na kumuamini, na maumbile hayo yamemfanya mwanadamu au ufahamu wake wa ndani uitwao Alla-shuur (Usio na hisia) kuitakidi kuwepo kwa muumba wa ulimwengu huu, alieumba  viumbe vyote na alie viumba kwa mara ya mwanzo baada ya kutokuwepo, na kila kiumbe akakiwekea nidhamu yake na kanuni yake ili kiweze kutekeleza majukumu  yake na malengo yake ambayo kwa ajili yake kimeumbwa, akakiwekea nidhamu na kanuni zilizo madhu-buti na zinazofanya kazi kwa mpangilio na nidhamu thabiti isiyo badilika wala kugeuka.

Na wakati walipofanya utafiti walimu wa kifaransa kuhusiana na maisha ya mbilikimo katikati ya afrika na katika visiwa vya Andiana na kisiwa cha  Molncces na sehemu nyingine za Filipin, walifikia kwenye natija ifuatayo, nayo ni kuwa kabila la mbilikimo walikuwa mfano bora wa mabadiliko ya tangu tunayoweza kuyafikia katika maendeleo ya kijinsia ya wanadamu, na kwamba wao katika utangulizi wanawapita makabila ya kusini mashariki mwa Asia.

Na mtafiti huyu bwana Shamt na watafiti wengine hawaku-pata athari yoyote katika itikadi ya watu hao inayo ashiria ya kuwa waliabudu maumbile au roho fulani.

 Ama imani zao za uchawi zilikuwa ni kiasi kidogo sana ukilinganisha na imani za  makabila yaliyo kuwa jirani nao na yaliyo kuwa yamewatangulia kimaendeleo na kiutamaduni, ama itikadi yao ya kipekee ilikuwa ni ibada ya kitu kitukufu kilichopo nacho ni Muumba na Bwana wa ulimwengu.

Na tunaweza kusema kwa mara nyingine ya kuwa kugunduliwa zama za makabila haya na kugunduliwa kwa itikadi zao, hakika ulikuwa ni ugunduzi hatari katika historia ya dini, kwani ulitoa ripoti ya kielimu iliyo simama juu ya misingi imara, isiyo na shaka juu ya mahusiano kati ya maumbile na kumpwe-kesha Mwenyezi Mungu [1].

Na amesema mwanafikra wa kiskotlandi aitwae Lanj:Kila mwanaadamu amebeba ndani ya nafsi yake fikra ya sababu na msababishwaji na kwamba fikra hii inatosha kutengeneza itikadi ya kuwa kuna Mungu muumba wa ulimwengu.

Hakika mwanadamu aliufahamu ukweli huu kwa maumbile yake ya kibinadamu na dalili ya maumbile haya ni nyepesi kama maumbile yake yaliyo wazi, yenye kueleweka, kwani maumbile haya yanaamini ya kwamba kila athari inajulisha kuwepo kwa mwenye kuathiri, na kila kilichopo kinajulisha juu ya kuwepo aliekifanya kiwepo, na kwamba kinyesi cha ngamia kinajulisha kuwepo kwa ngamia, na athari za nyayo zinajulisha kupita kwa mtu katika sehemu hiyo, je mbingu zenye nyota na ardhi yenye njia pana havijulishi kuwepo kwa Mwenyezi Mungu alie mpole na mwenye habari zote za ulimwengu?

 

Na kuna mfano uoneshao jinsi maumbile yalivyo mpelekea mwanadamu kumuamini au kumuitakidi Mwenyezi Mungu unasimuliwa kwenye kisa hiki kifuatacho:

Siku moja asubuhi mmoja kati ya walahidi (wapingao kuwepo kwa Mwenyezi Mungu) alihudhuria kwenye kikao cha kidini kati ya vikao vilivyo kuwa vikifanyika Baghdaad Iraq, akitaka kufanya mazungumzo na yeyote anaepinga il-haad yake, yaani kukataa kwake kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, mwenye kikao akamtuma mjumbe akamuitie mmoja kati ya wanazuoni wa akida ili asimamie jukumu hili, yule mjumbe akafika hadi nyumbani kwa yule aalim wa akida na akamfahamisha tukio lenyewe, yule bwana akamuomba  mwenye kikao amjulishe ya kuwa yeye yuko njiani anakuja.

Baada ya kufika mjumbe watu wakabakia kwenye kikao wakisubiri, na walisubiri kwa muda mrefu kiasi cha kukata tamaa na kutaka kutawanyika, ghafla yule mwana zuoni akaingia na kutoa salamu huku akimgeukia mwenye kikao na akimtaka samahani kutokana na kuchelewa kwani hakutarajia kama atachelewa na akatoa sababu ya kuwa hakuchelewa muda wote huo kwa kutembea taratibu au kwa ajili ya mapumziko bali alipokuwa njiani kuelekea kwenye kikao hicho aliona jambo la ajabu, jambo ambalo lilizimiliki hisia zake zote na hakuweza kujielewa na wala kukumbuka ahadi yake ya kikao isipokuwa baada ya kupita muda  mrefu ndipo akaja haraka haraka kwenye kikao.

Na alipoulizwa kuhusiana na jambo hilo la ajabu lililo chukua akili yake akasema:Nilipofika ukingoni mwa mto Dijla nikiwa njiani kuja hapa nimeuona mti mkubwa ukiangukia kando ya mto wenyewe bila kuwepo alie uangusha, kisha nikauona ukijikata vipande vipande tena vyenye kufanana na vilivyoshikana na kupangiliwa kisha nikaviona vipande hivyo vikiungana na kushikamana kuwa mtumbwi, kisha ndani yake ikajiweka lami na misumari ikaingia kwenye bolti zake ukawa ni mtumbwi mzuri wenye kupendeza, baadae nikauona mtumbwi huo umesimama ukingoni mwa mto wenyewe, ghafla watu wakaanza kupanda na mtumbwi ukiwa ukingoni ukaanza kuwavusha bila kuwa na kafi la kuvushia wala nahodha hadi ukawafikisha ngambo ya pili, pia wakapanda watu upande ule wa pili na kuwavusha hadi upande wa mwanzo, hili ndilo jambo la ajabu nililoliona na sababu ya kuchelewa kwangu.

Na yule bwana hakumaliza maneno yake mara yule mpingaji wa kuwepo kwa Mungu akaanza kucheka kicheko cha maskhara na kejeli na akasema:Ninasikitika sana kupoteza muda wangu kwa kumsubiri mtu huyu ambae sijawahi kuona katika maisha yangu mtu mjinga na mpumbavu kama yeye. Je inakubalika akilini ya kuwa mti ujiangushe na ujikate ujiunganishe na ukaungana na ujipake lami kisha uwe ni mtumbwi ukihamisha watu kutoka upande hadi upande mwingine bila kuwepo mtu wa kufanya hayo?Yule mwanazuoni akamgeukia na kusema:

Ikiwa kujitengeneza mtumbwi wenyewe ni jambo lisilo wezekana kiakili na mwenye kusema hivyo huonekana kuwa ni mjinga na mpumbavu wa kupita kiasi, vipi inawezekana kuwepo kwa ardhi na mbingu na sayari na viumbe vilivyo hai bila kuwepo muumbaji? Je mimi ndio mpumbavu sana au wewe?

Yule mpingaji wa kuwepo kwa Mungu akanyamaza huku akiinamisha kichwa na kufikiria na hakuwa na jambo la kufanya ispokuwa ni kukiri makosa yake na kughafilika kwake.

Na hivi ndivyo maumbile ya mwanadamu yamuonyeshavyo dalili ya kuitakidi kuwepo kwa Mwenyezi Mungu. Na kwa utaratibu huu ulio mbali na ushahidi wa kifalsafa uliofichika na isitilahi zake na mifumo yake iliyofungika.

 

Ama falsafa ilikuwa na mfano maalum katika kutoa ushahidi na dalili, na wanafalsafa katika maudhui haya wanayo mizunguko kadha wa kadha ambapo katika mizunguko hiyo walikomea kwenye dalili kadha za kiakili na kimantiki zithibitishazo itikadi na kuzidisha imani na kubatilisha shubha.

Na dalili ya wazi kabisa kati ya dalili hizo ni kauli yao isemayo:Kitu kilichopo ikiwa kuwepo kwake ni wajibu (yaani ni lazima kuwepo kwake) hilo ndilo litakiwalo, la sivyo, kikiwa si wajibu kitalazimika kuhitajia kingine cha wajibu kwani mzunguko wa vyenye kuhitajia kuwepo usio na mwisho (dauru), na silsila na kufuatana kusiko na mwisho (tasalsuli) ni muhali na batili.

Maana ya maneno haya ni kuwa:

Kwa kawaida kila kitu kilichopo ikiwa niwajibul-wujuud, yaani ni lazima kuwepo kwake hilo ndilo tunalo dai, na ndilo sahihi na kikiwa ni (mumkinul-wujuud) yaani kinawezekana kuwepo au kutokuwepo, kwa kawaida kitahitajia muwekaji wake au msababishaji wake na huyo msababishaji ikiwa ni waajibul-wujuud ni lazima kuwepo kwake hilo ndilo tunalo dai na akiwa ni mumkinul-wujuud, yaani yawezekana kuwepo au kutokuwepo atahitajia msababishaji vilevile, akiwa ni (wajibul-wujuud) hivyo ndivyo itakiwavyo kudaiwa na akiwa ni mumkinul-wujuud pia italazimika kuwepo tasalsuli, yaani kufuatana kwa vyenye kuhi-taji msababishaji kusiko na mwisho na tasalsul ni batili, yaani kufuatana kusiko na mwisho ni batili.

Kwa ufafanuzi zaidi wamesema:Hakuna shaka juu ya kuwepo kwa huyo aliopo, na huyo aliopo ikiwa ni waajibul-wujuud kidhati yaani ni lazima kuwepo kwake na kuwepo kwake kunatokana na dhati yake, yaani kuwepo ni dhati yake kama ambavyo joto la moto ni dhati ya moto, kwa maana ya kuwa huwezi kutenganisha kati ya joto la moto na moto wenyewe, unapo patikana moto joto nalo hupatikana, tutakuwa tumefikia dai letu na ikiwa huyo aliepo katika dhati yake ni mwenye uwezekano wa kuwepo au kutokuwepo, atahitajia msababishaji wa kuwepo kwake na huyo msababishaji ikiwa ni waajibul wujuud kwa dhaati yake yaani hahitajii msababishaji kwa maana ya kuwa kuwepo kwake kunatokana na yeye mwenyewe litakuwa limepatikana litakiwalo tunalo lidai vilevile, na ikiwa kwa dhati yake ni mumkinul-wujuud atahitaji msababishaji wake, na huyo msababishaji akiwa yeye mwenyewe ndio athari yake italazimika kuwepo kwa dauru (yaani mzunguko) nao ni muhali kwa sababu wakati huo itakuwa kila mmoja ni sababu ya kupatikana kwa mwengine, wakati ambapo inalazimika au inawajibika kutangulia kuwepo kwa muathiri kabla ya kuwepo kwa athari au kuwepo kwa msababishaji kabla ya kuwepo kwa sababu [2].

Na akiwa huyo msababishaji ni kitu kingine yaani si athari yake kwa maana ya kuwa ni vitu viwili tofauti itakuwa kama ifuatavyo:
1: Ima imalizikie kuwa aliepo ni wajibul-wujuud (yaani ni lazima kuwepo kwake) kwa  dhati yake

2: Ima kuwe na tasal-sul isiyo na mwisho . La kwanza ndilo tunalo dai, na la pili ni batili.

Na kwa kuwa kila kitu mumkini, yaani kile kiwezekanacho kuwepo au kuto kuwepo, ni lazima kiwe na msababishaji wake, msabababishaji huyo ima:

i)                    Awe ni yeye mwenyewe.

ii)                  Au ni kitu kilicho ingia ndani yake.

iii)                Au ni kitu kilicho nje yake.

 

Nadharia ya kwanza ni batili, kwa sababu msababishaji ni lazima aitangulie athari yake katika kuwepo yaani akitangulie alicho kisababisha, na kitu kujitangulia chenyewe ni jambo lisilo kubalika kiakili.

Nadharia ya pili ni muhali vilevile (yaani haiwezekani) kwa sababu msababishaji wa kitu huwa ni msababishaji wa kila sehemu ndani ya kitu kile . Lau kama kungekuwa na sehemu ndani ya kitu kile ambayo ndio iliyo sababisha kuwepo kwa kitu chenyewe italazimu kuwa msababishaji alijisababisha mwenyewe na  kukisababisha kile kitu ambacho yumo ndani yake, na yote hayo ni muhali.

Ama nadharia ya kwanza ni batili kwa sababu ya kutokubalika kiakili kitu kujitangulia chenyewe, na ya pili ni kwa sababu kutapatikana dauru (mzunguko), yaani cha kwanza kimetokana na cha pili  na cha pili kimetokana na cha kwanza na mzunguko ni batili.

Na baada ya kuonekana ubatili wa nadharia mbili za mwanzo inabakia nadharia ya tatu kuwa ndio sahihi nayo ni kuwa msababishaji wa kile kitu ni kitu kingine kilicho nje yake na kitu hicho si miongoni mwa vitu vilivyo mumkini, yaani yawezekana kuwepo au kutokuwepo.

Na wala hakiwi ni mumkini kwa dhati yake na ikiwa kitakuwa mumkini kwa dhati yake  basi kitakuwa miongoni mwa vitu vilivyo mumkini, kwa hivyo basi ni lazima kiwe ni kitu kilicho nje yake, na hilo ndilo tunalotaka kulithibitisha.

Na makusudio ya ushahidi huu kwa ibara iliyo wazi ni kuwa:

Kwa kuzingatia ya kuwa ulimwengu unamsababishaji wa kuwepo kwake bila shaka yoyote, kwani haiwezekani kitu ambacho hakikuwepo kikajifanya chenyewe kiwepo, na huyo alie kifanya kiwepo alikuwepo bila ya shaka yeyote kwa sababu haiwezekani ulimwengu kuwepo, na kuwepo kwake hakujatokana na chochote, yaani umetokana na msababishaji asie kuwepo.

Basi msababishaji huyu je atakuwa ni waajibul-wujuud au hapana?

Na ikiwa huyo msababishaji ni lazima kuwepo wakati huo litakuwa limethibiti litakiwalo, na kama hakuwa lazima kuwepo (yaani hakuwa waajibul-wujuud) itamlazimu awe na msababi-shaji wake aliemfanya awepo, na msababishaji huyo akiwa  ni waajibul wujud hivyo utakuwa umepatikana muradi vilevile na kama hakuwa wajibul-wujuud itamlazimu vilevile awe na msababishaji.

Na mwisho kabisa tutaishia kukubali kuwepo kwa muumba ambae ni waajibul-wujuud (alielazima kuwepo kwake) na ndie chimbuko la kuwepo kwa vitu vyote na yeye ndie alievifanya vitu hivyo na ulimwengu viwepo na kama hatakuwepo waajibul- wujuud italazimika kuwepo moja kati ya hali mbili:

 

1:Tasalsul (kufuatana). Maana yake ni kuwa itamlazimu kila aliekuwepo au kila kilichopo kiwe na msababishaji, na huyu msababishaji itamlazimu nae awe na msababishaji wake mwingi-ne vilevile atahitaji awe na msababishaji alie mfanya awepo na hali itaendelea hivyo hivyo bila kuwa na mwisho na akili imethibitisha ya kuwa silsila kama hii isiyo na mwisho ni batili kwa sababu haitufikishi  kwenye natija .

2:Dauru (mzunguko) maana yake ni kuwa huyu alie vifanya vitu viwepo au msababishaji aliumba kitu nacho ndicho kiitwacho Athari na kitu hicho ndicho kinachomfanya msababishaji awepo na hali hii ubatili wake uko wazi kwani kitu hicho kitakuwa kimetokana na nafsi, yaani kimejifanya chenyewe kiwepo.

Na kama ilivyo thibiti ya kuwa Tasalsul na Dauru vyote viwili ni batili kama tulivyo elezea hapo mwanzo, na hapo itakuwa imethibiti ya kuwa ni lazima kukubali na kukiri kuwepo muumba alie vifanya vitu vyote viwepo au msababisha wa vitu vyote ambae ni waajibul-wujuud yaani ni lazima kuwepo kwake kwa dhati yake, nae ni Mwenyezi Mungu Mtukufu.

Ama wanazuoni wa akida wao walitumia njia zingine katika kutoa ushahidi juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, na walijitegemeza katika utoaji wa ushahidi juu ya mfumo wa kiakili ulio huru, wakiwa mbali na riwaya na hata kuwafuata walio tangulia kufanya  Takliid na miongoni mwa dalili zao ni kauli isemayo:

Hakika vitu vyenye miili na vitu vingine vilivyo mfano wa hivyo ni vitu vilivyo zuka yaani havikuwapo kisha vikapatikana, na dalili ya kuzuka kwake ni kusifika kwake na maana zenye kubadilika au nikusifiwa kwake na hali ya mabadiliko, na chochote chenye kusifiwa na hali ya kugeukageuka kimezuka, na ikithibiti kuzuka kwake basi kipime kitu hicho na matendo yetu kwani kila kitendo kina mtendaji  kutokana na hali hii kina msababishaji wake.

Na miongoni mwa vitu hivyo ni ulimwengu, umezuka na umekuwepo baada ya kutokuwepo, kwa sababu katika ulimwe-ngu wote kuna athari ya ujenzi kama vile urefu na ufipi, ukubwa na udogo, kuzidi na kupungua, na mabadiliko ya kutoka hali fulani kuingia hali nyingine na kupishana kwa usiku na mchana.

Na Mwenyezi Mungu ndie muumba wa hayo, na ndie muanzilishi na aliekipa kila kitu umbile na sura, na ndie alie kianzisha kila kitu kwa mara ya mwanzo, kwa sababu kutengenezwa kitu ni lazima kuwe na mtengenezaji, na kitabu ni lazima kiwe na muandishi na ujenzi ni lazima kuwepo na mjenzi.

Na kwa muhtasari ni kuwa tunafaidika kutokana na maneno haya na dalili hizi na mengineyo yaliyo kuwa mfano wa haya ambayo hatuna nafasi ya kuyataja ya kuwa kutokana na ukweli kuwa ulimwengu na vyote vilivyomo kama wanyama na viumbe vilivyo hai na visivyo hai na viumbe vya juu na chini ni vitu vilivyo zuka yaani vimetanguliwa na kutokuwepo, na vimekuwepo baada ya kuwa havikuwepo, na kutokana na ukweli kuwa athari za kuwepo ziko wazi kwenye vitu hivyo kama urefu na ufupi kuzidi na kupungua na kubadilika kutoka hali fulani hadi hali nyingine na kupishana kwa usiku na mchana na mfano wa hayo, miongoni mwa athari nyingi ambazo ni dalili zionyeshazo ya kuwa ni vitu vilivyo zuka, vimekuwepo baada ya kuwa havikuwepo.

Na kutokana na ukweli kuwa kugeuka na kubadilika kusiko tengana na viumbe vilivyomo ulimwenguni, mabadiliko hayo yote yanafanana kwa uwazi kabisa na mabadiliko na mageuko yasiyotengana na vitendo vyetu na harakati zetu, kama ambavyo vitendo vyetu maalum- kama tunavyojuwa na kuhisi- havijifanyi vyenyewe bali sisi wenyewe ndio tufanyao vitendo hivyo, kiasi kwamba sisi ndio tunao kula na kunywa, na kutikisika pia, kuandika na kusoma na matendo mengine mfano wa haya kati ya matendo yetu ya kila siku na mengine, kutokana na haya tunafahamu ya kuwa ulimwengu huu pamoja na viumbe vilivyomo na mfano wa hivyo ni lazima kuwepo muanzilishaji wake ambae ndie alie vipa sura vitu hivyo, nae ni Mwenyezi Mungu au (Allah) alie mtukufu na mtakasifu. Kwa sababu kutengeneza kunahitaji mtengenezaji, na kitabu kinahitaji muandishi, na ujenzi unahitaji mjenzi.

Na hivi sasa tunarudi kwenye Qurani tukufu ili tuzisome dalili zilizomo na tuweze kuzifahamu dalili ilizo kuja nazo Quran na ushahidi mbalimbali juu ya ukweli huu wa milele.

Na Quran ilitilia umuhimu jambo hili na kuzirudia rudia dalili na ushahidi juu ya jambo hili kwa kutumia maneno na mifumo tofauti zaidi ya kitabu chochote kilicho teremshwa kutoka kwa Mwenyezi Mungu, si hivyo tu bali hatuoni ndani ya vitabu hivyo kama yale tuyaonayo ndani ya Qurani katika dalili na ushahidi wake na hatuoni dalili zinazo zindua akili zilizo ganda na zimkataazo Mwenyezi Mungu.

Na huwenda sababu ya kuto onekana dalili hizo ni kwamba Taurati haikuletwa kwa ajili ya kuwakinaisha wapingao kuwepo kwa Mwenyezi Mungu na wenye shaka, kwa sababu ilikuwa ikiwazungumzia watu walio kwisha muamini  Mungu wa Israili, na hawakuwa na shaka juu ya kuwepo kwake. Kwa hiyo hima yake yote ilielekezwa kuwatahadharisha watu hao kutokana na ghadhabu za Mwenyezi Mungu na mwisho wa mwenye kumuamini Mungu mwingine  asiye yeye na ilikuwa  ikiwaku-mbusha ahadi zake ikiwa watasahau au watazembea katika kutekeleza majukumu yao.

Na vilevile injili haikuwa na mvutano kati yake na kati ya madhehebu za kiisraili juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu bali tofauti zao ziliuelekea unafiki wa viongozi na makuhani na kuitumia kwao dini  na alama zake katika kujitajirisha na kuchuma mali na kujitafutia vyeo na ufakhari.

Lakini ulipo dhihiri Uislamu na ikateremka Quran watu walikuwa kwenye tofauti kubwa juu ya suala hili, kwani kulikuwa na wanao kataa kuwepo kwa Mwenyezi Mungu (walahidi) na washirikina na walikuwepo wafuasi wa Taurati na Injili na kila kundi lilikuwa na rai yake maalum kuhusiana na Mola na njia ya kumuabudu, kwa hivyo  Qurani  ilikuwa ni lazima ielekeze hima yake upande huu na itilie umuhimu kwa kiasi kikubwa, kwani waliokuwa wakihutubiwa na wito wa kiislamu walikuwa wakihitajia sana kupewa dalili za kuwakinaisha juu ya jambo hili na kuwaongoza kwenye njia ya kweli.

Kisha kutokana na ukweli kuwa Uislamu ni dini ya mwisho na Qurani ni Kitabu cha mwisho na kutokana na ukweli kuwa ilikwisha kadiriwa na Mwenyezi Mungu kuwa dini hii na kitabu hiki viwe ni vyenye kuendelea katika kuyapangilia maisha ya watu kiitikadi na kidunia hadi siku ya kiama, ilikuwa ni lazima juu ya Qurani kutilia mkazo na umuhimu upande huu, kwa kuweka dalili thabiti  juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu, na ilikuwa ni lazima kuwatanabahisha wapingaji wa kuwepo kwa muumba wa ulimwengu na athari zake zilizo kubwa na madhubuti zinazo julisha kuwepo kwake na kuwa ni mkamilifu, alie takasika na ilikuwa ni lazima kuziba njia ili zisiingie shubha zinazo weza kujitokeza kwa kutumia dalili za kiakili  na ushahidi wa athari zilizopo. Kwa hivyo basi aya zote zinazo husiana na maudhui haya, ziliielekea akili ya mwanadamu zikiizinduwa kutoka usingizini mwake na katika kughafilika kwake kwa upole na zikaipeleka hadi kwenye malengo kwa mwendo wa utaratibu, na zikamuongoza kwenye njia ya sawa kwa upole na kwa njia nyepesi, na zikamuwekea mbele yake ushahidi wa viumbe na athari za utengenezaji au uumbaji kwa uwazi kabisa, na zikamtanabahisha juu ya umadhubuti wa ulimwengu na uhakika wake kwa kutumia hekima na kwa upole, na zikamfikisha kwenye natija ya utafiti huu kwa hali ya utulivu na kukinai na kwa kupata yakini juu ya natija ile.

 

                    Hakika katika kuumbwa kwa mbingu na ardhi na kupishana kwa usiku na mchana na katika majahazi yapitayo baharini kwa ajili ya manufaa ya watu na katika vitu alivyo viteremsha Mwenyezi Mungu kutoka mbinguni au mawinguni kuwa maji na kwa maji hayo akaihuisha ardhi baada ya kuwa ilikuwa imekufa na akatawanya katika ardhi hiyo aina tofauti ya wanyama, na kubadilisha pepo, na mawingu yaliyo tandazwa kati ya mbingu na ardhi kuna dalili ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu kwa watu wenye akili (Ufahamu).

  ) (

 

Hakika katika kuumbwa mbingu na ardhi na kupishana kwa usiku na mchana kuna dalili kwa wale wenye akili.

Hakika aya nyingi tukufu zilielekea juu ya kutoa ushahidi wa kuwepo kwa mwenyezi Mungu kwa njia ya mazingatio au kuyazingatia na kuyadadisi maumbile ya mwanadamu na mambo yaliyomo kwenye umbile la mwanadamu mambo ambayo ni magumu kugunduliwa kwake na mambo ambayo hayawezekani kuwepo bila kuwepo mwenye uwezo mkubwa wa kufanya yawepo au bila utashi madhubuti wa muumba.

.Suratul-waakia :58) (

Je, mmeyaona maji ya uzazi mnayo yatoneza, je ni nyinyi ndio  myaumbayo  au sisi ndio tunao yaumba?                                                    

)           (.                                             

 

Basi na angalie mwanadamu ameumbwa kutokana na nini, ameumbwa kutokana na maji yatokayo kwa kuchupa, yatokayo katikati ya mifupa ya mgongo wa mwanamume na kifua cha       mwanamke.                                                                                             

 )   .(      

                                                                                                                     Je wameumbwa pasipo kitu ama wao ndio walio jiumba                                         )   (.

 

   Suratu ruum : 20 .     Na miongoni mwa ishara na dalili zake ni kukuumbeni nyinyi kutokana na udongo kisha mkawa ni viumbe     wenye kuenea kwa  kuzaliana.                                                                                              

Suratu-Annahl 78 .Na Mwenyezi Mungu amekutoeni kwenye matumbo ya mama zenu mkiwa hamjui chochote na akakujaalieni masikio na macho na nyoyo.

Basi ni maajabu yapi yaliyomo ndani ya maumbile ya mwanadamu na ni ushahidi upi uliopo katika maumbile ya mwanadamu juu ya kuwepo kwa Mwenyezi  Mungu?

Elimu ya kisasa inasema:Hakika mwanadamu katika asili yake anatengenezeka kutokana na seli (mbegu au chembe moja ya uhai) na Seli hii ya uhai hujifunika kwa ukuta au uzio mwembamba usio hai, huuwekea mipaka ya umbo na umbile lake, kisha huzungukwa, ndani ya uzio huo au ukuta huo na kifuniko kilicho hai kilicho laini na chembamba sana, na kifuniko hicho ndicho kitoacho ruhusa ya kuingia kwa chembechembe kwenye seli au kutoka kwa chembechembe katika seli hiyo.

Baada ya hayo tunaingia katika uwanja ambao hujikusanya humo bilioni kwa mabilioni za chembechembe za kemikali za aina tofauti. Isipokuwa ni kwamba chembe chembee hizi zina kiwango maalumu katika ulimwengu wake na zinamipaka maaluum. Kuna ambazo ni chache na ndogo hazizidi chembe mbili za atomu, kama chembe chembe chumvi ya chakula, au chembe tatu za atomu au tano au kumi au mia moja au elfu moja, hadi kufikia kwenye chembe chembe ambazo kilamoja imeundika kutokana na maelfu na maelfu ya chembe chembe (Kama chembe chembe za protini na chembe  za urithi).

Na katika uwanja huu maelfu ya chembe chembe hufanya kazi kati kati ya maji ili kujenga aina fulani ya chembe na kuziharibu zingine kulingana na hali ya uhai wake utakavyo, kana kwamba katika uwanja huu ulio madhubuti kuna kiwanda cha kemikali za uhai ambapo hufanyika kazi ndani yake kwa kasi sana na utaalamu wa hali ya juu ambapo mwanadamu hawezi au anashindwa kufikia kiwango hicho, kwa hivyo basi sisi hadi hivi sasa hatujaweza na hatuwezi kuunda chembechembe za protini iliyo saizi ya kati ambapo chembe moja yenyewe ndani ya seli (mbegu ya uhai) haikai katika kutengenezwa kwake zaidi ya sekunde kadhaa.

Na katika uwanja huu haifanywi kazi ya kutengeneza protine tu bali kuna kazi nyingi na tofauti za kikemia zifanywazo kwa umakini na utaalamu na kwa nidhamu makini na chini ya uangalizi mkali kutoka kwenye idara ya ulinzi ya mbegu ya uzazi (seli) au umbile lake linalo ilinda, nayo ni idara ya ulinzi ya kikemia, iliyo undwa na chembechembe zenye uwezo mkubwa iliyo shujaa.

Na katika kiini cha chembe ndogo za mbegu ya uzazi (kiiniseli) au katika idara yake (mlinzi wake ailindae) hupanga na kuweka michoro ya mambo ya msingi.

Vilevile seli imekusanya chembe mbili ambazo ni zenye thamani zaidi kuliko chochote katika uhai na chembe zilizo ngumu na kufungika zaidi.

Ya kwanza ni Asidi (Acid) nayo inajina refu la kikemia (kifupi chake ni D.N.A) Asidi Kiini dioksiribo (Deoxyribo-nucliecacid).

Na Asidi nyingine jina lake kwa ufupi ni (R.N.A). Ribonucliec acid (Asidi kiini ribo). Hakika D.N.A inafanana na R.N.A. katika kila kitu isipokuwa tofauti yake ni kidogo sana katika R.N.A.

Na miongoni mwa mabadiliko hayo ya kikemia au siasa ya kikemia ni kuweko na mwenye utawala wa mambo yote katika ulimwengu wa seli kwa mfano chembe chembe za urithi.

D.N.A ndizo mabwana wakubwa katika ulimwengu wake na (R.N.A) ni yenye daraja ya chini yake. Na tukio kubwa kabisa katika uhai wa seli ni njia ambazo hutumika kuzidisha (D.N.A) ambae ndie mwenye udhibiti kamili, chembe chembe zake na kuumba au kutengeneza kutokana na chembe chembe hizo umbile (sura) iliyo sawa na asili kutokana na chembechembe hizo, na sura hii au umbile hili huendelea hivyo hivyo katika kiwiliwili hicho cha mwanadamu kwa mamilioni ya miaka bila kubadilika na hivyo hivyo huendelea kuwepo ndani ya punda na hata chura.

Na kwa ajili hii akapatikana chura katika ulimwengu, kwa hivyo basi kila kiumbe kimekwisha wekewa michoro yake na kimekwisha kadiriwa na kuwekewa kiwango maalumu kwenye chembechembe za D.N.A.

Na anachukua jukumu (D.N.A) la kumtuma mjumbe wake ambae ni (R.N.A) ili akatengeneze chembechembe zingine zilizo na uwezo wa juu na zilizo shujaa, zenye uwezo wa kuzidhibiti  chembe chembe zilizo chini yake kiuwezo, na hizi nazo zinakuwa na uangalizi juu ya chembechembe zilizo duni yake au chini kiuwezo, na hizi nazo zinakuwa na uangalizi juu ya chembe-chembe zingine zilizo chini yake zaidi, hadi kufikia kwenye mkusanyiko mkubwa wa chembe chembe ambazo huingia kwenye msongamano na mvutano.

Na mbegu moja (Seli) hii iliyo shujaa na yenye uwezo mkubwa na ambayo ndio mwanadamu ameumbwa kutokana nayo, ndiyo inayo ifanya au inayo itengeneza mifupa iliyo migumu na mifupa laini kiasi, kama makwato na nyama iliyo laini, na ni hiyo inayo vifanya vitu vingine au chembe zingine ziwe ni zenye kuvutika kama kamasi, na zenye kutiririka kama damu.

Na mwishowe humtengeneza mwanadamu aliekamilika katika viungo vyake vyote na sehemu zake za nje na za ndani na kutokana nayo kumepatikana mtu mrefu na mfupi, mweupe na mweusi kwa usawa. Mbegu hii ina maana ya kuwa ni uhai wa ajabu uliofungika, elimu imeweza kugundua muundo wake na imeweza kuzipima harakati zake na kuichambua mada yake na njia ya kujigawa kwake. Ama siri ya uhai iliyomo ndani mwake ni ile ambayo elimu na wanazuoni wamekiri kwake na kukubali ya kuwa kuna Mwenyezi Mungu, kwa maana kwamba wameshindwa kutokana na elimu yao kusema lolote, bali ni kugunduwa uwezo wa Mwenyezi Mungu ndio unao dhihiri kwenye siri hiyo.

Na mtoto huyu mchanga alie ndani ya tumbo la mama yake vipi anapata chakula na ni vipi anapumua na ni vipi anazikidhi haja zake na anaweza kuvishughulisha viungo vyake, na ni vipi kimeweza kuangaliwa kitovu ambacho ndicho kiunganishi kati yake na mama yake ili aweze kula chakula kupitia humo na aweze kufikia malengo yake, kitovu ambacho hakikurefushwa kiasi kwamba kikawa ni sababu ya chakula kuchachuka ndani yake kabla ya kumfikia mtoto, au kufanywa kifupi kiasi kwamba kitapeleka chakula kwa mtoto katika hali ya msukumo, msukumo ambao huenda ungesababisha maudhi kwa moto?

Nayo mimba inapo pevuka  na kufikia hali ya kujifungua, sehemu za siri za kike hutoa minyeso (umajimaji kama kimiminiko) mengi yenye malengo tofauti, kuna zinazo saidia juu ya kukunjamana mfuko wa uzazi na kujikusanya kwake na kuna zinazo rahisisha kuteleza kwa mtoto anapotoka tumboni na kuna zinazo fanya kazi ya kumsaidia atoke kwa njia ya kawaida katika kuzaliwa kwake.

Na kwa kuzingatia ya kuwa chuchu ni kiungo ambacho mwishoni mwa ujauzito, na mama anapo jifungua hutoa umaji-maji wenye rangi nyeupe uliyo mili kwenye njano, na miongoni mwa maajabu ya uumbaji ni kuwa umajimaji huu ni chembe za kemikali zenye kuyayuka ambazo humkinga mtoto kutokana na kuambukizwa na magonjwa.

Na katika siku ya pili baada ya kuzaliwa mtoto, huanza kutengenezeka maziwa safi na katika upangiliaji wa huyo apangae (M.Mungu) kuwa chuchu hutoa siku hadi siku kiwango zaidi cha maziwa. Si hivyo tu bali muundo wa maziwa hubadilika vilevile kulingana na vitu vitumikavyo kutengeneza maziwa na huzingatia zaidi vitamini zake. Na maziwa hayo hukaribia kuwa kama maji yakiwa na kiwango kidogo cha sukari mwanzoni, kisha huongezwa vitamini zake na kiwango cha sukari na mafuta kila muda unavyozidi kupita.

Na kila akuavyo mtoto huanza kuchomoza meno ili kumuandaa mtoto kwa ajili ya kula chakula, na kuota kwa meno tu huzingatiwa ya kuwa ni moja kati ya dalili za kuwepo kwa Mwenyezi Mungu.

Meno hayo hutofautiana kwani kuna makato nayo huwa katikati ya kinywa na huwa karibu na sehemu ya mbele ya mdomo ili yafanye kazi ya kukata chakula, na pembezoni mwake kuna chonge yafanyayo kazi ya kukichambua chakula, kisha kuna magego madogo na makubwa kila upande nayo hufanya kazi ya kusaga chakula.

Wataalamu wamejaribu kwa bidii zao zote kutengeneza meno na wakajaribu kutafuta njia na mbinu ya kuyabadilisha meno ili watengeneze meno yaliyo tofauti na aliyo nayo mwanadamu na yaliyo bora, mwishowe walikiri kuwepo uwezo wa Muumba, na kukiri kwao kulitokana na kuthibitisha kwao ya kuwa nidhamu iliyo bora na iliyo kamili ambayo kuna uwezekano wa meno yakawa katika nidhamu hiyo ni nidhamu ya kawaida ya kimaumbile, kwa hivyo wakatengeneza aina ya meno yanayo fanana na meno ya kawaida, ya kimaumbile ya mwanadamu.

Na mtoto anapo achishwa ziwa na akaanza kula chakula huzidi kuonekana alama za kuwepo kwa Mwenyezi Mungu zaidi na zaidi kwa kuona vitu mbalimbali vilivyo umbwa kwa umakini na vinavyo mpatia mwanadamu usalama wa maisha yake, kwa mfano utaona mdomoni mwa mwanadamu matundu yaliyo ungana na pua kwa sehemu ya ndani, na tundu kwa ajili ya kupumua lililopo mwanzoni mwa mrija wa hewa na kolomeo lililopo mwanzoni mwa kituo cha kusaga chakula, na elimu inasema:

Hakika chembe chembe yoyote ya vumbi, ikipotea njia na ikafika kwenye chanzo cha kupumulia au ikaingia kwenye koromeo, njia ya kupumulia, ni lazima chembe chembe hiyo itafukuzwa na kitendo cha kukohoa ni majaribio ya kuondoa vumbi lililo ingia kwenye koromeo.

Sasa ni vipi chakula huingia kwenye tundu na kituo cha kusaga chakula, na kisiingii kwenye tundu la koromeo, wakati ambapo matundu hayo mawili yameungana, huku tukifahamu ya kuwa chembe yeyote ya vumbi seuze chakula na kinywaji vikiingia katika kituo cha hewa hupelekea kifo?

Naam, koo husukumwa juu wakati wa kumeza chakula na kuziba kwa kiungo kiitwacho kimeonjia ya kupumua mpaka kiingie chakula mahali pake, na haijawahi kutokea kimeo kikakosea katika kazi yake pamoja na kuwa hufanya kazi hii ya kupangilia upitaji wa chakula katika sehemu hii na kati ya mirija mara kadha kwa kila siku.

Na hufanyika kazi ya kumengenya (kuvunja) chakula yaani kukitoa katika hali yake ya kawaida ya ugumu na kukiweka kwenye hali nyengine ambapo huwa ni maji maji ambapo huwa ni rahisi kufyonzwa, na hufanyika kazi hii kwa umakini usio na mfano na hiyo ni dalili bora kabisa juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu. Na kila akilacho mwanadamu miongoni mwa vyakula vigumu na vikavu au vyakula vya majimaji, vichungu na vitamu, vizito na vyepesi vichachu na vilivyo poa na vyenye fukuto na baridi, vyote husagwa kwa mara moja na kwa njia moja, na vyakula hivi ambavyo huvila mwanadamu pamoja na kuwa ni vyakula tofauti, mwili wa mwanadamu huvipokea na kuviweka sehemu yake iliyopangiwa ili  tezi zivimwagilie minyeso  yake ya kusahilisha  kusaga (kumengenya) chakula kwa kiwango kilicho kadiriwa ambacho lau kitapungua kiwango hiki kwa kiasi kidogo hakutakuwa na uwezekano wa kusagwa chakula, na lau kitazidi kiasi kidogo mwili ungeungua, na kisha tonge la chakula liingiapo mdomoni huanza hatua ya kwanza, nayo ni kutafunwa  kwa chakula, na kazi hiyo hufanyika kwa kukichanganya chakula na mate ambayo hutolewa na tezimate.

Na mate hayo huwa ni mwanzo wa hatua za kusagwa chakula kwani mate hayo huwa yamekusanya kemikali maalum, nayo husaidia kushusha kiwango cha joto la chakula ikiwa chakula kitakuwa ni cha moto na huvunja makali ya ubaridi wake ikiwa chakula kimeganda kwa baridi, kama ambavyo ni kiungo cha msingi katika kuweka kiwango cha wastani cha uchachu na kupungua athari za mchanganyiko wa uchachu, na baada ya hapo tonge la chakula huteremka  likiwa limechanganyika na udenda hadi kwenye koromeo kwa kuanzia kwenye koromeo kisha kikahamia kwenye utumbo ambao hutoa asidi klorifriki (Choridric acid) kwa kiwango maalum kilicho andaliwa kwa makini, na kufikia kiwango chake kutoka nne hadi tano katika elfu, na lau ingezidi asidi hii kiwango chake hata kama ni kwa kiwango kidogo tu, mfumo wa utumbo unge ungua kiukamilifu. Na baada ya hapo hufuatia utoaji wa minyeso katika sehemu tofauti za mfumo mkubwa wa kusaga chakula. Hutoka minyesi ya matumbo, na minyesi ya nyonga na minyesi (kimengenya) vya kongosho na zinginezo. Na vimengenya vyote hivi huwa vinawiana na hali ya chakula kinacho fikiwa navyo.

Na elimu inasema ya kuwa vimengenya (umajimaji) hivi vinavyotolewa na utumbo mdogo  pamoja na matumbo na vilevile uteute (mfano wa kamasi) ambao husitiri kuta zake ni katika viungo msingi katika kupambana na vijiumbe maradhi (vijidudu vya magonjwa). Minyesi husimamisha ufanyaji kazi wake, nao uteute huwa ni kizuizi kati yake na kati ya tishu za tabaka nyembamba kiasi kwamba huzuia kusonga mbele kwake na huifunga mikono yake hadi kuvitupa nje (vijiumbe maradhi) pamoja na mabaki mengine ya chakula.

Na hazikujulikana kazi za sehemu ziitwazo tezi viziwi ila miaka michache iliyo pita nazo ni sehemu zitengenezazo kemikali ndogo ambazo huupa mwili chembe za dharura chembe ambazo hufikia kiwango chake cha nguvu ambapo sehemu moja yake ni sehemu katika bilioni zingine, lau kama itaingiwa na kasoro ingesababisha athari katika maumbile ya mwanadamu. Nazo zimepangwa kiasi kwamba kila tezi inakuwa ni kiungo cha kukamilisha kazi ya tezi nyingine na kasoro yoyote inayo weza kutokea katika ufanyaji kazi wa tezi moja, ikiendelea kwa muda fulani yaweza kufikia uhatari mkubwa.

Na miongoni mwa maajabu ni taarifa ya kielimu isemayo ya kuwa, utumbo mwepesi ambao urefu wake hufikia mita sita na nusu unakazi mbili za msingi:

Kazi ya kwanza ni kuchanganya chakula na minyesi (vimeng-enya) kiukamilifu kiasi  kwamba usagaji uwe ni wa jumla.

Na kazi yapili ni kukiweka chakula kilicho sagwa kwenye eneo kubwa la utumbo iwezekanavyo ili  ufyonze kiwango kikubwa cha chakula kadiri iwezekanavyo. Kisha baadae hufuatia hatua ya kusagwa chakula kwenye utumbo mgumu ambao kuzikamua chembe za mwisho za chakula kilicho sagwa ili kisitoke kwenye mwili isipokuwa mabaki yasiyo na faida kwa mwanadamu.

Na katika kiwiliwili cha mwanadamu pamoja na chembe chembe za kemikali zilizomo ambazo ni ngumu na za aina tofauti kuna vijiumbe maradhi na seli zazi na bacteria. Wataalamu wanasema:

Ikizidi idadi moja wapo kati ya vijidudu hivi kati ya idadi iliyo kadiriwa au ikapungua kazi ya kijidudu moja wapo au vijidudu vyenyewe vikatofautiana idadi ya kila aina iliyo  pangwa, kunge-pelekea kutofautiana huko kuangamia kwa mwanadamu.

Na viumbe hivi hai hutoa minyesi na hivyo hivyo hufanya kazi ya kukigeuza chakula kutoka kwenye hali ya ugumu na kukifanya kiwe laini na chepesi, na chenye madhara hukifanya kiwe chenye manufaa. Na ili kufahamu maumbile ya viumbe hivi, yatosha kufahamu ya kuwa wataalamu wameweza kufahamu idadi ya viumbe (vijidudu) vilivyomo kwenye tumbo kiasi cha laki moja kwenye upana wa sentimita moja mraba.

Na mwili hufunikwa na sitara madhubuti na ya ajabu, nayo ni ngozi. Pamoja na kuwa ngozi hiyo inavitundu (vinyweleo) ambavyo hutoa maji nje ya kiwiliwili, kwani vitundu hivyo huwa havifyonzi maji na kuyaingiza ndani kamwe. Na kutokana na kuwa ngozi ndio ambayo hushambuliwa na vijiumbe maradhi na vijidudu vitembeavyo angani utakuta kwamba ngozi hiyo imepewa uwezo wa kutoa minyesi ya kupambana na vijidudu hivyo na kuviangamiza.

     Ama ikiwa vijidudu vya nje vitashinda na kuvuka na kuizidi nguvu ngozi, hapo huanza vita kali kati ya vijidudu ambavyo hulinda mwili na vijidudu vya magonjwa vilivyo ingia, na huweka ngome kali kumzuwia adui yake alie kuja kufanya mashambulizi na hapo ima vijidudu vya kulinda mwili vimshinde adui yake na kumfukuzia nje ya mwili, au ni kushindwa na kuuwawa kundi hili. Kisha huja kundi jingine na jingine na jingine, hadi kufikia ushindi. Na vikundi hivi ni seli za damu ambazo idadi yake hufikia kiasi cha bilioni elfu thalathini nazo ni kati ya seli nyekundu na seli nyeupe.

       Basi utakapo ona juu ya ngozi kijipele chekundu chenye usaha,  fahamu ya kuwa usaha wake ni kundi lililo zidiwa nguvu limekufa wakati likitekeleza wajibu wake, na wekundu ni seli za damu zilizo kuwa zikipigana na adui yake.

      Na tukitaka kufanya uchunguzi kidogo kuhusiana na ngozi ili tufahamu umuhimu wake na nafasi yake na maajabu ya maumbile yake, basi suala la kwanza linalo staajabisha ni kuwa ngozi ndicho kiungo kikubwa zaidi katika mwili wa mwanadamu na upana wake kwa kiwango cha kati ni  inchi elfu tatu za mraba (karibu mita mbili za mraba) na katika kila inchi moja  mraba hutawanyika tezi nyingi, karibu mia, zitoazo mafuta na mamia ya tezi jasho ya nuroni (nerve cells), na futi kadha za nywele (malaika) za damu na ma milioni ya seli nyingine.

         Na vyovyote itakavyo semwa kuhusiana na ulaini wa ngozi na kuwa sawa sawa kwa sehemu yake ya juu. Ukweli ni kuwa ngozi haiko sawa na vile tuionavyo. Lau kama tutaiangalia kwa kutumia darubini (microscope) ambapo huikuza kwa mara kadhaa ili ionekane ngozi kama kijimlima kidogo kilicho inuka nyuma ya kilima kingine, na kati ya vilima hivi kuna jigawa matundu madogo madogo kana kwamba ni visima .

       Matundu ambayo hutoa mafuta juu ya mwili ili kuilainisha ngozi na mengine hutoa jasho na huwa kama kiyoyozi pindi joto linapo zidi, na huchomoza kwenye matundu haya malaika kama mashina ya mimea. Na kwenye sehemu ya juu ya ngozi kwa kutumia darubini, utaweza kuona vinavyopelekea kulika kwa ngozi kwa wepesi.

        Na sababu hizi za kupelekea kulika kwa ngozi tunazifahamu katika ulimwengu wetu huu uonekanao kutokana na yatokeayo kwenye milima, majabali, miamba na pembezoni mwa bahari kwa mmomonyoko upatikanao kutokana na zama kupita. Na ukitaka kufahamu zaidi ni kutokana na msuguano na chembe chembe za hewa na maji au mchanga ubebwao kwenye upepo au kwa sababu ya kutofautiana kiwango cha joto  hewani.

        Na vilevile ngozi yetu hulika kutokana na msuguano utokeao kati ya mwili (ngozi) na mavazi tuyavaayo, au kutokana na kunyoa nywele au kuchana au kuosha au kujikuna au kujisugua vyovyote msuguano huo utakavyo kuwa aina yake, nguvu zake au udhaifu wake.

      Na natija yake ni kuwa sisi tutaona kuanguka kwa ngozi yetu ikiwa kama magamba mepesi na ni vigumu kuyaona kwa macho yetu  ya kawaida, lakini lau tutafanya utafiti kwa kutumia vyombo vya kukuza vitu vidogo, kama darubini, tungeziona kuwa ni vijidudu (seli) ambavyo vimekufa na kuacha nafasi yake iliyokuwa vikiilinda na havitarudi tena. Na ngozi nayo hukosa ma milioni ya seli kama hizi kila siku. Na lau kama ingekuwa kukosekana kwa vijidudu hivi hakuna badala, basi mwanadamu angekuwa akionekana kama alie chunika ngozi. Kwa hivyo basi kutokana na upungufu upatikanao wa seli hizi ni lazima kuwe na seli nyingine zinazo chukua nafasi ya hizi zilizo kufa na kutoweka, na tabaka la ngozi la mwisho ni lazima lifanye kazi ya kuandaa seli kama hizi na halitosheki na idadi hiyo maadamu kiumbe bado kina uhai.

      Tabaka hili limeenea na kuufunika mwili wote kwa kiwamba chepesi, laini sana, nacho ni tabaka moja la tishu (kundi za seli za aina moja) ambazo bado ni vijana na kamwe hazizeeki na kamwe haziachi kujigawa, na mishipa midogo ya damu chini yake wakati wote huzipa chakula ili ziandae kwa kila siku mamilioni ya seli mpya na kuzitoa nje ya mwili.

      Na miongoni mwa vitu ambavyo haitakiwi kuvisahau wakati tukizungumzia mwili wa binadamu, ni kuwa sehemu moja ya sikio lake ni mfumo ulio kama mtiririko wa karibuni pinde elfu nne zilizo madhubuti na ngumu zilizo pangwa kwa nidhamu ya juu kupita kiasi, katika ukubwa na umbile lake.

       Na twaweza kusema ya kuwa pinde hizi zinafanana na chombo cha muziki kilicho andaliwa kwa makusudi kabisa kwa ajili ya kuvuta na kuhamisha vitu ivisikiavyo na kuvifikisha kwenye ubongo kwa utaratibu maalumu, kila inapo toka sauti au mvumo, iwe ni ngurumo za radi au mchakarisho wa majani.

      Na hivyo hivyo tunakuta katika yale tuliyo yaelezea hapo kabla na mengineyo maajabu ya kiwiliwili au viungo vya mwanadamu katika masikio yake macho yake puwa yake, ulimi wake, mifupa yake na mishipa yake na tezi za mwilini mwake na mifupa yake na mzunguuko wake wa damu na figo zake mbili zenyekushangaza na zenye kutuonyesha maelfu ya dalili ya kwamba nidhamu hii makini iliyopo kwenye kiwiliwili hiki haikutengenezwa bila sababu, kipuuzi, na haikupatikana kwa ghafla bila kuwepo mpangaji na haikutokea kutokana na msogeo na mageuko na mabadiliko ya madda (revolution of matter) iliyo pofu na kiziwi na isiyokuwa na mpango wa malengo maalum.

      Na vizuri kumalizia mazungumzo haya kwa kukiangalia kiungo cha ajabu zaidi kilicho gunduliwa na elimu ya kisasa ndani ya mwili wa mwanadamu nacho ni kromosomu (Chromo-some).

Kromosomu ni nyuzi nyuzi nyembamba zilizofunikwa na kiini seli kwa utandio mwembamba unao zitenganisha na viungo vingine vilivyopo pembezoni mwake, kana kwamba zina jiweka kando na kutotekeleza jukumu lake la msingi ambalo zimepatikana kwa ajili yake.

      Lakini utandio huu hauzuwii kufanya kazi ya usaidizi na maandalizi kutoka kwenye chembe chembe za kemikali nyingine-zo ambazo huisukuma kwake sitoplazimu (cytoplasm) zilizoko pembezoni mwake, ili kuzitumia kujenga chembechembe, na vilevile ili vitengeneze chembechembe zingine ambazo huhitajika katika kazi ya uhai.

       Na kromosomu zimeundwa kutokana na chembechembe ziitwazo D.N.A au kwa jina geni genes za urithi, ambazo zinakurithisha urefu wako na ufupi wako, na rangi ya nywele zako na macho yako na kiwiliwili chako, na zaidi ya hayo ubinadamu wako.

       Kisha ndizo ambazo hushikana (huungana) na kuumba farasi kutokana na farasi na kumfanya kima amzae kima nazo ndizo zinazo wafanya viumbe wawe ni wenye sura moja, na viumbe viwe ni vyenye kufanana na walio watangulia kwa mamilioni ya miaka.

      Huwezi kumuona mwanaadamu akimzaa punda, wala punda kumzaa kima na miti badala ya kutoa maua haitoi ndege. Sifa hizo zote ziko kwenye (D.N.A). Ama njia ya kutengeneza vichembechembe hivi ni njia ya aina pekee tena mzuri kwani zimeundwa kwa umbo mfano wa ngazi ya kuzunguka zunguka, kama skyubu (au tundu la konokono).

     Zote zinatokana na chembe za atomi ngumu, huikusanya mara moja na kuwa sukari maalumu iitwayo ribosi (ribose) wataalamu hadi leo hawaja fahamu vipi hujiunda na hutokea wapi, na sukari hii inaungana na vichembechembe vya fosfati (phosphate).

      Ngazi hii ya kuzunguka zunguka huanza kujizunguka zunguka kwa kinyume mara milioni kumi mzunguko ambao humalizika kwa kuundwa kitu mfano wa mkanda au kamba zisizo sokotwa. Na elimu bado haijaweza kufahamu hadi hivi sasa siri ya nguvu au uwezo ambao huzifanya zijizunguke na kujifungua kutokana na miviringo yake. Kwa uwezo wa Muweza wa yote Mwenyezimungu, ngazi hii inauwezo wa kujipasua mara mbili (nusu yake) kwa urefu kana kwamba imepasuliwa na msumeno, na vile mamilioni ya daraja za ngazi hujipasua nusu nusu.

       Na baada ya hapo huanza tukio kubwa kabisa la kuumba vichembechembe, na hujisukuma kupitia kwenye ukuta wa kiini na kuingia ndani vichembechembe au mawe ya ujenzi, nazo ni sukari na fosfati ademini, thiamini, gowamini na sitosini na zote hizo isipokuwa fosfati huundwa na kutengenezwa kwa njia ya ajabu.

Kisha hutiririka na kuzunguka pembeni mwa nusu ya ngazi au tabaka, na kila chembe hizi zilizo ndogo hufahamu sehemu yake na pembe yake ambayo hutakiwa kukaa. Baadhi yake huukamilisha mzunguko wa ngazi au tabaka na zingine huchukua sehemu ya nusu, yaani upande wa pili ambao ni mpya. Kazi ya upande wa pili inapo kamilika, hujiunda upande mwengine mpya katika kila nusu na hapo huanza kazi (ya sukari na fosfati) ili kutuundia ngazi mbili zilizo kamili au chembechembe mbili kubwa, kisha huanza kazi ya kuunda mzunguko wa mara milioni kumi mpya katika kila ngazi, ili kujizunguushia kama uzi ulio sokotwa na baada ya hapo, hufuatia kazi ya kuunda mzunguko mwingine wa mara milioni kumi vilevile kwa muelekeo kinyume na ule wa mwanzo, ili kujifungua na ili iweze kujigawa kwa mara nyingine, na kutokana na kazi hii huzaa vichembechembe vipya, na hivyo hivyo hupokezana.

Vichembechembe (vya D.N.A.) si makhsusi kwa ajili ya mwa-nadam tu, bali zimo katika kila kiumbe hai kama vijiumbe maradhi hadi wadudu na hata tembo na nyoka.

Na hizo ni chembechembe za msingi ambazo huingia kwenye mpangilio na uundaji wa chembe chembe za uhai, uchambuzi wa kikemia umethibitisha ya kuwa misingi iliyo jengwa na kufanywa na jeni, hazitofautiani katika upangiliaji wa viungo vyake katika viumbe vyote vilivyo hai, kwa hivyo basi ni kwa nini viumbe tuvionavyo, hivi leo vikatofautiana katika sura na maumbile yake?

            Baadhi ya wataalamu wanaamini ya kuwa, siri ya tofauti hii hurejea kwenye kiwango cha jeni (vichembechembe)D.N.A-ambazo hutengeneza gameti (mbegu za uzazi) na nidhamu za misingi minne tuliyo itaja hapo kabla katika muundo wake kwenye ngazi ndefu ya kuzungukazunguka pamoja na hayo hakuna yeyote alie toa taarifa ya kuridhisha na kukinaisha.

     Kuna wataalamu walio wengi ambao walijitolea wakati wao katika uchunguzi ili kulifumbua fumbo la maishaWaliandika vitabu na kutunga na wakafanya utafiti na mara nyingi wame kuwa wakitumia maneno yafuatayo katika kutoa sababu (huenda) au tunadhani na hadi leo bado wanatoa matamshi kama hayo kwa sababu siri ya uhai bado haifumbuliwi na kutoa pazia lake. Hakika kwenye kiini (nucleus), kromosomu (chromosome), nazo kromosomu hutengenezwa kutokana na jeni au chembechembe za urithi, na chembechembe za urithi hukaa chini ya mkondo wake chembe chembe D.N.A, nazo chembechembe D.N.A hutenge-nezwa na chembechembe ndogo, na chembechembe ndogo hutengenezwa na atomu, kwa hivyo ni jengo ndani ya jengo jingine.

Aya nyingine zilizo nyingi zilielekea kwenye kutoa ushahidi juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu kwa kuelezea maumbile ya wanyama na maajabu na nidhamu iliyomo ndani ya wanyama hao, nidhamu ambayo ni muhali kupatikana kwake kimzaha na ghafla bila kupangwa na kwa matarajio kamwe.

ی            

 

Suratu Nuru 45 Na Mwenyezi Mungu ameuumba kila mnyama kutokana na maji, katika wanyama hao kunawate-mbeleao matumbo yao na kuna watembeleao miguu miwili na kuna watembeleao miguu mine Mwenyezi Mungu huumba atakayo.

                         

                                            (    )

Suratu faatir 28.Na miongoni mwa watu na wanyama wanaotambaa na  wanyama wengine rangi zao ni mbalimbali

                          ( )

Na hakuna mnyama yeyote atembeaye juu ya ardhi wala ndege wenye kupaa kwa mbawa mbili isipokuwa ni umma kama nyinyi (kama mfano wenu).Suratul Al-an-aam:38.

               .( )       Suratul   Mulk :19 :Je hawaangalii ndege wapaao juu yao hali ya kuwa ni wenye kuzichanua mbawa zao na kuzikunja, hakuna awazuiae kudondoka isipokuwa ni Mwenyezi Mungu mwenye rehema.

) . . . (.

Suratu-An nahl: 5-6  .Na wanyama amewaumba kwa ajili yenu, katika wanyama hao hupata vitu vya kuwatiya joto na manufaa mengine na wengine mnawala. Na katika wanyama hao kunamapambo wakati muwarudishapo kutoka malishoni na hukubebeeni mizigo hadi kwenye miji ambayo hamkuwa ni wenye kufika, isipokuwa baada ya taabu kubwa. Hakika mola wenu ni mpole sana na Mwenye huruma nyingi.

Na farasi na nyumbu na punda amewaumba ili muwapande na ni mapambo na anaumba msivyo vijua.

Wanazuoni wanakadiriya ya kuwa aina za wanyama hapa duniani ni zaidi ya aina milioni mbili. Na sehemu wanazoishi wanyama hawa ni za aina tofauti, kuna wanao ishi nchi kavu (bara), na kuna waishio baharini na pia bara au baharini kuna sehemu tofauti pia ya kuishi wanyama tofauti, na wanyama hawa wanatofautiana maumbile yao, tofauti ambayo ni kubwa, kwani kila aina moja wapo ina maumbile na viungo vinavyo wiana na mazingira wanayo ishi, na chakula wanacho kula. Na mdomo ndio sehemu ya mwanzo ya kulia chakula.

Nao mdomo ni kiungo cha kwanza cha kusagia chakula umetengenezwa kimakini na kwa utaalamu mkubwa, na hiyo ina julisha ukubwa na utukufu wa Muumbaji na Mtengenezaji wake, kwa mfano wanyama wakali kama simba, mbwa mwitu na wanyama wengine walio mfano wa hawa, waishio majangwani na mwituni na hawana chakula kingine tofauti na kile kiwindo chao wakipatacho kutokana na wanyama wengine, katika kuwinda kwao ni lazima wamshambulie ndio wapate chakula, na wanyama hawa wamepewa meno maalumu yaliyo makali na yenye kukata, na kutokana na kuwa katika mawindo yao huhitajia kutumia misuli yake, utakuta kuwa miguu yao ina misuli yenye nguvu na misuli hii imepewa silaha ya kucha zilizo kali sana  nao utumbo wake ukapewa asidi (vimengenya) na vifaa vingine vya kusaidia kumengenya na kusagia nyama na chakula.

Na miongoni mwa wanyama hao kuna aina ya wanyama wale ambao mwanadamu hufanya kazi ya kuwaandalia chakula, na kuishi kwao hutegemea mimea au miti fulani na nyasi na wanyama hawa viungo vyao vya kulia chakula vimetengenezwa kulingana na mazingira wanayo ishi na vyakula wanavyo kula kwa mfano utakuta kiasi fulani midomo yao ni mipana, na haina meno magumu wala magego magumu na badala yake wamepewa meno ambayo ni maalumu kwa kuvunja na kukata, kwa hivyo hula majani na mimea kwa haraka, na huyameza haraka kwa mara moja.

Na wanyama hawa wametengenezewa viungo vya ajabu sana vya kulia chakula kwa mfano chakula wakilacho huteremka hadi kwenye tumbo cheno (sehemu ya mwanzo ya tumbo katika wanyama wanaocheua) pindi wanapomaliza kazi zao na wakaketi kwa ajili ya mapumziko, chakula kile hutoka kwenye tumbo;cheno na kuhamia sehemu nyingine kisha hurudi mdomo-ni kwa ajili ya kusagwa kwa mara ya pili na baada ya hapo huingia kwenye sehemu ya tatu na ya nne.

Na kazi yote hiyo ndefu imeandaliwa kwa ajili ya faida ya wanyama, na elimu inasema: Hakika kazi ya kula na kucheua chakula ni ya lazima na itoayo uhai, kwa sababu nyasi ni katika mimea ambayo ni migumu kusagika kutokana na kuwa na nyuzinyuzi (selluloses) juu yake ambazo hufunika chembe chembe zote za mmea, kwa hivyo basi kusagwa kwake kunahitaji mnyama apate muda mrefu. Lau kama asingekuwa ni mwenye kucheua na tumbo lake lisingekuwa na mahala maalumu pa kuweka chakula muda mrefu ungepotea katika malisho takriban siku nzima bila mnyama yule kupata majani ya kumtosheleza na kumshibisha, na ingekuwa juhudi zake zote ni kuchukua chakula na kutafuna.

Kwa hivyo basi kazi yake ya kula na kukiweka chakula kisha kukirudisha baada ya kuwa kimepata uchachu wa kutosha, kazi hiyo ndiyo inayo kifanya chakula hicho kiwe ni chenye manufaa na chenye kutoa faida.

Ama viungo vya kusagia chakula vya ndege vinatofautiana sana na viungo vya aina ya wanyama tulio wataja, kwani ndege wana mdomo mrefu na mgumu usio na meno ulio undwa kwa mfupa, nao ni mdomo mrefu autumiao kulia chakula badala ya kuwa na mdomo kama wa wanyama wengine na usio na meno, na ndege humeza chakula chake bila kutafuna.

Na midomo ya ndege nayo hutofautiana kutokana na tofauti ya chakula wakilacho, kwa mfano ndege wenye kujeruhi wana midomo migumu iliyo pinda tena mikali kwa ajili ya kuchana nyama wakati ambapo bata na bata mzingo wana midomo mipana iliyo panuka kama kijiko au upawa unao wiana na utafutaji wa chakula kwenye udongo au tope au kwenye maji. Na pembezoni mwa midomo yao kuna vipande vidogo, vimedidimia kama meno ambavyo hudonoa donoa punje ardhini, midomo yao ni mifupi iliyo tengenezwa kwa namna ambayo itaweza kutekeleza au kufikia lengo lake.

Na upande mwingine ambao tunaweza tukaona katika sehemu hizo uumbaji na upangiliaji mkubwa na makini katika maumbile ya viumbe ni yale tuyaonayo kwenye miguu ya wanyama.Wanyama ambao ni wenye kukimbia au kubeba, tunaona ya kuwa miguu yao ni yenye nguvu imetengenezwa hivyo ili imsaidie kukimbia kwa kasi, kama ambavyo kila mguu huwa na kwato ngumu ambazo huuhami mguu na chochote kinacho weza kuudhuru kutokana na kukimbia sana au kutokana na njia mbaya.

Ama ngombe na nyati, miguu yao ni mifupi na yenye nguvu yenye kwato ngumu zenye kupasuliwa katikati, ili zimsaidie kutembea kwenye ardhi laini ya kilimo, wakati ambapo miguu ya ngamia ina kwato zenye kupasuliwa katikati na chini yake kuna ngozi laini na ndefu, huitwa Fumbo, ili kuuzuia unyayo usizame kwenye mchanga, na juu ya miguu yake vilevile kuna maungio ya ngozi ngumu humhami na kumkinga asiweze kuumia kutokana na kokoto na changarawe na michanga wakati anapotaka kukaa au kulala.

Na nyayo za ndege hutofautiana vile vile kutokana na tofauti ya maumbile yake. Kwa mfano ndege ambae hula nyama tuna- kuta kuwa miguu yao ina makucha magumu na makali, na yenye kupinda kidogo na ndiyo yanayo msaidia kushika na kuwinda, kama mwewe na kipanga, ama ndege ambao hula nafaka kama kuku na njiwa miguu yao ina makucha yaliyo tengenezwa yanayo faa kwa ajili ya kufukua na kuparura ardhi. Na ndege ambao hulazimika kupata chakula chao kwa kukitafuta kwenye maji, mikono yao au miguu yao imefunikwa na ngozi ambayo hutumia kama kafi katika kuogelea kwao.

 Na miongoni mwa maajabu ya viumbe vya Mwenyezi mungu ni yale tuyaonayo kwa chura.Hakika ulimi wake ni mrefu zaidi ukilinganisha na ndimi za viumbe wengine walio hai, kiasi kwamba urefu wake ni nusu ya urefu wake, na umeandaliwa na kupewa ute ulio kama gundi ili aweze kuwinda nzi, yeye husimama hadi wamkaribie nzi na wanapo mkaribia hurusha na kuurefusha ulimi wake ili wagandie hapo nzi kadhaa ambao ndio chakula cha msingi cha chura.

Na la ajabu zaidi ni kuwa, kutokana na kuwa chura hana shingo ambayo ingemuwezesha kuzungusha kichwa chake na kuweza kuona vitu vilivyopo pembezoni mwake utakuta amepewa macho yaliyo tokeza mbele yenye kuzunguuka pande zote. Na miongoni mwa maajabu yanayo sisitizwa na elimu ya kisasa ni kuwa wanyama wengi wenye kunyonyesha wanahisia kali za kunusa na zenye nguvu, na hisia zao za kuona ni dhaifu, tofauti na ndege, wanahisia za kuona ambazo ni kali sana  na hisia za kunusa ni dhaifu, na haikuwa hivyo isipokuwa ni kwa sababu wanyama hupata chakula chao na kukifikia chakula ambacho wakati wote huwa ardhini kwa kutumia hisia ya kunusa, wakati ambapo ndege hutumia hisia yake ya kuona iliyo kali na akiwa juu angani ili aweze kuona chakula chake na huku akiwa juu kabisa.

Ama chazo (konokono) wa kawaida ana macho mengi sana yenye kufanana na macho yetu na macho hayo humwekua mwekua kutokana na kuwa na virudisha nuru mfano wa vioo vidogo vingi visivyo hesabika. Inasemekana ya kuwa virudisha nuru hivyo humsaidia kuona vitu pande zote kuanzia kulia hadi juu.

Virudisha nuru hivi havimo kwenye macho ya mwanadamu. Je amepewa konokono virudisha nuru hivyo (vioo) kwa sababu hana uwezo wa kiakili kama mwanadamu! Na kutokana na kuwa idadi ya macho katika wanyama ni kati ya mawili na zaidi, na yote ni yenye kutofautiana, je maumbile yalikuwa katika kiwango kama hiki  kikubwa cha ujuzi katika vitu vionekanavyo?!

Naye Samaki anahisia ya ajabu hisia ambayo humkinga asigongane na mawe na vizuizi katika giza la bahari. Na wataa-lamu baada ya kuyafanyia uchunguzi maumbile haya walitoa riporti isemayo  kwamba waliona ndani ya mwili wa samaki msitari mrefu kwenye mbavu zake msitari huu anapo angaliwa na darubini (chombo cha kukuza vitu) huonekana kuwa ni viungo vingi vilivyo kusanyika na vidogo vidogo na vyenye hisia ya hali ya juu sana, huhisi kama kuna kizuwizi au kuna mawe na hufahamu hivyo kutokana na mbano wa maji kutokana na kugongana na kizuizi, na samaki hugeuza njia yake.

Ama popo hakika mambo yake yaliwashangaza wataalamu, yeye anapo paa au kuruka kwenye kiza cha usiku hagongani na nyumba au miti au kitu  chochote kilichoko njiani mwake. Mtaalamu mmoja wa Italy alifanya uchunguzi kufahamu uwezo huu wa popo, akatundika kwenye chumba kamba nyingi sana, na katika kila kamba akafunga kengele ndogo ili ikiguswa tu ile kamba kengele inagonga, kisha akamuweka popo mmoja na kufunga chumba, yule popo akaanza kuruka mule chumbani na kuzunguka kila upande na hakuna kengele yoyote iliyo lia, na maana yake ni kuwa popo pamoja na kuruka kwake haku-gongana na kamba yoyote kati ya kamba zilizo tundikwa chumbani humo. Kutokana na kazi hii yule mtaalamu na wenzake wakagundua ya kuwa mnyama huyu anaporuka hutumia mitetemo (vibrations) ya sauti hewani ambayo kurudi kwake inapogongana na kitu chochote kilicho mbele yake na kumfanya kukihisi na kukiepuka.Waligundua pia kwamba njia zake za kufahamu na kuhisia kwake kuwepo kwa kizuwizi ni njia ileile ya rada (radar).

Ama ngamia yeye vilevile amejaa dalili za utukufu wa Mwenyezi Mungu kwa namna ambayo inatufahamisha au inatupa ufahamu kamili wa yale aliyotuelekezea Mwenyezi Mungu kwa kusema:

Suratul-ghaashiya:17  

         Je hawamuangalii ngamia vipi ameumbwa?

Kutokana na kuwa sehemu anazofanyia kazi mnyama huyu na kuishi ni jangwani, ameumbwa na uwezo wa kuweka akiba ya chakula au maji kwa muda mrefu katika nundu yake ili aweze kupambana na njaa jangwani na kiu yake, kama amabavyo aliumbiwa -kwa malengo hayo- makope marefu ambayo yamezunguka macho yake na kope ambazo hufanana na nyavu zinazoyahami macho yake yasipatwe na chembechembe za mchanga wakati unapo vuma upepo mkali wa mchanga, na wakati huohuo anaweza kuona kupitia wavu huo wala halazimiki kufunga macho yake kama tufanyavyo wakati linapo enea vumbi.

 

Na vilevile miguu yake yenye kwato laini inayostahili kutembelea kwenye michanga bila kudidimia, na pua yake ambayo anauwezo wakati wa kuifungua kwake kuzuwia kuingia kwa michanga kutokana na upepo mkali, na midomo yake ya juu ambayo imeumbwa ikiwa imepasuliwa ili imsaidie kula mimea ya jangwani ambayo mara nyingi huwa ina miba.

Ama sisimizi anazo dalili nyingi za kuwepo Mwenyezi Mungu, mdudu huyo amepewa fahamu na subira na hisia, ambazo mtu yoyote hawezi kuelewa kiwango chake wakati akimuona umbile lake na mwili wake mdogo.

Na huenda mji wa sisimizi ni mji ulio bara zaidi na ambao unastahili kufanyiwa uchunguzi na utafiti kwani ndani yake kuna utaalamu ulio makini na usaidizanaji wa ajabu, na nidhamu iliyo pangwa vizuri kwa umaridadi wa hali ya juu na ufahamu wa kitaalam.

Na katika baadhi ya aina ya sisimizi wafanyakazi huleta punje ndogondogo kwa ajili ya kuwalisha wengine wakati wa kipindi cha masika. Nao sisimizi huanzisha sehemu ya kuweka akiba ya chakula ijulikanayo kama ghala la kusaga na sehemu hiyo sisimizi ambao wamepewa midomo mikubwa yenye uwezo wa kusaga, hufanya kazi ya kuandaa chakula kwenye mamlaka yao na hii huwa ndio kazi pekee ya sisimizi hawa.

Na kuna aina ya sisimizi wengine ambao tabia za maumbile yao huwapa msukumo  wa kutengeneza viota vya chakula, viota ambavyo twaweza kuviita Bustani ya viota, na huwinda aina fulani ya wadudu na mabuu kutokana na wadudu hawa sisimizi huchukua minyesi aina fulani yenye kufanana na asali ili iwe ndio chakula chao.

Vile vile  huliteka kundi fulani katika hawa wadudu na kuwa-fanya watumwa. Na baadhi ya sisimizi wakati wanapo tengeneza viota vyao huyakatakata majani ya miti kwa ukubwa utakikanao, na wakati huo huo baadhi ya wafanyakazi  wa sisimizi huyaweka majani pembezoni katika sehemu yake, wakiwatumikisha watoto wao kuyafuma majani hayo.

Sasa ni vipi zitaweza chembe chembe atomi ya madda ambazo ndizo ziundazo sisimizi kama wanavyo dai, kumpa uwezo sisimizi wa kufanya kazi kama hii iliyo ngumu na inayo hitaji utaalamu wa hali ya juu?!

Na wanyama nao baada ya haya au kabla ya haya wanayo lugha ya kuwasiliana na kuzungumza , na Qurani tukufu wakati ilipoteremka iliwazindua watu kahusu ukweli huu, kama ilivyo elezwa kwenye kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu.

Katika aya hii, kisa cha Nabii  Sulaimani alipopita mahala ambapo kulikuwa na sisimizi, walipo muona wakaambizana, anaelezea hadi walipo fika kwenye bonde la sisimizi, sisimizi mmoja akasema:Enyi sisimizi ingieni majumbani mwenu ili Sulaimani na jeshi lake wasikupondeni hali ya kuwa hawahisi (kuwepo kwenu). Kisha elimu baada ya kuteremka aya hii kwa karne kadhaa, ikaja na kuthibitisha ukweli huu kwa kuona na kwa uchunguzi uliofanywa.

Lugha ya kila mnyama kati ya wanyama wenye kuzaliana inatofautiana na lugha ya mnyama mwingine. Kwa mfano kuku ni ndege, (mnyama) ambae ana maingiliano sana na mwana damu, wakati mwingine hutoa sauti maalumu iliyo tofauti, na baada ya sauti hiyo utaona vifaranga vyake vikimkimbilia na kuanza kudonoa punje, kisha hutoa sauti nyingine maalumu, na ghafla utaviona vifaranga vikikimbilia kwenye kiota wakati uleule.

Naye nyuki anapopata shamba lenye maua mara hurudi haraka kwenye mzinga na huwa hajafika katikati mara utaona akitaharuki kwa njia maalumu na ghafla nyuki wengine humki-mbilia na kumfuata nyuma yake hadi kuwafikisha kwenye shamba la maua.

Mtaalamu mmoja anasema kwamba yeye alifanya majaribio kwa sisimizi, kwani alimuona sisimizi mmoja ametoka kwenye shimo lake akiwa peke yake.Yule bwana akamchukua nzi na kumchomeka kwenye kizibo cha chupa (cork), kwa kipini kidogo na akamuweka kwenye njia ya sisimizi. Baada tu ya yule sisimizi kumfikia nzi yule alianza kumtoa kwa mdomo wake na miguu yake kwa muda wa zaidi ya dakika ishirini, baada ya kuwa na yakini kuwa hawezi, akarudi kwenye shimo lake, na baada ya sekunde kadha akatoka  yule sisimizi akiwa amewatangulia sisimizi wengine wengi kati ya jamii na ndugu zake hadi akawafikisha pale nzi alipo, wakampanda nzi yule na wakaanza kumchanachana, na wakarudi sisimizi kwenye shimo lao na kila mmoja akiwa amebeba sehemu fulani ya yule nzi.

Yule sisimizi wa mwanzo alikuwa amerudi kwa rafiki zake na hakuwa amebeba chochote, basi aliweza vipi kuwafahamisha sisimizi wengine ya kuwa amepata chakula kinacho faa kama hakuwajulisha kwa kutumia lugha maalumu?

Watafiti wanasema ya kuwa tembo wanapo kuwa kundi, tembo wa kike huwa haachi hata sekunde moja kutoa mlio wakati wote anapo kuwa akitembea kwenye kundi, na wanapo tawanyika na kila mmoja akaanza kutembea peke yake sauti hukatika.

Na sauti za kunguru zina tofautiana. Na kuna sauti ijulishayo kuwepo kwa hatari nae huitoa sauti hiyo kuwatahadharisha wenzake juu ya kuwepo kwa hatari wakati ambapo akiwa na furaha hutoa sauti nyingine ambayo hukaribiana na kicheko.

Na lugha hawanazo tu aina ya wanyama tulio wataja hapo kabla, bali kila aina moja wapo ya aina ya wadudu wana lugha maalumu vilevile kwa mfano, buibui  huzitumia nyuzi zake kama nyezo za kuzungumza na wenzake, dume husimama pembeni mwa wavu na kuuvuta, ghafla utamuona jike anatoka ilikumpo-kea au atamjibu kwa kuvuta uzi ule kwa njia tofauti na ile ya mwanzo, kana kwamba wanajibizana kwa njia ya simu maalumu.

Na tukirudi na kumwangalia kuku ili tujifunze katika dunia yake ushahidi wa uumbaji wa Mwenyezi Mungu tuweze kuona maajabu mengi, na inatosha kati ya maajabu hayo kufahamu ukweli huu ufuatao. Mtaalamu wa kiamerika alifikiria njia ya kuzalisha vifaranga vya kuku kwa mayai yasiyo laliwa na kutotolewa na kuku, na akafanya hivyo kwa kuliweka yai kwenye joto kama lile lipatikanalo kwa kulaliwa na kuku. Akayakusanya mayai na kuyaweka kwenye chombo cha kutotolea, na mkulima mmoja akamnasihi ayageuze mayai yale kutoka kipindi hadi kipingi kingine, kwani alimuona kuku akifanya hivyo.Yule mtaalamu alimcheka na kumjulisha kuwa kuku huyageuza mayai ili upande ulio kuwa chini nao upate joto la kuku, ama yeye aliweka joto na kuyaeneza mayai yote kwa kifaa cha kutotolea na joto likaenea kwenye sehemu zote za mayai. Na mtaalamu huyu akaendelea na kazi hadi ulipo fika wakati wa kutotoa muda ukavuka bila yai lolote kutotolewa, na akarudia majaribio yake kwa kufuata maelekezo ya yule mkulima, akawa akiyageuza mayai hadi ulipofika muda wake na vifaranga vikatoka (vika-totolewa).

Na sababu  ya kielimu ya kuyageuza mayai ni kuwa kifaranga kinapo kuwa kimeumbwa kwenye yai chembechembe za chakula, hutuwama sehemu ya chini ya kifaranga kwa hiyo likibakia yai bila kutikiswa huchanikachanika mifuko yake na kutokana na sababu hiyo, utaona kuwa kuku haligeuzi yai siku ya kwanza na ya mwisho. Je kuku anaweza kufahamu siri hizi kama si kupewa kufahamishwa kwa njia fulani ambazo mwanaadamu ameshindwa kuzielewa.

 Na kutokana na muongozo huu pekee nyoka wa majini hutembea na kuhama kutoka sehemu kwenda sehemu ya mbali, uhamaji wa ajabu na wenye kushangaza na unao takiwa kuangaliwa kwa makini, kwani viumbe hivi vya ajabu vinapo kuwa vimekuwa na kukamilika maumbile yake, huhamia sehemu tofauti za mabwawa na mito wakikusudia kwenda kwenye kina cha mbali na kirefu kusini mwa barmuda, na anapofika huko hutotoa na kufariki. Ama watoto wake ambao hawana nyenzo yoyote ya kuwafahamisha chochote, tofauti na sehemu ile waliopo, wao hurudi alikotokea mama yao na kupata njia ya kuwafikisha ukingoni mwa bahari alikotokea mama yao, na baada ya hapo huhamia kwenye mto wowote au bwawa dogo, baada ya kuwa amepambana na mawimbi makali ya ukingoni mwa bahari. Na wakati anapo kamilika ukuaji wake kuna kanuni iliyofichika ambayo humpa msukumo wa kurudi sehemu alipo zaliwa baada ya kukamilisha safari zote. Sasa ni kipi chanzo (kitu) ambacho humuelekea kufanya au kuyaelewa hayo? Haijatokea kamwe kuvuliwa nyoka wa majini wa amerika kwenye maji ya ulaya, au nyoka wa ulaya kuvuliwa kwenye maji ya Amerika!

Na jambo la kushangaza na kufanyiwa utafiti, ni kuwa ukuwaji wa nyoka wa majini wa ulaya ni wa taratibu kuliko wengine, ni kati ya mwaka na zaidi, na imekuwa hivyo kutokana na mwendo mrefu autumiao katika kusafiri.

Je kwa fikra zako unaona ya kuwa chembe za madda zisizokuwa na akili zilizo ungana katika mwili wa nyoka huyu wa majini, zilikuwa na hisia za kuuelekeza ufahamu wa ndani au nguvu za utashi wa kufanya yote hayo?

Na ufahamu huu (il-haam) pekee ndio unaomfanya ndege anae wachukua vifaranga vyake kutoka  kwenye viota vyake vilivyo zeeka, nao wanapokuwa  wakubwa hutengeneza viota vingine kama vile bila kuwepo tofauti yoyote.

Na vilevile kutokana na ufahamu huu pekee ndio huwafanya baadhi ya wanyama kubadilisha sehemu ya mwili wake iliyoji-tenga na kuweka sehemu nyingine. Kama kaa wa baharini ambae anapokosa kucha zake hufahamu ya kuwa sehemu moja wapo ya mwili wake imepotea, na kufanya haraka ya kuweka badala kwa kuzifanyisha kazi chembe chembe za urithi, na kazi hiyo inapo timia chembe za urithi husimama kufanya kazi, kwani zinafa-hamu kwa kupitia njia fulani ya kuwa wakati wa mapumziko umewadia.

Na hivyo hivyo hufanyika kwenye mdudu aitwae kathirul-arijul wa majini yeye anapojigawa sehemu mbili, anaweza kujitengeneza upya kupitia moja kati ya sehemu hizi mbili. Na pia ukimkata kichwa funza, hutengeneza kichwa kingine haraka sana badala ya kile kilicho katwa.

Na sisi tunaweza kuzifanyisha kazi seli ili kuponya jeraha, lakini ni vipi madaktari watafahamu kuzifanyisha kazi seli hizo ili zitengeneze mkono mwingine, au nyama au mfupa au kucha au sehemu nyingine yoyote?!

Ama ulimwengu wa wadudu, ikiwa utafanya mazingatio na uchunguzi, utaona maajabu mengi na makubwa, na huenda uchunguzi mdogo wa kutaka kufahamu tabia za wadudu tu unatutosheleza kutokana na maelezo mapana na marefu. Hakika mdudu aitwae kipepeo, huchagua majani ya kabichi kwa ajili ya kutagia na hali ya kuwa yeye hali majani ya mmea huu wala hauhitajii, bali kinacho mfanya afanye hivyo, ni ujuzi wake wa ndani wa kitabia na kimaumbile, kwani anafahamu ya kuwa mayai yatapasuka na kutatoka vijidudu vidogo vidogo ambavyo havina chakula viwezavyo kula isipokuwa majani ya kabichi, kwa hivyo ni lazima atage mdudu huyu kwenye majani ya kabichi ili watoto wapate chakula baada ya kutotolewa.

Na pamoja na hayo mdudu huyu hajui masuala haya kwa kutumia akili yenye kujua na kupambanua mambo.

Na dondola huwinda wadudu na kuwaweka kwenye shimo ardhini kama aina fulani ya nyama iliyo hifadhiwa kisha hutaga juu yake yai moja, kisha huliweka kwenye kiota na baada ya hapo huanza kutafuta vijiwe vidogovidogo, na anapo vipata huvibeba na kuzibia mlango wa kiota chake. Na hufanya hivyo ili vitakapo totolewa vifaranga vyake viweze kukuta chakula chao kime-kwisha andaliwa.

Na mbu ambae hutaga juu ya maji, kila yai huliweka mifuko miwili ya hewa inayo lifanya yai lielee juu ya maji. Je mbu anafahamu kanuni ya archimids?

Na mdudu aitwae kaadhifatul-kanabil, mdudu ambae anapo kutana na mnyama mkali, hutulia na kulala mbele ya mnyama huyo bila ya woga wala wasiwasi, na mnyama yule anapofungua mdomo wake ili kumla mdudu huyo, wakati huohuo hukifinya kifuko kilichomo tumboni mwake na kuchanganya kemikali fulani ambayo ni mchanganyiko wa vitu vitatu ikiwa imeundwa kwa hydroquinin na  oxid hydrogen na enzelon maalum, na kutokana na mchanganyiko wa vitu hivi vitatu, hupatikana gesi kali yenye kuuma (kuwasha) na yenye harufu mbaya na huitoa gesi hiyo kujihami na mnyama yule, na huyo mnyama anaposikia harufu ile hukimbia kutokana na woga.

Je mdudu huyu alipata diploma ya kemia katika chuo kikuu cha Cambridge?

  Na wadudu ambao huweka nyavu kutokana na hariri kwa ajili ya kuwinda. Na kimulimuli ambao hutoa mwanga usiku ili kuwavuta mbu na kuwala, na wadudu wa majini ambao huogelea majini kwa miguu yao iliyo kama kafi na kupaa angani kwa miguu yao iliyo kama mbawa. Na vipepeo ambao mbawa zao huwa zimefunikwa na gamba ambalo sehemu yake moja imetengenezwa kutokana na vipande vya mifupa  myepesi sana kutokana na madda laini sana na hupitisha mwanga na kugeuka kuwa rangi nzuri ya bluu.

Na lau kama kutatokea mabadiliko kidogo sana kiwango cha chembe kati ya maelfu ya chembe chembe katika ncha moja, ya unene wa gamba la ubawa wa kipepeo, mwanga ule ungebadilika au kutoweka kabisa. Na kwa muhtasari ni kuwa:

Hakika kwenye ulimwengu wa wanyama kuna maajabu mengi na yote hayo ni ushahidi juu ya maumbile na utengenezaji na uumbaji ulio makini, uumbaji ambao hatuwezi kuuelezea kiukamilifu kwenye kurasa hizi chache, na uumbaji huo ni wa Mwenyezi Mungu ambae kila kitu alikiumba katika hali ya umakini, na Mwenyezi Mungu ameepukana na yale wayasemayo wapingaji wa kuwepo kwake.

Na kuna aya nyingi zingine ambazo hutoa ushahidi juu ya kuwepo kwa Mwenyezi Mungu na kuwa yeye ndie muumbaji wa viumbe, kwa kutumia njia ya kuhimiza kufikiria na kuzingatia yaliyomo kwenye ulimwengu wa mimea, na kuteremsha maji kutoka mawinguni na maajabu ya sayari na mbingu na ardhi, kiasi kwamba vitu hivi haiwezekani kuwepo kwake na kuwa na kanuni kama hizi zisizo badilika bila kuwepo alie viweka na akavipangia kanuni, yaani haiwezekani vikajiweka vyenyewe na kujiwekea kanuni  kama hizi tuzionazo!

)  (.

Suratul waaqia: 63-65 Je mnaiona mimea  mnayoipanda, haya mazao myalimayo, je nyinyi ndio myalimayo au sisi ndio tunao iotesha? Tungelitaka tungeliifanya mapepe (haizai).     
) (                    Suratul-waaqia:71-72 Je mmeuona huo moto muuwashao, je nyinyi ndio mlio umba mti wake au sisi ndio tumeuumba?                                       )    (

 Suratul -An- aam 99.

 Nayeye ndie ambae ameteremsha maji kutoka mawinguni na kutokana na maji hayo tukaiotesha mimea ya kila kitu. Kisha tunapelekea kuchipua majani ya kijani katika mimea hiyo, tukatoa ndani yake punje zilizoganda. Na katika mitende vinatoka katika makola yake vishada vyenye kuinama vimeka-ribia kufika chini kwa vilivyo tia, hata vimekuwa vizito  na anakuotesheeni mabustani ya zabibu na zaituni na makoma-manga yenye kufanana na yasiyo fanana, angalieni matunda yake pindi yanapo toa matunda, kuiva kwake, hakika katika yote hayo kuna dalili kwa watu wenye kuamini.      

) (.  Surat-twaha 53.

Mwenyezi Mungu ndiye alikufanyieni ardhi iwe tandiko na akakuwekeeni njia ndani ya ardhi hiyo, na akakuteremshieni maji kutoka mawinguni na kutokana na maji hayo tukaotesha namna ya mimea mbalimbali .                                                              

 ) ֡   .(                         
Ama yule alie umba mbigu na ardhi na akakuteremshieni maji kutoka mawinguni na kutokana na maji hayo akakuotesheeni mimea kwenye mabustani yenye kuvutia nyinyi  hamna uwezo  wa kuiotesha miti  yake.                                                                              
                                                                               
Mimeya ni ulimwengu unaojitegemea, na wataalamu wa mimea bado wanaendelea na kazi ya kuifanyia utafiti, na kila wanavyo fanya utafiti ndivyo wanavyo zidi kugundua mambo mapya ambayo walikuwa hawayajui. Na aina ya mimea inakaribia kuwa nusu milioni, na mimea hiyo inatofautiana katika maumbile na jinsi ya kuzaliwa na umri inayoishi na mengineyo.                           

 Na kuna baadhi ya mimeya ambayo huishi kwa muda wa masiku kadhaa, na kuna mingine huishi kwa muda wa miaka miwili, na mingine huishi zaidi ya umri wa mwanadamu kwa mamia ya miaka. Na mimea yote humea kupitia mbegu  ambazo huwa zimekusanya mazingira maalumu ya uhai ndani yake, na mbegu hizo huhifadhi kiini cha uhai wake, na kwa muda mrefu, na wakati inapoota au kumea ni lazima ipate maji ya kutosha na joto linalo stahili kwani kila aina ya mbegu humea kwenye kiwango maalumu cha joto kama ambavyo huwa vilevile ni muhimu kwa mmea kwa sababu ni kiumbe kilicho hai kinachoishi na kupumua.

   Na mbegu inapo ota na kutoa mmea ulio hai wenye mizizi midogomidogo huanza mmea huo kujipatia chakula kilicho wekwa akiba ndani ya mbegu hadi mmea wake urefuke, na baada ya hapo hutambaa mizizi yake kwenye ardhi ili kujipatia chakula, na mfano wa mmea ni sawa na mtoto mdogo tumboni mwa mama yake na hata wanyama wengine, hupata chakula wakiwa ma-tumboni mwa mama zao, baada ya kuzaliwa chakula chao huwa ni maziwa, kisha hujitegemea na kujitafutia chakula wenyewe. Je kuna alieupa mmea uhai  tofauti na Mwenyezi Mungu?

Ama tumbo la chakula la mmea kwanza kabisa hutegemea mizizi. Na mizizi ndio sehemu ya kwanza ya mmea ya kujipatia chakula, na mimea yenyewe hutofautiana kwa kiasi kikubwa kulingana na mahitajio ya mmea, kuna mizizi ambayo ndio vizingiti vya mmea, na kuna mizizi ya chakula na kuna mingine midogomidogo ya hewa na ya kupumulia, na kutofautiana kwa maumbile na tofauti zingine zimeumbwa ili ziwiane na uwezekano wa mmea kufikia mahitajio yake ya chakula.

Na mizizi hukua na kutoa mizizi mingine midogomidogo ambayo hufyonza lishe yake ya ardhini na kuhamia lishe ile iliyo fyonzwa sehemu ya juu, na kwa njia hizi mmea huweza kujipatia chakula na kukua, na kukua kwa mmea kunahitajia mwanga na maji na vitu vingine ambavyo ni dharura kama kaboni (carbon) na oksijeni (oxygen) na pia fosforasi (phosphorus) na sulfuri (sulphur) na nyingine nyingi.

Na mmea hupumua kupitia majani yake ambayo ndiyo mapafu yake ya kuchukua hewa ya oxygen na kutoa hewa ya carbon dioxide na mfano wake ni kama mwanadamu na mnyama, na kupumua kwa mmea hufuatana na kuzidi kiwango cha joto, na kupumua huko hufanyika usiku na mchana, isipokuwa ni kwamba tija ya kazi hii huwa haionekani wakati wa mchana, kutokana na ufanyaji kazi wa carbon ambayo mmea huifanya kwa kasi zaidi kuliko kazi ya kupumua, na hapo hutoka oxygen na kufyonza hewa ya carbon dioxide.

Na utafiti umetufahamisha ya kuwa ufanyaji kazi wa carbon, unajitosheleza kuiangamiza hewa ya carbon dioxide iliyomo ulimwenguni. Lau kama mimea ingetegemea carbon dioxide hiyo tu, lakini Muumba Mtukufu amevifanya baadhi ya viumbe vilivyo hai vitoe hewa hii ya carbon dioxide wakati wa kupumua kwake, kama ambavyo vitu vilivyo vifu katika hali ya kutawanyika viungo vyake huitoa hewa hii vilevile, na hivyo hivyo katika baadhi ya kazi nyingine hupatikana.

Na suala la kuangamiza hewa hiyo na kuzalisha au kutenge-neza mada  hii, haikuachiwa huru kiasi kwamba inaweza kuzidi au kupungua, bali hekima ya Muumba iliamua kiwango cha carbon dioxide angani daima kiwe kutoka chembe tatu hadi nne katika kila chembe chembe elfu kumi za hewa. Na kwamba kiwango hiki ni lazima kiwe thabiti kwa wakati wote ambao ulimwengu utazidi kuwepo, na haijawahi kutokea kamwe pamoja na kutofautiana kazi za kuangamiza na kazi ya kuzalisha hewa hii kukuta  kiwango hiki kimetofautiana.

Na badhi ya wataalamu wanasema, hakika oxygen  lau ingekuwa angani kwa kiwango cha asilimia 50% kwa mfano au zaidi, badala ya asilimia, 21% vitu vyote vyenye uwezekano wa kuunguwa katika ulimwengu, vingekuwa na hatari ya kushika moto kwa kiwango cha kuwa cheche za umeme zinapo kutana na mti ni lazima uwake moto na mapori yote kuungua hadi yangefikia hali ya kutaka kulipuka.

Na lau kama kiwango cha oxygen katika hewa kingeshuka hadi asilimia kumi (10%) au chini yake, labda maisha yange jiendesha yenyewe kwa zama zote, au kwa muda wote, lakini katika hali hii kungekuwa na kiwango kidogo sana ambacho hutumika kwenye makazi ya watu ya kimaendeleo aliyo yazowea mwanaadamu - kama moto kwa mfano- umeweza kupatikana kwa ajili yake.

Ama maji nayo ni miongoni mwa vitu vya dharura ambavyo haiwezekani kamwe kutoyahitajia kwa viumbe vingine vilivyo hai (na kutokana na maji tumekifanya kila kitu kilicho hai), kwa hiyo maji ni chanzo cha msingi kati ya vyanzo vya uhai, na Quran tukufu imehimiza juu ya kufanya mazingatio katika kinywaji hiki adhimu na katika udharura wake na umuhimu wake, bali imewataka watu wafahamu ya kuwa kupatikana kwa maji na kuyaandaa kwake juu ya ardhi, ni dalili ya kuwepo muumba aliyeumba, alievifanya viumbe vyote viwepo.

) (.Suratul-waaqia 68-70

Je mmeyaona maji myanywayo? Je nyinyi ndio mlio yatere-msha kutoka mawinguni au sisi ndio tulio yateremsha? Lau tungetaka tunge yafanya kuwa ya chumvi (makali) basi mbona hamshukuru?

                                            

Suratur-rum 24.Na miongoni mwa ishara zake, ni kuwa anakuonyesheni umeme kwa ajili ya kukuogopesheni na kukutieni matamanio. Na uteremshaji maji kutoka mawinguni na kwayo huifanya ardhi iwe hai baada ya kuwa imekufa.

Na wataalamu wanasema:

Hakika bahari ndio msingi wa maji matamu na chanzo chake, na maji ya bahari yenye chumvi, viumbe walio hai wa ardhini hawawezi kuyatumia na hayafai kuwa ndio yenye kuulinda uhai wa viumbe, kutokana na sababu hiyo Mwenyezi Mungu aliwaandalia waja wake na viumbe vyake vingine matone matone kupitia mvua, na ikawa mvua ndio iyahamishayo maji ya bahari kuyatoa kwenye hali yake ya kwanza ya kuwa na chumvi na kuyafanya yawe matamu na mapya.

Na hivyo hivyo Mwenyezi Mungu akayateremsha maji kutoka mawinguni, na kutokana na maji hayo akaifanya ardhi iliyo kuwa imekufa iwe hai, na akatawanya kwenye ardhi kila aina ya wanyama, na kama angetaka angeyafanya kuwa machu-ngu yenye chumvi kama yalivyo kuwa mwanzo, kama alivyo sema Mwenyezi Mungu alietukuka. Pamoja na kufahamu ya kuwa chumvi ni lazima katika maji ya bahari kama ambavyo maji matamu ni ya dharura kwetu, na hiyo ni kwa sababu bahari japo kuwa ni yenye kina kirefu sana na ni pana kwa kiwango kikubwa, lakini ni yenye kusimama (kutuwama). Pamoja na hayo bahari inamipaka maalumu na maji yake yametuwama na yenye kusimama, lau kama yasingekuwa ya chumvi yange haribika harufu yake na kuchafuka kutokana na kupita miaka na miaka.

Na maji nayo, baada ya hayo tuliyo yasema na kabla yake, yana sifa nyingine zenye umuhimu mkubwa na ambazo ikiwa mwanadamu ataziangalia zote kwa ujumla ataziona zikimjulisha juu ya uumbaji wa makini na upangiliaji madhubuti. Na maji nayo yamefunika robo tatu ya ardhi, nayo kutokana na hali hiyo yanatoa taathira kubwa sana katika anga lililopo na katika kiwango cha joto.

Na lau kama maji yangekosa baadhi ya sifa zake, kungeone-kana mabadiliko juu ya ardhi katika kiwango cha joto ambacho kingepelekea kutokea kwa mabalaa au maangamizi. Na maji yanacho kiwango cha juu cha kuyayuka, na hubakia yakiwa ni yenye kubadilika na kuwa mvuke kwa muda mrefu, na yanajoto la kiwango kikubwa na cha juu zaidi, na kutokana na hali hiyo, maji husaidia kubakia kwa kiwango cha joto juu ya ardhi kwa kiwango kilicho thabiti na huilinda ardhi kutokana na mabadi-liko makali, na lau yasingekuwepo yote hayo kustahiki kwa ardhi kuwa sehemu ya kuishi kungepungua kwa kiwango kikubwa na starehe na uchangamfu wa mwanadamu juu ya ardhi ungepungua kwa kiwango kikubwa.

Na maji nayo yana sifa nyingine ya aina ya pekee, na yote hayo yanatujulisha ya kwamba Muumbaji wa ulimwengu huu aliuumba na kuunda kwa mpangilio wenye kuwaletea mazuri yenye kuwafaa viumbe wake.

Na maji ndio kitu pekee kinacho julikana kwa kupunguza uzito wake wakati yanapo ganda na kuwa barafu, na sifa hii ina umuhimu mkubwa katika maisha, kwani kutokana na sifa hii barafu huelea juu ya maji wakati wa baridi kali, badala ya kuzama kwenye bahari kubwa na mabwawa na mito, na kwa sura ya taratibu hugeuka  na kuwa ni donge gumu ambalo hakuna uwezekano wa kulitoa na kuliyayusha .

Na ile barafu ieleayo juu ya bahari huwa kama tabaka lililo jitenga lenye kuyahifadhi maji yaliyopo chini yake katika kiwango maalumu cha joto kinacho yazuia kuganda, na kutokana na hali hiyo samaki na viumbe vingine kati ya wanyama wa majini hubakia wakiwa hai, na wakati wa kipupwe kinapofika, barafu ile huyeyuka haraka sana.

Na tunaweza kuziashiria sifa nyingine nyingi za maji tena za ajabu, kwa mfano ni hali ya kutiririka kwake juu ya ardhi ambayo husaidia kukua kwa mimea kutokana na chembechembe za chakula inazo zihamisha kutoka kwenye udongo na kuzipeleka kwenye mimea, na maji ni kitu maarufu sana kati ya vitu vyenye kutiririka, kwani ni yenye kuyeyuka haraka zaidi, na kutokana na hali hiyo maji yana dauru kubwa sana katika kazi ya uhai ndani ya miili yetu yakiwa na sifa ya kuwa ni kitu muhimu na cha msingi katika muundo wa damu, na maji yana msukumo wa mvuke wa hali ya juu sana katika kiwango cha joto, pamoja na hayo maji hubakia ni yenye sifa ya utiririkaji kwa muda wote huu wa uhai.

Na bahari nazo ni miongoni mwa dalili kubwa za Mwenyezi Mungu, na ndani ya bahari kuna aina nyingi za viumbe vilivyo hai zaidi ya vile vilivyopo nchi kavu, na viumbe hivi hutofautiana sana, ukianzia na wanyama wadogo wadogo ambao hupatikana kwenye mita moja ya mraba yenye maelfu ya wanyama hao na kwa kumalizia na samaki wakubwa (nyangumi) waliopewa meno makali na nguvu kupita kiasi, ambazo kwa kuzitumia wanauwezo wa kuyahujumu majahazi na hata kuyaharibu na Mwenyezi Mungu mtukufu amesema kweli pale alipo sema:

) (Surat-Annahl 14 .

Na yeye Mwenyezi Mungu ndie ambae ameitiisha bahari ili humo mule nyama mpya (mzuri) mtoe humo mapambo myavaayo, na utayaona majahazi yakipasuwa humo na ili mtafute fadhila zake na mpate kushukuru.

      Lau tutarudi na kufanya mazingatio kuhusiana na mbingu hii ya bluu iliyotuzunguuka na tukaviangalia vyote vinavyo elea humo kama sayari na nyota na vile vimetavyo juu yake kama nyota, jua na mwezi, lau tutafanya mazingatio na kufikiria kuhusu mambo haya tungeshikwa na bumbuwazi na mwishowe macho yangerudi yakiwa yameshikwa na mshangao  na kuchoka na kwa sababu hii tunaikuta Qurani ikituhimiza kuvizingatia vitu hivi ili tuweze kufikia kwenye faida  ya milele na kubwa, nayo ni kuwa maajabu yote hayo hayawezekani kupatikana kwa ghafla bila kupangiliwa au matarajio yaliyokuwa yakifikiriwa, au kuto-kana na mada isiyo ona.

             .( )              Je hawaangalii ufalme wa mbingu na ardhi na vitu mbalimbali alivyo viumba Mwenyezi Mungu. Suuratul Aaraaf 185.

) (.Suratu-Yunusu

Sema (ewe Mohammad) angalieni maajabu ya vitu vilivyomo mbinguni na ardhini.  

                 .(   )                                                                                                 

Suratul-Qaf: 6.           

   Je hawakuiangalia mbingu  iliyopo juu yao vipi tumeijenga na vipi tulivyo ipamba na kuwa haina nyufa?

                  .Suratur-raad:2. (      )    Mwenyezi Mungu ndie ambae alie iinua mbingu kwa nguzo msizo ziona.

                   Suratu-dhaariyaat :47. (   )          Na mbingu tumeijenga kwa nguvu na uwezo wetu, na sisi ni wenye uwezo wa kuipanua.                                           

                Suratu-fatiri:13    Mwenyezi Mungu ndie alie litiisha jua na mwezi na kila kimoja kinatembea kwa muda maalumu, ulio kadiriwa.

Hakika nyota zote kwa ujumla takribani ni kati ya bilioni mia moja. Na kati ya hizo zipo ambazo kuna uwezekano wa kuziona kwa macho ya kawaida, na kunazingine hazionekani hadi tutumie vifaa maalumu vikuzavyo vitu, na kuna zingine ambazo mtaala-mu mwenye ujuzi huhisi kuwepo kwa nyota hizo lakini hana uwezo wa kuziona, hizi zote zimejaa kwenye sayari isiyo eleweka ambayo iko mbali na hakuna matarajio yoyote ya kusogeleana kati ya sehemu ya mvuto (magnetism) wa nyota fulani na sehemu ya mvuto wa nyota nyingine, isipokuwa kama ambavyo hutarajiwa kugongana merikebu kwenye bahari nyeupe ya kati (mediterranean sea) na kati ya merikebu nyingine kwenye bahari ya pacific, zenye kutembea kuelekea sehemu moja kwa kasi moja.

      Na elimu inasema ya kuwa kasi ya mwanga ni maili  186 elfu kwa sekunde moja, na miongoni mwa nyota kuna zitumazo mwanga wake na kutufikia kwa haraka sana, na kuna zingine hutufikia kwa miezi kadha na kuna zingine mwanga wake hutufikia baada ya miaka kadhaa ya jua, sasa upana wa ulimwengu ni wa kiasi gani na unaukubwa upi?

      Je yote hayo yametokea ghafla bila malengo wala  kupangi-liwa? Na je yote haya hayahitaji muumba? Na je madda isiyoona na kuelewa inaweza kuvifanya vitu vyote hivi viwepo na kujipanga katika nidhamu kama hii iliyo makini?  

  ( )     Suratu Luqman:11.Hivi ni viumbe vya Mwenyezi Mungu basi nionyesheni wale wasiokuwa yeye walicho kiumba. Bali madha-limu wako kwenye upotevu wa wazi kabisa.

    Ardhi imeumbwa na vyote vilivyomo ndani yake vinasema ya kuwa adhi hiyo inawiana na uhai.

     Na ardhi ni yenye kujizunguka na kwa kufanya hivyo kunapatikana kufuatana kwa usiku na mchana. Na inazunguuka pembezoni mwa jua na kutokana na hali hiyo kuna patikana misimu, misimu ambayo mzunguko wake hupelekea kuzidi kwa masaha yanayo faa kuishi ndani yake, na inazidisha kupatikana kwa tofauti ya aina ya mimea.

      Na mzunguko huu unafanywa kwa mahesabu madhubuti hayazidi wala kupungua kwani kuzidi kwake au kupungua kwake kutoka kwenye hali iliyopo kwa hivi sasa kutayafanya maisha au uhai usiwepo tena.

      Na ardhi imezungukwa na utando wa gesi nyingi na za lazima katika maisha, na hujitawanya pembezoni mwake kwa urefu unao zidi maili 500, utando huu uzito wake ni wa kiwango kikubwa kiasi kwamba huzuwia mamilioni ya vimondo vyenye kuuwa kila siku visitufikie, na vyenye mwendo wa haraka sana, takriban maili 30 kwa sekunde moja. Utando huu wa anga ambao umeizu-nguuka ardhi, huhifadhi kiwango cha joto lake kwenye mipaka inayofaa kwa ajili ya maisha, na huchukua mvuke wa maji kutoka kwenye mikondo fulani na kuupeleka sehemu za mbali ndani ya mabara, kiasi kwamba mvuke huo unaweza kujikusanya na kuwa ni mvua iihuishayo ardhi baada ya kufa. Na mvua ni chanzo cha maji matamu na kama si kuwepo kwa mvua ardhi ingekuwa kavu isiyo kuwa na athari yoyote kwa ajili ya uhai wa mimea.

     Na maji yana sifa ya pekee na muhimu sana, hufanya kazi ya kuyalinda maisha kwenye mikondo na maziwa au mabwawa na kwenye mito, na hasa kwenye sehemu ambazo msimu wake wa masika huwa ni wa baridi kali na mrefu.

Maji hufyonza kiwango kikubwa sana cha oxygen wakati kiwango cha joto kinapo kuwa kimepungua. Na barafu iliyo jikusanya kwenye mabwawa na mito huelea juu ya ardhi kutokana na wepesi wake na kwakufanya hivyo huandaa mazingira na nafasi nzuri ya uhai wa viumbe ambavyo huishi kwenye maji kwenye sehemu za baridi -kama tulivyo eleza hapo kabla- na wakati maji yanayo ganda, kiasi kikubwa cha joto hutoweka, kitu ambacho husaidia kuyalinda maisha ya viumbe hai ambavyo huishi kwenye bahari.

     Ama ardhi kavu ni mazingira thabiti kwa ajili ya maisha ya viumbe wengi, mchanga una chembechembe ambazo hufyonzwa na mimea na kuichukua na kuzigeuza kuwa aina tofauti ya chakula ambacho mwanadaamu na wanyama hukihitajia, na juu ya ardhi hupatikana madini mengi, vitu ambavyo vimeandaa mazingira na njia ya kuwepo utamaduni na maendeleo.

      Na lau kama ardhi, kipenyo chake (diameter) kingekuwa ni robo ya kipenyo chake cha hivi sasa, ingeshindikana kuhifadhiwa kwa tando mbili, utando wa anga na wa maji, vitu ambavyo vimeifunika ardhi, na kiwango cha joto ndani ya ardhi kingekuwa kikubwa kiasi cha kuweza kuuwa.

Ama lau kama kipenyo chake kingekuwa ni zaidi ya kipenyo chake cha hivi sasa uso wa ardhi (surface) ungepanuka na mvuto (gravity) wake wa vitu ungekuwa zaidi kuliko ulivyo hivi sasa, na hivyohivyo umbali wa utando wake wa hewa, ungeshuka na msukumo wa anga ungezidi kutoka kilomita moja hadi kilomita mbili kwenye senti mita  mraba na yote hayo yangeathiri kwa kiwango kikubwa sana katika maisha ya ardhini, upana wa sehemu za baridi ungeongezeka kwa kiasi kikubwa, na upana wa ardhi inayofaa kwa maisha ya watu ungepungua vilevile kwa kiasi kikubwa, na kwa hali hiyo watu wangetengana na kuishi sehemu za mbali kiasi kwamba kusinge kuwa na uwezekano wa kuwasiliana kati yao.

Na lau kama unene wa utando wa ardhi ungezidi kwa kiasi cha hatua kadhaa ingefyonzwa hewa ya carbon dioxide na oxygen na mimea haingewezekana kuwepo.

Na lau ardhi ingeondelewa kwenye umbali uliopo hivi sasa kati yake na jua, na kuwekwa chini zaidi, kiwango cha joto inacho kipokea kutoka kwenye jua kingepungua hadi kufikia robo ya kiwango chake  ikipatacho kwa hivi sasa, na mzunguuko wa ardhi pembezoni mwa jua ungekuwa ukichukua muda mrefu sana na kufuatia hali hiyo msimu wa masika ungeongezeka, na viumbe hai  vinge ganda juu ya ardhi.

Na kama umbali uliopo kati ya ardhi na jua ungepungua hadi kufikia nusu ya umbali ulivyo hivi sasa, joto ilipatalo ardhi lingefikia mara nne zaidi ya kiwango cha leo. Na kasi yake ya kulizunguka jua ingeongezeka na isinge wezekana kuishi juu ya ardhi. Na hata kupinda kwa ardhi ambako kuna kadiriwa kuwa kwa kiwango cha pembe 23 (degrees) kumekuwa hivyo kwa sababu maalumu zilizo pelekea kuwe na kupinda kama huko, kwani lau kama ardhi isinge kuwa ni yenye kupinda pande zake mbili za mzunguko zingekuwa katika hali ya giza kwa wakati wote, na mvuke wa maji utokeao kwenye bahari kubwa ungekuwa ukielekea kusini na kaskazini ukikusanya njiani mwake mabara ya barafu.

Na kwa hali hiyo ardhi kwa ukubwa wake na umbali wake na jua na kasi yake ya kuzunguuka imekuwa ikimuandalia mwanadamu sababu za uhai. Je yote haya yamekuwepo kibahati tu bila mpangilio?

Ama udongo hakika ni ulimwengu utowao maajabu mengi, na huenda la ajabu zaidi ni yale mahusiano yenye maingiliano na ambayo ni mengi ambayo haiwezekani yawe yamepatikana bila uumbaji makini na utengenezaji madhubuti. Hebu tuangalie udongo ili tuone vipi hupatikana kutokana na vitendaji kazi (mmomonyoko au soil erosion) ambavyo huidhihirisha ardhi katika asili yake.

Matokeo ya ufanyaji kazi wa mmomonyoko huu yamegawanywa sehemu kadhaa:

Kuna tabaka la nyuma na lililo la chini, na juu yake huwa kuna anga lingine lifuatialo, kisha hufuatia juu yake tabaka la udongo. Na matabaka yote yaliyo tangulia hutokana na kazi ya kutenganisha na kuvunjavunja ambayo husababishwa na utendaji kazi wa ardhi ambao huifanya ardhi ionekane kwenye umbile lake la asili.

Na udongo una umuhimu maalamu kwetu kwani ni chanzo cha chakula kilicho cha msingi ambacho mmea hukipata pale unapo anza kukua, kama ambavyo udongo ni dharura kwa kuuzatiti mmea juu ya ardhi. Na mawe ya moto yanapo pitiwa na kazi ya kupasuliwa au kuvunjwa vunjwa (kumomonyoka) misingi yake kutoweka taratibu, misingi iwezayo kuyayuka kwenye maji kama calcium na magnesium na potasium na hubakia oxidesilicone na aluminium na madini ya chuma yakiwa ndio mengi zaidi kwenye udongo, na kutokana na kazi hii huwa hakipungui kiwango kikubwa cha madini ya phospharus wakati ambapo hufatia kwa kawaida kuongezeka kwa kiwango cha nitrogen.

Na kutokana na kuathirika na vitendakazi vya kuvunja na kuchanganyika kwa aina tofauti za silica (silika) husababisha kupatikana kwa udongo mgumu (clay) na miongoni mwa sifa kubwa za udongo huu mgumu ni kuwa kwake na uwezo wa kubadilisha nguvu ya umeme ya hasi, kwa sifa hii inauwezesha kuhifadhi misingi yenye uwezo wa kuyayuka na ambayo niya lazima katika ukuaji wa mmea.

Ama kuhusu nitrogen, yatosha kufahamu ya kuwa ni miongoni mwa vyanzo vya msingi vya umeme huu ambao watu wengi hudhania ya kuwa si kitu zaidi ya moja wapo kati ya nyenzo za kuangamiza, lakini utoaji wa nguvu ya umeme kutokana na umeme (radi) hupelekea kupatikana kwa oxide nitrogen ambayo huteremka na mvua au barafu na kuingiza kwenye udongo na mmea kufaidika nayo.

Na kiwango cha nitrogen ambacho udongo hukipata kwa njia hii inayokaribia ratili tano za ekari kwa nutroni (neutron) moja kila mwaka. Nayo inatosha  na ratli thelathini za neutron  sodium, na kiwango hiki kinatosha kuufanya mmea uweze kukua.

Na imegunduliwa ya kuwa kiwango cha nitrogen ambacho huwekwa na umeme, huwa kwenye nchi zilizochini ya jua (tropical lands) zaidi kuliko nchi ambazo hali yake ya hewa huwa ni ya wastani na yenye maji maji. Nazo  nchi hizi kiwango chake kinazidi kiwango ambacho huwa kwenye nchi kavu za jangwani.

Kutokana na hayo tunaona ya kuwa nitrogen hutawanywa kwenye sehemu mbalimbali za kijografia kwa aina tofauti kufata-na na mahitajio ya kila sehemu mbali mbali za kijografia, na kufatana na mahitajio ya kila sehemu ya kiungo hiki muhimu. Sasa ni nani ambae aliyapangilia yote haya?!

Kisha maajabu haya ambayo yamejaa kwenye ulimwengu kama ugawaji tofauti na mzunguko wa maji katika maumbile na mzunguko wa carbondioxide ulimwenguni, na kazi ya ajabu ya uzalishaji, na kazi ya kutengeza mwanga, yenye umuhimu mku-bwa katika kuhifadhi nguvu ya jua na kutokana na umuhimu wake mkubwa katika maisha ya viumbe hai. Na vilevile nidhamu hii iliyopo ulimwenguni, na mahusiano ya sababu na visaba-bishwa na ukamilifu na makubaliano, na usawa, vitu ambavyo hupangika na kuweka nidhamu ya viumbe vingine vyote na kuendelea athari zake kutoka kipindi, hadi zama nyingine. Je maajabu haya yamekuwepo kwa ghafla, kibahati, na bila ya mpangilio?!

Na vilevile chembechembe ndogo zisizopasuka hazina umbile  maalumu na kati yake hakuna nafasi wala faragha.Viumbe ambavyo (chembechembe) vimetoa mamilioni ya sayari na nyota nyingine nyingi zenye maumbile (sura) maalumu na umri maalumu na zenye kufuata kanuni thabiti, je zimepatikana ghafla bila kupangwa?

Na kuna elementi hizi za kemikali zilizo maarufu (chemical elements) ambazo idadi yake imefikia mia na zaidi, je mwana-damu amezifanyia uchunguzi na akafahamu aina ya chembe zenye kufanana na zenye kutofautiana? Kuna zenye rangi na zisizo na rangi, na baadhi yake ni gesi ambayo ni vigumu kuigeuza na kuifanya iwe ni yenye kutiririka kama maji au kuifanya iwe ngumu, na zingine ni zenye kutiririka, nyingine ni nyepesi na nyingine ni nzito, na baadhi ni zenye maungano mazuri  na nyingine ni zenye maungano mabaya na baadhi ni zenye sumaku (magnetic) na nyingine si zenye sumaku, nyingine ni changamfu na nyingine ni laini (dhaifu) na nyingine zinakuwa ni acid na zingine zinakuwa ni misingi, zingine zina umri mrefu, na zingine ni zenye kuishi muda mchache tu pamoja na yote hayo hakika chembe chembe hizo zote zinafanya kazi chini ya kanuni moja, nayo ni kanuni ya mzunguko.

Katika tofauti iliyopo kati ya chembe chembe za elementi fulani na chembe chembe za elementi nyingine, inatokana na tofauti ya idadi ya protons na neutrons ambazo zimo kwenye kiini chake (nucleus), na tofauti inarudi vilevile kwenye idadi na njia zinazopangilia electrons ambazo ziko nje ya kiini chake na kwa msingi huo, mamilioni ya aina za madda tofauti, ziwe ni elementi au msombo (compounds) huundika kutokana na chembe chembe za umeme ambazo hazina maumbile bali ni sura au aina fulani ya nishati (Energy).

Na madda kwa kuwa imeundwa kutokana na mjumuiko wa chembe chembe za  atom zenyewe, na electrons na neutrons ambazo ndizo ziundazo chembechembe za atom na nguvu ya umeme na nishati, madda yenyewe hufanya kazi kwa kufuata kanuni maalum kiasi kwamba inatosha kujua idadi ndogo ya chembe chembe za aina ya elementi, ili kuigundua ile madda na kufahamu sifa zake.

Je vyote hivyo vimetimia kwa ghafla bila upangiliaji? Na je kanuni za ulimwengu zimepatikana kutokana na kugongana kwa madda kusiko na mpangilio? Hakika sisi baada ya kuamini -kwa yakini kabisa- ya kuwa ulimwengu huu na vyote vilivyomo ndani yake vipo kweli kama tuvionavyo mbele yetu, na kuwa kuwepo kwenye wakati maalumu tangu zama zake za kale na kwamba haiwezekani kitu kisicho kuwepo kikawa ni sababu ya kuwepo kwa ulimwengu, bali ni lazima awepo alie ufanya kuwepo aliye uumba baada ya kuwa haukuwepo. Sasa ni nani huyo alie ufanya ulimwengu kuwepo? Ni madda au Mwenyezi Mungu.

Na kwanza kabisa tunauliza: Hiyo madda imepatikana vipi na ni nani alie ifanya iwepo? Na watu wanao amini madda (materialists) wanasema katika kujibu swali hili: Hakika madda ni ya tangu na tangu, ipo tangu zama za kale haihitaji kuumbwa wala muumbaji. Na kupinga uzushi na madai hayo imekuwa ni jambo jepesi kwa kutumia nyenzo ya elimu kwani elimu imethibitisha na imethibiti kwenye elimu kwa uwazi kabisa ya kuwa ulimwengu huu hauwezekani ukawa ni watangu na tangu, kwani kuna uhamaji wa joto wenye kuendelea kwenye vitu vya moto kwenda kwenye vitu vya baridi, na haiwezekani kutokea kinyume cha hivyo kwa nguvu ya kitu chenyewe, kiasi kwamba joto lihame kutoka kwenye vitu vya baridi na kuhamia kwenye vitu vya moto, na maana ya hayo ni kuwa ulimwengu unaelekea kwenye kiwango kinacho lingana joto lake katika viumbe (vitu) vyote, na nguvu (energy) zake zitakwisha, na siku hiyo hapata-kuwa na utendaji kazi wa kikemikali au kimaumbile.

Na hakutabaki athari zozote za uhai katika ulimwengu huu na kutokana na kuwa maisha (uhai) bado yapo na kwa kuzingatia ya kuwa utendaji kazi wa kikemikali na kimaumbile zinaendelea na zinapita kwenye njia zake za kawaida, tuna weza kufaidika ya kuwa ulimwengu huu haiwezekani ukawa ni wa tangu na tangu laa sivyo nguvu zake zinge angamia tangu zamani, na ufanyaji kazi wote kwenye ulimwengu unge simama tangu zamani.

Na katika zama zetu hizi hutumika njia kadha tofauti kukadiria umri wa ardhi kwa vyombo au njia zinazotofautiana katika umakini wake, lakini natija ya njia hizi inakaribiana kwa kiasi kikubwa, nazo zina ashiria ya kuwa ulimwengu ulianza tangu miaka bilioni tano iliyopita, kwa msingi huo ulimwengu huu si watangu, kwani kama ungekuwa ni wa tangu kusingebakia ndani yake chembechembe yoyote ya mnururisho (radiation) na rai hii inakubaliana na kanuni ya pili kati ya kanuni dinamika za kalori (Dynamic law of calorie).

Ama rai isemayo ya kuwa ulimwengu ni wa mzunguko, yaani ulimwengu hujikunja kisha hujitanua kisha hurudi tena kujikunja kwa mara nyingine, ni rai ambayo wataalamu bado hawaja pata dalili ya usahihi wake, na haiwezekani kuchukuliwa kama dalili ya kielimu na kanuni za Dinamika za kalori (joto) na dalili za kinajimu (astronomy) na za kijiolojia (geology) zinaunga mkono neno lisemalo: Hakika Mwenyezi Mungu mwanzo aliumba mbingu na ardhi.

Hakika jua liwakalo na nyota zenye kumetameta na ardhi iliyo jawa na aina tofauti ya viumbe hai ni dalili ya wazi ya kujulisha kuwa asili ya ulimwengu au msingi wa ulimwengu una mahusiano na zama zilizo anza kwenye sekunde maalumu. Kwa hivyo basi kutokea kwa ulimwengu ni tukio miongoni mwa matukio.

Na elimu ya kemia inatujulisha ya kuwa baadhi ya vitu vilivyopo, vina muelekeo wa kutoweka au kuisha kwa haraka sana vingine kwa kasi ndogo na kwa msingi huo madda si ya kubakia milele na ina maana ya kuwa, madda si ya tangu na tangu, kwa maana ya kwamba ina mwanzo. Na ushahidi wa kikemia na elimu zingine unaonyesha kuwa mwanzo wa madda haukuwa wa polepole wala wa taratibu, bali ilipatikana kwa njiya ya ghafla, na elimu zinaweza kutueleza muda ambao madda hiyo ilipoanza. Kwa msingi huo katika ulimwengu huu wa madda, yaani wenye maumbile yenye kuonekana, ni lazima uwe umeumbwa, nao tangu ulipo umbwa unafanya kazi kwa kufuata kanuni hizo hakuna nafasi ya kutokea kitu au kuumbwa kitu kwa njia ya ghafla bila kupangiliwa.

Na tangu miaka mia moja iliyopita mtaalamu wa urusi aitwae Mandaliof alizipanga elementi za kemikali kufuatana na kuzidi kwa uzani atomu (atomic weight) katika mpango wa mzunguko. Na akagundua ya kuwa elementi ambazo hujikusanya sehemu moja huunda kiumbe kimoja chenye sifa zenye kufanana. Basi je haya yote twaweza kusema ya kuwa yametokea ghafla bila kupangwa (By chance)?

Hakika ugunduzi wa Mandaliof hauitwi kwa jina la ughafla wa mzunguko (revolution by chance) lakini huitwa kanuni ya mzunguko (law of revolution). Na je yawezekana tukaitafsiri ile hali waliyo isifu wataalamu na waliyo igundua ya utendanaji (reaction) wa elementi A pamoja na elementi B na kutotengana kwake A na elementi C ya kuwa kumetokea kwa msingi wa ghafla bila kupangwa?

Haiwezekani kamwe. Hakika wao waliitafsiri hali hii kwa msingi wa kuwa kuna aina fulani ya muelekeo na mvuto kati ya chembe za elementi A na za B, lakini muelekeo huu na mvuto huu haupatikani kati ya chembe za elementi A na chembe za elementi C. Na wataalamu wameweza kufahamu vile vile ya kuwa kasi ya utendaji kati ya chembe za madini ya chumvi na maji kwa mfano, huzidi kila inavyo zidi uzani atomu wakati ambapo elementi za halojen (halogen) hufuata mfumo unao pingana na mfumo wa kwanza kiukamilifu na hakuna yeyote anae fahamu sababu ya tofauti hiyo.

Pamoja na hayo hakuna yeyote alie sema ya kuwa imetokea hivyo kwa ghafla, au kudhania ya kuwa huenda mfumo huu ukawa sawa baada ya mwezi au miezi miwili au ukawa sawa kufuatia kutofautiana muda na sehemu au kumjia kwenye fikra zake za kuwa atom hizi huenda hazitendani (react) kwa njia ileile au kwa njia ya kinyume au kwa njia isiyo pangiliwa.

Na ugunduzi wa mpangilio wa chembe za atomu umethibiti-sha ya kuwa utendaji wa kemikali tuuonao na sifa zake tuzionazo zinarejea kwenye msingi wa kuwepo kanuni maalumu, na sio kuwa mpangilio huo umetokea ghafla na umesababishwa na kitu kisicho ona wala kuelewa.

Ili tuchukue fikra ya wazi kuhusiana na udogo wa atomu ni lazima tuone au tufikirie ya kuwa lau kama zitapangwa chembe milioni kumi kati ya chembe za hydrogen kwenye mstari mmoja usingefikia urefu wake milimeter moja.

Na wakati ukiwa na kiu na ukanywa lita moja ya maji, kwa hakika maji yale uyanywayo yamekusanya idadi kadhaa ya chembechembe za atom zinazo lingana na punje ya mchanga ufunikao ardhi yote pamoja na bahari zake. Na pamoja na udogo huu hakika atom ni ulimwengu wenye kujitosheleza, imeundika kutokana na vijiwe vilivyo vidogo sana, yaani vijiwe vilivyo vidogo kuliko hata hiyo atomu yenyewe.

Hakika atomu imeundwa kutokana na kiini (nucleus), imejengwa kutokana na vijiwe vidogo sana baadhi yake ni proton (protons) na nyingine ni nutroni (neutrons) nazo electroni (electrons) huzunguka pembezoni mwake kwa masafa ya mbali kiasi.

Na ndani ya jengo hili lililo makini na zuri wataalamu wamegundua viumbe vingine vidogo vidogo ambavyo hadi sasa idadi yake imefika aina thelathini, na miongoni mwazo ndizo tulizotaja, yaani protoni na nutroni na pia elektroni.

Na wataalamu wemeukadiria mzunguko wa elektroni pembezoni mwa kiini chake kuwa mara milioni elfu saba kwa sekunde moja. Na kati ya baadhi ya chembechembe za atom, kuna hali ya mapenzi na kuelewana na mvuto na mahusiano, na kati ya chembe chembe zingine kuna hali ya kuchukiana na kutowiana, na kitu kinacho zikusanya kati ya chembe chembe za atomu au kuzitenganisha ni kanuni ya atomu yenyewe au kanuni ya electroni za nje, na ni nzuri zaidi na makini zaidi kuliko kanuni ya ndoa na talaka iliyopo kati ya wanaadamu.

Hakika chumvi ya chakula tuilayo, asili yake ni chembe-chembe mbili zilizo jikusanya, na kama zisingejikusanya katika sehemu moja kila chembe ingekuwa ni mbaya na yenye kuuwa na zenye kuviharibu viumbe hai, kwa mfano kroridi (chloride) ni gesi ambayo mwanadamu akiivuta au kiumbe hai chochote kita kufa. Nayo sodium ni elementi laini lau itaguswa na maji itatoa moshi mkubwa na moto mkubwa na ingeweza kuviunguza viumbe hai ambavyo hubebwa  ndani yake.

Lakini kukutana kwa chembe chembe za sumu na chembe chembe zenye kuunguza na kukusanyika kwazo kumezigeuza chembechembe hizi kuwa chumvi isiyo unguza wala kuifanya kuwa sumu. Na hivyo ndivyo ilivyo kwenye chembe chembe tatu za maji zilizo ungana. Na ikiwa sheria ya kiislamu imemruhusu mwanamume kuoa mke mmoja, wawili, watatu au wanne, basi hivyo hivyo hali hiyo iko kwenye kanuni ya mahusiano ya chembe chembe za atom.

Kwa mfano chloride huungana na sodium katika kisehemu fulani ili kutupatia chumvi ya chakula na huoni muungano wa chembe chembe moja nayo ni oxygen huungana na chembe mbili za hydrogeni ili ziweze kutupatia maji. Nayo nitrogen huungana na chembe chembe tatu za hydrogen ili kutupatia amonia (ammonia).

Na carbon huungana na chembe chembe nne za hydrogen ili kutoa gesi ya methani (methan gas). Na hapa kuna baadhi ya elementi ambazo chembe chembe zake huishi peke yake bila ya mwenza kwa wakati wote, na miongoni mwa chembe chembe hizo ni gesi ya neon na raon.

Na tukihama, hali ya kuwa tunazungumzia mahusiano ya chembe chembe za atom kutokana na ulimwengu wa atom na kwenda kwenye ulimwengu wa chembe chembe zingine kwani kukadiriwa idadi ya aina za chembe chembe zipatikanazo kutokana na maungano kati ya chembe za elementi zilizomo kwenye ardhi yetu, ni jambo lisilowezekana kufahamika kwa mtu.Yatosha kuthibitisha hilo kwa kuchukua kamusi ya lugha ili tuweze kuona idadi ya maneno ambayo yanatokana na herufi ishirini na nane ambazo ndizo zinazo unda lugha ya kiarabu, na kisha tuweze kufahamu ni kiasi gani cha chembe chembe elementi karibu miamoja zinaweza kuzitoa. Kiukweli kabisa ni idadi kubwa sana, ni mamilioni na mamilioni ya chembe chembe hizo.

 Mfano juu ya hayo tuliyo yasema ni kuwa muungano wa chembe chembe za carbon na oxygen na hydrogen tu, hututolea zaidi ya miundo milioni moja ya kemikali, kila moja ina nidhamu yake maalumu katika kuzipanga chembe chembe zake.

Na badhi ya wataalamu wanakadiria ya kuwa aina ya protini (proteins) zilizomo kwenye mwili wa mwanadamu na za aina tofauti hizo peke ni zaidi ya aina laki moja na zaidi, ikiwa si milioni moja. Na protini hapo haitengenezwi isipokuwa na carbon na hydrogen na oxygen na nitrogen na huenda ikiwa na phosphorus au sulphur, na huenda isiwe nayo.

Na hivyo inaonekana wazi kwetu chembe chembe za uhai na hivyohivyo huzunguka na kutembea na kuungana na kutengana. Na mzunguko pia muungano na utengano vyote hivyo hufanyika kwa mahesabu yenye kujulikana na hatua zilizo pangwa, katika mwendo huo hakuna fujo bali ni mwendo unao fuata kanuni, bali kila hali inafuata kanuni na nidhamu inayo hukumu sehemu hiyo.

Je mtu mwenye akili na mwenye kufikiria anaweza kuitakidi ya kuwa mada isiyo na akili na hekima imejiumba kwa ghafla bila kupangwa?Au madda hiyo ndio ilio weka nidhamu hii na kanuni hizo kisha ikazifanya zifanye kazi ndani yake (madda)? Hapana shaka ya kuwa jawabu litakuwa ni la kukataa, bali ni kuwa madda inapo geuka na kuwa nguvu au nguvu kugeuka na kuwa madda, hakika yote hayo yanafanyika kufuatia kanuni maalumu, na madda nayo iliyotengenezwa hufanya kazi kufuatia kanuni ambazo zinafuatwa na madda  maarufu iliyokuwa imetengenezwa kabla ya kupatikana hii madda.

Na ikiwa ulimwengu huu wa madda umeshindwa kujiumba au kujiwekea kanuni ambazo hufanya kazi chini yake, ni lazima uumbaji wa ulimwengu uwe umefanywa kwa uwezo wa huyo aliepo ambae si madda.

Na utafiti wa joto umeunga mkono rai hizi na umetusaidia kupambanua kati ya nguvu nyepesi na nguvu zisizo nyepesi na imegundulika ya kuwa wakati yanapo tokea mabadiliko ya joto, sehemu fulani ya nguvu nyepesi hugeuka na kuwa nguvu isiyo nyepesi, na kuwa hakuna uwezekano wa mabadiliko haya yakaenda kwenye maumbile kwa njia ya kinyume, na hii ndio kanuni ya pili kati ya kanuni za dinamic za joto.

Na kutokana na kuwa madda imetokea na si ya tangu kama tulivyo sema ni lazima iwe na alie ifanya iwepo, kwa sababu kitu chochote hakiwezekani kuwepo bila muwekaji au hakiwezi kujiweka, bali jambo hilo ni muhali kiakili.

Kwa hivyo hakika Mwenyezi Mungu ndie muumbaji wa madda na ndie aliefanya iwepo bila ya shaka yoyote. Lau tukisimama kidogo na kukifikiria kitu kiitwacho maendeleo au ukuaji wa madda, na tukafikiria juu ya uwezekano wa maendeleo haya au kukua huku kwa njia ya ghafla (Kibahati), tutakuta ya kuwa ghafla, kama sababu ya kuumba na kuvifanya viumbe hai viwepo na vitu vingine, kamwe haiwezekani akili ikakubali kitu hiki au kujengea juu ya kitu hiki ya kuwa ndio sababu ya kupatikana viumbe.

Mtaalamu wa maumbile Dr Von Plotshe anasema:

Siwezi kufikiriia ya kuwa bahati peke yake inaweza ikatutafsiria kudhihiri kwa electrons na protons za mwanzo au atoms za mwanzo au asidi amino (amino acid) ya mwanzo au protoplasm za mwanzo au mbegu ya mwanzo au akili ya mwanzo yaani kiumbe cha mwanzo.

Hakika mimi nina itikadi katika kuwepo kwa Mwenyezi Mungu kwa kuwa kuwepo kwake kuliko takasika ndio tafsiri ya kimantiki na ya pekee kwa kila kinacho tuzunguka miongoni mwa maumbile ya ulimwengu huu. Na utafiti wa kinadharia kuhusu ghafla na matarajio uliofanyika hapo kabla katika njia ya mahesabu, una maendeleo kwa kiasi kikubwa hadi kufikia kuwa na uwezo wa kutabiri kutokea baadhi ya matukio ambayo tunadai ya kuwa hutokea kwa  ghafla, na matukio ambayo hatuwezi kuyatafsiri yalivyo kwa njia nyingine, na kwa fadhila ya utafiti huo tumekuwa na uwezo wa kupambanua kati ya vitu vinavyoweza kutokea kwa njia ya ghafla  na visivyo wezekana kutokea kwa njia hii. Hebu na tuangalie kwa hivi sasa ghafla (accident) inaweza kuchukua nafasi gani katika kusababisha uhai wa viumbe?

Protini ni miongoni mwa misombo (compounds) muhimu katika seli zilizo hai. Nazo zinaundwa kutokana na elementi tano, nazo ni carbon, hydrogen, nitrogen, oxygen na sulfur. Na idadi ya chembe chembe za atom zinazo unda protini moja ni  atomu elfu arobaini (40 elfu). Na kutokana na kuwa idadi ya elementi za kemikali katika maumbile imevuka mia moja, nazo zikiwa zimegawanywa hovyo bila mpango basi matarajio ya kukusanyika elementi hizi tano ili kuunda chembe chembe moja kati ya chembe chembe za protini yanawezekana kwa kufanyia hesabu ili kufahamu kiwango cha madda ambayo inapaswa kuchanganywa kwa muda wote, ili kuunda chembe chembe hii.

Kisha ili kuelewa kiasi cha muda ambao hutumika hadi kutokea mkusanyiko wa viungo vya chembe moja, mtaalamu mmoja wa mahesabu aitwae Charles Yuujin wa Uswizi, alifanya mahesabu ya vitendakazi hivi vyote akagundua ya kuwa fursa haijileti kwa njia ya ghafla (kibahati) ili kuunda chembe chembe ya protini moja isipokuwa kwa kadiri (asilimia) moja katika kumi (1/10) ikigawanywa yenyewe mara 160, na hiyo ni namba ambayo haiwezekani kutajwa au kuielezea kwa maneno. Na inapaswa kiwango cha madda ambacho hupelekea kutokea ushirikiano huo kwa njia ya ghafla kiasi kwamba huzalisha chembe moja kiwe zaidi ya upana wa ulimwengu huu kwa mara mamilioni  kadhaa na inabidi kuundwa kwa chembe chembe hii juu ya ardhi pekee yake kwa njia ya ghafla kwa ma bilioni ya miaka yasiyo hesabika, aliyo kadiria mtaalamu huyu wa Uswizi (tulie mtaja hapo kabla) kuwa ni namba kumi kuipiga kwa kumi mara 243 katika miaka (yaani 10x10x10x10).

    Na kama tutaacha kuzizungumzia chembe chembe zote hizo na tukaizungumzia chembe chembe iitwayo hymoglobin ambayo hutia rangi nyekundu kwenye damu na ni chembe chembe ambayo wataalamu wanasema ya kuwa ni katika aina ya protini zenye  mpangilio mwepesi zaidi, tutaikuta imekusanya chembe chembe zaidi ya 600 za carbon zilizo ungana kwa chembe zaidi ya miamoja za hydrogen na chembe chembe zingine za nitrogen zaidi ya miambili na zingine kama hizohizo za oxygen. Na mwili wa binadamu umekusanya trilioni 25 za chembe chembe za damu, yaani ukiweka namba 25 na ukaongeza sifuri kumi na nane.

Na mtaalamu wa kemikali aitwae Dr Poeler amesema: Mwanadamu anapo ifanyisha kazi kanuni ya ghafla ili kutaka kuelewa kiwango cha matarajio ya kutokea kwa hali fulani kati ya hali za kimaumbile kwa mfano kuundika kwa chembe moja kati ya chembe chembe za protini kutokana na chembe ziundazo protini, tutakuta kuwa umri wa ardhi unao kadiriwa kuwa ni karibu miaka bilioni tatu au zaidi ya muda huu, hauzingatiwi kuwa ni muda utoshao wa kutoa maumbile haya na kutengeneza chembe chembe hizi kwa njia ya ghafla (kibahati).

Pamoja na yote hayo protini si kitu kingine bali ni chembe chembe za kemikali zisizo na uhai, na haziingiliwi na uhai isipokuwa pale zinapo ingiliwa na ile siri ya ajabu ambayo hatufahamu uhakika wake. Hakika chembe za msingi ambazo huingia na kujenga chembe chembe zingine za viungo ni hydrogen na oxygen na carbon pamoja na kiasi kidogo cha nitrogen pamoja na chembe nyingine. Na ni lazima zikusanyike mamilioni ya chembe chembe hizi ili ziweze kuunda kiumbe kidogo kilicho hai.

Na tukiziangalia aina nyingine ambazo ni zenye umbile kubwa na yenye kutatanisha zaidi, matarajio ya kuundika kwa chembe chembe zake kwa msingi wa ghafla hupungua hadi kufikia kiwango ambacho akili haikifikirii  bali haikubali kuwepo kwa ghafla wala tafsiri ya kuwepo vitu kupitia njia hiyo.

Ili kufafanua hayo anasema professor Chrissy Morrison raisi wa chuo cha elimu za sayansi huko New York, ya kuwa:Tujaalie ya kuwa una mfuko wenye vipande mia moja vya mawe, vipande tisini na tisa ni vyeusi na kimoja ni cheupe, sasa tikisa mfuko na uchukue kipande kimoja, hakika bahati ya kuchukuwa kipande kimoja cheupe ni asilimia moja kwa mia. Na hivi sasa kirushe kipande hicho kwenye mfuko na uanze tena kama ulivyofanya mwanzo, hakika bahati ya kuchukua kipande cheupe bado ni asili mia moja kwa mia, isopokuwa ni kwamba kukivuta kipande cheupe kwa mara mbili mfululizo ni sawa na asilimia moja kwa elfu kumi. Hebu jaribu kwa mara ya tatu, hakika muda wa kuvuta kipande hicho cheupe kwa mara tatu mfululizo ni asilimia mara mia moja katika elfu kumi, yaani asilimia moja katika milioni moja. Kisha jaribu kwa mara nyingine au mara mbili namba zitakuwa za kisayari.

Hakika makusudio yangu katika kuichambua accident (ghafla) ni kumbainishia msomaji kwa njia ya kielimu iliyo wazi hiyo mipaka iliyofinyu ambayo kupitia mipaka hiyo maisha yanawezekana kupatikana juu ya ardhi. Na ninakusudia kuthibitisha dalili za kweli ya kuwa vitu vyote vinavyo sababisha maisha ya kweli kupatikana ni vitu ambavyo vinawezekana kupatikana kwenye sayari moja kwa wakati mmoja kwa ghafla.

Hakika tukiangalia kwa mazingatio kwenye ulimwengu wa madda kuanzia chembe chembe za atom zilizo ndogo kupita kiasi hadi kufikia kwenye sayari zilizo kubwa kabisa, tutakuta kwamba kila kitu hufuata kanuni ya hesabu maalumu na zilizo dhibitiwa.

Hata electrons hazihami kutoka sehemu moja ya kuzungukia (orbit) na kuhamia sehemu nyingine kwenye mzunguko (orbit) wa kiini (nucleus) isipokuwa itakapo toa au kuchukua nguvu fulani, nguvu inayolingana na kiasi cha uhamaji wake kana kwamba ni msafiri asiye weza kusafiri au asiyeweza kuthibitisha safari yake isipokuwa baada ya kulipa thamani ya tiketi.

Na kuzaliwa kwa nyota na kufa kwake kuna kanuni na sababu maalum. Na mwendo wa sayari kwenye mzunguko wa mvuto (gravity) wake, una kiwango maalumu. Na kugeuka kwa madda kuwa nguvu na kugeuka umbile la jua kuwa mwanga kuna kiwango maalum. Na kuhama kwa mwanga kuna kasi maalumu na mawimbi yote ya sauti yana urefu na harakati na yana kasi maalumu. Kama ambavyo kila aina ya madini yana spektra (spectrum), nuru iliyogeuzwa kwa koo kuwa rangi mbali mbali, na yana misitari ya mfyonyaji wa nuru (lines of absorption) iliyo tofauti ambayo hutambuliwa kwenye chombo cha uchambuzi na ugunduzi wa madini (Spectrograph).

Na kila madini hulainika na kunyooka kwa kiwango maalumu na hujikunja kwa kiwango maalumu kwa joto na kwa baridi. Na kila aina ya madini yana unene na uzito atomu na sifa maalumu. Bwana Anestine ametuthibitishia ya kuwa kuna mahusiano kati ya uzito wa mwili (mass of the body) na kasi yake, na kati ya wakati na nidhamu ya harakati ndani ya mkusanyiko wa vyenye harakati, na kati ya muda na sehemu. Kama ambavyo umeme huzalishwa kwa kanuni maalumu.

Na mitetemeko ya ardhi ambayo huonekana kuwa ni aina fulani ya tukio lisilo pangiliwa, ni nidhamu nyingine na kanuni na mpangilio ambao tetemeko hutokea kwa nidhamu hiyo kwa hivyo basi ulimwengu wote unakuwa kama ratiba ya kanuni madhubuti  zilizo pangwa kwa makini, na zilizo wazi, zisizo na udanganyifu wala hadaa.

Hakika ukubwa wa ardhi na umbali kati yake na jua, na kiwango cha joto la jua na mionzi yake ipelekeayo kuishi kwa viumbe, na urefu wa funiko (anga) la ardhi na kiasi cha maji, na kiwango cha nitrogen, na kudhihiri kwa binadamu na kubakia akiwa hai, vyote hivyo vinatujulisha kuwepo kwa nidhamu na kuwa vitu vyote viko kwenye mpango maalumu na makusudio maalumu na kuepukana na kutokuwa na mpangilio na fujo kama ambavyo vinatujulisha kufuatana na kanuni ya kimahesabu isiyo tetereka ya kuwa hapakuwa na uwezekano wa kutokea yote hayo kwa ghafla kwa wakati mmoja kwenye sayari moja mara moja katika mara bilioni moja.

Na wale wasemao ya kuwa vitu vimetokea  kutokana na madda (materialist) wamepiga mfano juu ya madai yao na wakasema:Lau kama litachukuliwa sanduku la herufi za alifabeti kisha zikakusanywa na kupangwa kwa mara moja na zaidi na mara maelfu kadhaa na kwa mamilioni kadhaa kwa muda mrefu sana kwa miaka wala karne bali muda usio kuwa na mwisho, hakuna kizuizi kuwa huo ukusanyaji au upangiliaji huo wa herufi kwa mara kadhaa ukatoa kasida ya mashairi yaliyo pangwa katika nidhamu maalumu, na hakuna aliefanya kazi ya kuzipanga herufi hizi na kukubaliana herufi zake zikawa kwenye sura hii isipo kuwa ni ghafla moja inayo tokea katika mamilioni ya mamilioni ya ghafla (bahati). Na hali ndivyo ilivyo kwenye huu ulimwengu wa madda katika mitikisiko yake ya aina tofauti inayotokea kwenye ghafla zote zinazo wezekana kwenye akili, hakuna kizuwizi kwenye akili kutokana na madai yao ya accident (ghafla) ikatoa nidhamu kama hii na kuweza kuunda ulimwengu kama huu wenye viumbe visivyo na uhai na vyenye uhai.

Na kwa ajili ya kuichambua kauli yao hii turudi kwenye mfano walio utoa tutapata mambo yafuatayo:

1: Kupatikana kwa herufi zinazo wiana kiasi kwamba zinaweza kuunda shairi, kiasi kwamba haipungui hata herufi moja au kuzidi.

2: Kuwepo kwa nguvu fulani ifanyayo kazi ya kuzipanga na kuzijumuisha.

3: Kuendelea kwa nguvu ile katika kuzikusanya bila kusima-ma katikati.

4: Kuwepo kwa ufahamu kamili kwenye nguvu hiyo ambayo husimamisha kazi na kuzipanga herufi baada ya kumaliza na kuwa ni kasida ya mashahiri.

Na kila moja kati ya mambo haya manne hakuna mazungu-mzo, bali kuna dalili ya ubatili wa madai hayo.

Ama kuhusu jambo la kwanza tujiulize, ni vipi zimepatikana herufi tulizo ziashiria ili kufanya kazi ya kuzikusanya? Na vipi madda ilijigawa kwenye sehemu za aina tofauti ambapo kukusanyika kwake kumetoa natija kama hii? Kisha vipi aina hizi tofauti zilikuwa na uwezo wa kuungana na kuwa katika mfumo wenye kueleweka?

Ama jambo la pili vilevile tujiulize:

Kwa kutegemea msingi huu wa kuwepo kwa nguvu inayo simamia kazi ya kuzikusanya herufi na kuzipangilia, je inakuba-lika kiakili ya kuwa nguvu hii ifanyayo kazi hii chanzo chake ni herufi zenyewe kiasi kwamba zilikusanyika na kujipanga?

Ama jambo la tatu vile vile tujiulize kwa kutegemea msingi huu wa kuwepo kwa nguvu katika herufi, vipi nguvu hii inaweza kuendelea na kazi ya kukusanya herufi hizo kwa muda wote na isiweze kusimama katikati ya kazi hiyo? Na je inaufahamu utakiwao ambao huifanya au huipa msukumo wa kuendelea na kazi kwa kuhisi umuhimu wake?

Ama jambo la nne ni lazima tujiulize vilevile vipi tunajaalia ya kwamba kufikia hali ya kukusanya na kuzipanga herufi hadi kuwa kasida, inailazimu kusimama  mwisho wa kasida hiyo? Na ni kwanini nguvu hiyo isiendelee na kazi ya kukusanya na kuzipanga baada ya kufikia  mwisho wa kasida ya mashairi ili iingiwe na kasoro au kutoweka nidhamu kabla haijapangika kasida mara ya pili na ya tatu na ya nne? Na ni nguvu ipi iliyo zizuia harakati hizi kwenye kiwango hiki zisiendele kukusanya?

( ǡ )            Suratul-faatir : 41.  

Hakika Mwenyezi Mungu huizuia mbingu na ardhi zisiondoke, na ikiwa zitaondoka hakuna awezae kuzizuwia isipokuwa yeye.

Hakika mazungumzo haya yanatufahamisha kwa wazi kabisa kwamba jambo lililo jaaliwa kuwa ndio msingi wa shubha hii si la kimantiki wala akili haikubaliani na usahihi wake, na kwamba yote hayo waliyo yachukulia kama misingi ya kutegemewa mwishowe kwenye nukta moja na kuonyesha ulazima wa kuwepo nguvu ya milele yenye akili ndio ambayo iliufanya ulimwengu uwepo na iliyofanya nguvu ziwepo zenye kuyaendesha na kupa-ngilia kazi zake bila ya kuwepo fujo au kuyumba au ghafla.

Na kwa ajili ya kuweka wazi ubatili wa accident (ghafla) tunasema:Hakika kudhihiri kwa uhai kwenye madda iliyo kiziwi, kunailazimu akili kushika moja kati ya mambo mawili na hakuna la  tatu yake.

1: Ima uhai uwe ni kitu kimoja wapo kati ya vitu maalumu vya madda usio jitenga na madda na wala haihitaji muumba mwenye utashi.

2: Au madda ni miongoni mwa viumbe vya Muumba mwenye kupanga  na mwenye utashi.

Tukisema ya kuwa uhai ni katika vitu maalumu vya madda itatulazimu kusema ya kuwa madda ni ya tangu na ni ya milele isiyo na mwanzo wala mwisho, na kwamba ilikuwepo tangu na tangu ikiwa na sifa zake zote, na kwamba sifa zake ni lazima ziwe nayo hazitengani nayo kamwe, sawa iwe sehemu hii katika ulimwengu au sehemu nyingine.

Kwa hivyo basi, hakuna maana ya kudhihiri uhai kwenye sayari fulani na usidhihiri uhai kwenye sayari fulani au kwenye muda fulani na usidhiri kwenye muda mwingine. Na hakuna maana ya kubakia sifa za uhai zote bila ya kufanya kazi wala athari, kwa mamilioni na mamilioni ya miaka, kisha baada ya hapo ukadhihiri kwenye muda unaodhaniwa kuwa ni maelfu au malaki ya miaka. Ni kwanini ulichelewa kudhihiri huo uhai kwa muda wote huo, muda ambao haiwezekani kuuhesabu wala kuuwekea mipaka pamoja na kuwa sifa zake zilikuwepo tangu na tangu??

Na ikiwa uhai ni wa tangu, kwanini miongoni mwa sifa za madda ambayo ni ya tangu na tangu -kufuatana na misingi waliyo ijaalia- sasa kwa nini ikaja ghafla kisha ikabakia milele? Na ilikuwa wapi hiyo madda katika zama hizo za mbali hadi ikadhihiri ghafla bila kuwa na malengo wala utashi?

Na kwa kuyazingatia haya ni lazima tuishie kukubali jambo la pili, nalo ni kuwa kudhihiri uhai kwenye madda iliyo kiziwi ilitokana na uumbaji wa muumba wa tangu na tangu mwenye utashi mwenye kufahamu alitakalo, na akauchagulia muda autakao na sehemu aitakayo, akauumba ulimwengu huu na vyote vilivyomo katika muda alio uchagua na sehemu iliyo chaguliwa na kuteuliwa kutokana na hekima zake.

Katika maudhui yetu hayo kumebakia suali moja ambalo ni lazima kulitoa kabla hatuja malizia mazungumzo yetu, nalo ni kuwa maisha au uhai ulianza vipi juu ya ardhi? Je yawezekana ikawa chanzo chake ni jua?

Na ili kulijibu  suali hili ni lazima kwanza tujiulize. Uhai ni nini? Je ni kitu chenye ukubwa au umbile na kipimo au uzito maalumu? Au ni mchanganyiko kati ya hiki na kile?

Uhai ni athari inayodhihiri kwenye seli zilizo hai ambazo ni chembe chembe ndogo ambazo hazionekani isipokuwa kwa kutumia vyombo vya kukuza vitu. Basi chembe chembe hiyo hufanya kazi na kuchukua angani chembe chembe za carbon dioxide wakati linapo kuwepo jua, na huchukua chembe chembe za hydrogen kwenye maji na kwa kufanya hivyo ndiyo hutengeza msombo (mchanganyiko) wa kemikali ambao ndio chakula cha seli, ambacho huifanya ikue na kujigawa.

Na wataalamu wamejaribu kwa mara kadhaa kuunda chembe chembe za protoplasm zilizo hai kwa kutumia nyenzo tofauti na katika sehemu na hali tofauti, wakashindwa na kuzidisha imani juu ya kuwepo kwa muumba wa seli hizi za uhai, na wakakiri ya kuwa viumbe hawa hawana uwezo wa kujiumba.

Seli hii ya uhai ambayo ndio msingi wa uhai, huongezeka au kuzaliana na kusababisha kupatikana viumbe vingine vingi, sasa chembe chembe ya kwanza ya uhai iliumbwa au ilipatikana kutokana na ghafla (accident)?

Ziliwekwa nadharia nyingi sana ili kutafsiri jinsi uhai ulivyo anza kwenye ulimwengu wa viumbe visivyo na uhai, baadhi ya waandishi wakasema ya kuwa uhai umetokana na progyn au kutokana na virus au kutokana na kukusanyika chembe chembe za protein kubwa. Na huenda baadhi ya watu wakadhania ya kuwa nadharia hizi zimeziba ufa ambao hutenganisha kati ya ulimwengu wa viumbe hai na ulimwengu wa viumbe visivyo hai.

Lakini ukweli ambao yapaswa tuukubali ni kuwa juhudi zote zilizo tolewa au zilizo fanywa ili kufikia kwenye madda iliyo hai kutoka kwenye ile isiyo hai, zimeshindwa kwa kiwango kikubwa na pamoja na hayo mwenye kukataa kuwepo kwa Mwenyezi Mungu hawezi kutoa dalili moja kwa moja  kwa mwanazuoni mwenye kufahamu mambo ya kuwa kukusanyika kwa baadhi ya atomu  na baadhi ya chembe chembe kwa njia ya ghafla kuna-weza kukapelekea kudhihiri kwa uhai na kuuhifadhi na kuuelekeza kwa sura au picha tulio iona kwenye seli za uhai, kwani kila seli moja kati ya seli za uhai ni ngumu sana kiasi kwamba ni vigumu kwetu kuifahamu, na kwa hakika mamilioni ya seli za uhai zilizopo juu ya ardhi zinaleta ushahidi wa kuwepo kwa uwezo wa Mwenyezi Mungu, ushahidi ambao umesimama juu ya msingi wa fikra mantiki na uwazi wa kiakili.

Hakika tafsiri ya kielimu ya uhai ya kuwa ni ufanyakazi wa kemikali ni tafsiri isiyotosheleza, kwani kiwiliwili kilicho kufa kinazo chembe chembe hizo hizo za kemikali ambazo zimo kwenye kiwiliwili kilicho hai, na mchanga nao una kiwango hicho hicho cha chembe chembe za irons na shaba (copper) na carbon.

Na kauli isemayo kwamba mapenzi ya kijinsia hupewa msukumo na homoni ya testosteroni (testosterone hormone) haitupi tafsiri ya mapenzi ya kijinsia kwani sisi tutasema:Ni kitu gani kilicho tengeneza hizo testeroni kwenye kiwiliwili?

Kwa mfano mtaalamu wa mimea alipo sema ya kwamba harakati ya mmea uitwao mmea wa Alizeti (Sunflower) kulielekea jua hupangwa na homoni oksini (Oxine hormone), hatutaweza kukubali ya kuwa tatizo limetatuliwa, bali tutauliza:Ni yupi au ni nguvu ipi iliyo tengeneza chembe chembe hizi zitoazo msukumo na ambazo hudhibiti kiwango chake katika mfumo wa mmea?

Muundo wa kemikali wa seli  za uhai hautuonyeshi kwa uwazi siri ya uhai wake, kwa sababu uhai sio kitu kilicho pangiliwa tu na chenye umbo kama nyumba au kiwanda, bali ni kitu kilicho pangiliwa na kilicho hai, ndani yake kuna uwezo wa kujirudi chenyewe (kuzaana), na kuna maumbile ya muongozo yanayo uongoza ndani kwa ndani nayo ni maumbile yaliyo wekwa kwenye mfumo wake, huzitengeneza kuwa mpya zilizo haribika na hutoa zingine badala ya zile zilizopotea.

Na hivi ndivyo lilivyo fumbo linalotakiwa kutatuliwa, lililo-fichika kwenye uchuguzi huu mfupi kuhusu kuongezeka (kuzaana) kwa madda, na sio katika kuundika kwa madda yenyewe, yaani imejengeka kutokana na nini.

Na elimu ya kisasa inaona ya kuwa ardhi yetu hii ilikuwa ni kipande cha jua kilicho jitenga na jua, na bila shaka wakati wa kujitenga kwake kilikuwa na kiwango cha joto kama jua kwa hivi sasa pamoja na kupita mamilion ya miaka, ambayo hufanya kazi ya kupunguza joto lake. Na kwa hivyo kiwango chake cha joto kinakuwa ni nyuzi joto (centigrade) elfu sita, na ndani yake kiwango ni nyuzi joto milioni arobaini.

Na kutokana na kupoa kwa gesi iliyo jitenga na jua ili kujitengeneza ardhi kwa njia ya taratibu likaundika ardhi, na yakatengenezeka maji ambayo kila yanapo gusana na anga la ardhi lenye kiwango cha juu  cha joto, huelekea juu angani katika umbile la mvuke wenye kiwango kisichoweza kufikiriwa, na kukutana na anga lenye baridi kati ya ardhi na jua na kurudi ardhini katika umbile la kimbunga (tufani) kiangamizacho.

Na kutokana na ufafanua wa yote yaliyo tangulia tunarudi hivi sasa kwenye swali letu la msingi katika  maudhui yetu.

Huyo aliepo au alie kuwepo wa mwanzo ambae hakutangu-liwa na uhai, alitokea wapi? Na ametokana na nini? Wakati ambapo kabla yake hapakuwa na uhai? Je ametokana na kutoku-wepo (kisichokuwepo)? Je amejiumba kutokana na madda iliyo kufa?! Ni vipi alie hai ajiumbe kutokana na kitu kilicho kufa na atokee kuwepo kutokana na kuto kuwepo?

Maswali haya hayana majibu na hakuna mbinu ya kielimu juu ya maswali haya isipokuwa ni kujaalia fikra fulani za kubahatisha na dhana fulani. Mmoja anajaalia kuwa hicho kiumbe cha kwanza kilidondoka kutoka mbinguni kikiwa kime-fungwa kwenye vimondo kikitokea kwenye sayari za mbali zenye wakazi.

Na jawabu hili linatupelekea kwenye swali lilelile la mwanzo, viumbe hivyo vya mwanzo vilianza vipi kwenye sayari hizo za mbali? Na mtaalamu mwingine anasema, uhai umejiunda kuto-kana na madda iliyo kufa na hiyo ni natija ya mpangilio wa aina ya pekee uliopo kwenye chembe chembe zake.

Na ushahidi wake juu ya hayo ni kuwa madda iliyo hai imeundika kutokana na elementi zilezile zilizomo kwenye vitu vilivyo kufa tuvionavyo pembezoni mwetu kwenye mawe, maji na udongo. Chembe chembe (elementi) zilezile, kama carbon na hydrogen na oxygen na nitrogen. Kwa mara nyingine ziliundwa tena kwa kiwango na mfumo na mahusiano ya aina ya pekee ili itoe asidi amino (amino acid) na protini na wanga (starch) na sukari, vitu tuvionavyo kwenye viumbe hai.

Bwana huyu hatosheki na nadharia za kujaalia, bali anatoa majaribio yenye kuvutia sana kwa kuweka humo cheche za umeme na mnururisho kiuka urujuani (ultra-violet radiation) kwenye mchanganyiko wa gesi ya Noshadra na Carbon dioxide na methane gas na mvuke wa maji, kisha anakusanya matokeo ya ushirikiano (reaction), anakuta kuna athari za asidi amino.

Na Asidi amino hufahamika kuwa ni tofali la msingi ambalo kutokana nalo kimetengenezwa kiumbe hai. Kwa hivyo basi kuto-kana na mchanganyiko wa asidi kwa njia moja au nyingine kunatokea aina fulani au aina nyingine za protini. Nazo hizi zina uwezekano wa kuungana na kuchanganyika kwa mara milioni na milioni ya njia kama ambavyo herufi au alfabeti zinavyo ungana katika lugha moja na kuweza kutoa ibara na maana zisizo na kikomo.

Na proteni zizaliwazo mara zote ni chembe chembe zenye hisia kali kutokana na baridi, joto, mwanga na umeme hutengana na kuungana ikiwa zitakutana na athari ndogo itokayo nje, kwa hivyo asidi inamiliki sifa ya dharura ya uhai kwenye umbile lake, nayo ni kuathiriwa na mazingira na kuathirika kutokana na vitu vinavyo iathiri.

Na tangu mamilioni ya miaka iliyopita kulikuwa na mazingi-ra juu ya ardhi yanayo faa kujikariri kwa mfano wa majaribio kama haya na kuweza kuunda vitu kama hivi vya aina ya pekee vilivyo itwa asidi amino na zilikuwa zikiyayuka majini pale tu zinapo undwa na kuungana na zingine ili kuunda mamilioni ya makisio ya chembe za protini.

Na asidi hizi zilikuwa ni lazima zikutane kwa mara moja, kwenye mfumo wa aina yake uliomaarufu kwa jina la (D.N.A) dioxyribonucleic Acid (Asidi kiinidioksiribo) ile chembe ambayo huunda virusi kutokana nayo. Huo ni mkusanyiko wa mambo yanayo jaaliwa (assumptions) na kila jambo moja hushika shingo ya mwenziwe.

Hakika wataalamu hawa wanasema ya kuwa kanuni ya ghafla inatuunga mkono. Kwa mfano nyani akae kwenye typewriter huku akiibonyeza kwa muda mrefu usio na mwisho ni lazima aandike kwa mara moja shairi la Shake spear, je si mbele yake kuna nafasi isiyo na mwisho na muda usio na mwisho.

Hakika kila wanacho kitafuta ni kuwa chembe chembe hizi za asidimino ziungane kwenye umbile la kipekee, walilo liita (D.N.A). Nayo madda ya kipekee, itasimamia kazi yake yenyewe na kuongezeka kwa kutumia vyombo vyake maalumu huku ikiweka mbegu za uhai za mwanzo.

Tulikubali na kuamini kwa misingi ya mjadala na makisio ya kuwa chembe chembe za mchanga na maji ziliungana kwa ghafla bila kupangiliwa na kibahati na mfumo wa Asidi za mwanzo (D.N.A), kisha asidi ikaanza kuzaana kwa njia zake, ili itengeneze kutokana nayo yenyewe mamilioni ya viumbe mfano wake. Hakika yote haya sio uhai tuonao. Kwa hivyo ni lazima turudi na tujaalie ya kuwa viungo vya asidi hii vilirudi tena na kuungana kwa ghafla na kibahati bila kupangwa ili kuunda protini. Kisha protini kwa ghafla na bila kupangwa ilijiunda kwenye sura au umbo la seli ya uhai.

Kisha hapo hapo tunarudi na kusema:

Seli moja ya uhai ilijichagulia kighafla na bila kupangwa, umbile la mmea na seli nyingine ilijichagulia kighafla na kibahati umbo au mwelekeo wa kuwa mnyama.

Kisha tuna kwea mti wa uhai hatua kwa hatua, na maana ya funguo hizi za uchawi ni kuwa kila tunapotatizwa na kitu fulani kwenye ufumbuzi wake husema:

Hakika kitu hiki kimetokea kwa ghaflaJe haya yanakubalika akilini ya kwamba ndege na samaki wahamao miji yao na kwenda umbali wa ma elfu ya maili kwa kuvuka majangwa  na mabahari, hurudi miji yao kwa ghafla na bahati?

Kuendelea kupungua kwa joto, maji kutuwana na kutengene-zeka mabahari kisha milima. Hata kama tutasema ya kuwa nadharia hii ni ya kweli na sahihi ioneshayo jinsi ardhi ilivyo patikana, sisi bado tunafikiria katika suala la seli za uhai ambazo huenda ikasemekana ya kuwa ziliteremka pamoja na ardhi kutoka kwenye jua. Vipi seli hizi za uhai zinaweza kuishi kwenye kiwango cha joto kisicho pungua nyuzi joto elfu sita chini ya mia (centigrade), vyovyote itakavyo kuwa imefunikwa seli hii, na vyovyote itakavyo jitengenezea vitu vya kuikinga na kuihifadhi.

Hakika kiwango cha joto cha mwanadamu, na binadamu huyo ndie anayechukuliwa kuwa ni kiumbe hai wa daraja la juu, hakizidi 37% (kwa mia), isipokuwa kwenye hali ya ugonjwa huzidi kidogo kwenye arobaini. Na ikiwa maji yanakuwa mvuke kwenye kiwango cha nyuzi joto mia moja, hakika nyuzi joto elfu moja inatosha kukifanya kila kitu vyovyote kitakavyo kuwa kigumu, kikose ugumu wake na kuwa gesi. Sasa ni vipi hali yetu itakuwa kwenye joto lililo fikia kiwango cha elfu sita?

Na kwa msingi huu hakika elimu na akili vina kubaliana juu ya kuwa ni muhali kuanza kwa uhai kutokana na seli ya uhai iliyo toka kwenye jua, na ni lazima kila kiumbe hai kiwe kime umbwa juu ya ardhi baada ya kuumbwa ardhi. Na ni uzuri ulioje wa maneno ayatangazayo mtaalamu huyu maarufu aitwaye Gostof Buniy, pindi aliposema:

Eti tuunde madda iliyo hai!! Vipi linawezekana hilo wakati tunapofikiria ni sifa ngapi zilizo kusanyika kwenye chembe chembe za urithi na mustakbali usio fahamika (uliofungika) hupatikana kwenye kipande cha protoplasm iliyo hai? Na kwa kutumia ghafla kifaranga huvunjia yai katika sehemu  iliyo dhaifu, ili kiweze kutoka kwenye yai lake.

Na kwa ghafla jeraha hujikusanya na kujiunga bila kuwepo tabibu wa majeraha. Kwa ghafla mmea wa alizeti (sunflower) hufahamu ya kuwa jua ndio chanzo cha uhai wake na kulifuata. Na kwa ghafla miti ya jangwani hujitengenezea mbegu zenye mbawa ili ziweze kupaa jangwani hadi kufikia kwenye mazingira yenye kumea na ya maji maji na mvua iliyo nzuri.

Na kwa ghafla virusi viligundua njia yake yenye kutatiza katika kuishinda nguvu seli ya uhai na kuweza kuiba uhai wake ikiwa ndani yake na kuiangamiza. Kwa ghafla mmea uligundua chembe ya chlorophyl na kuitumia kuzalisha nguvu (nishati) ya uhai wake.

Kwa ghafla, kibahati, mbu alitengeneza mifuko yenye kuelea kwa kila yai ili yaweze kuelea juu ya maji na yasiangamie. Na sisimizi ambae hupiga sindano ya sumu kwenye mishipa ya fahamu ya wadudu ili aipoze kisha humkokota ili kumhifadhi kwenye kiota chake akiwa ni chakula cha akiba kwa ajili ya watoto, je kisa chote hiki hufanyika kwa ghafla?

Na nyuki alieweka jamii na nidhamu na akafanya kazi ya ujenzi na akaonyesha utaalamu wake katika kazi ya kemikali yenye kutatanisha ya kuibadilisha mbochi (nector) kuwa asali na ua likawa nta (beeswax), je huyafanya yote haya kwa ghafla? Na wadudu hawa waitwao mchwa (termites) ambao waligundua kanuni ya mwanzo ya kupoza hewa na kuitekeleza kwenye jamii yao nidhamu iliyo madhubuti na makini, kwa tabaka zote je walifikia kwenye mambo hayo kwa njia ya ghafla?

Na wadudu wenye rangi ambao waligundua misingi ya kifani na njia za kufanya vitimbi kujificha. Na wadudu waitwao kaadhi-fatul kanabil ambao huzalisha gesi ya sumu na kuitawanya, je yote haya yamefanyika kwa ghafla na bila kupangwa?

Ikiwa sisi tuta amini na kukubali ya kuwa uhai umeanza kwa njia ya ghafla! Vipi tutaweza kukubali ya kuwa matukio yote haya yamefanyika kwa ghafla ?

Ikiwa tutasema maneno kama haya na kukubali, huo utakuwa ni ujahili na utovu wa  elimu. Na fikra ya madda ilijikuta kwenye taabu mbele ya utovu huu wa elimu, ikaanza kujiokoa kutokana na neno ghafla ili kuweka dhana (assumption) nyengine wakase-ma: Hakika uhai wote huu wenye kushangaza na wa aina tofauti umeanzia kwenye hali ya dharura kama ile hali ambayo hukupa msukumo wa kula chakula wakati unaposhikwa na njaa, kisha dharura hiyo ikafungika (ikatatanisha) kutokana na kufungika kwa mazingira na mahitajio na kukatokea aina zote hizi za uhai.

Huu ni mchezo wa maneno tu. Sehemu ya neno ghafla wameweka neno dharura ikafungika (kutatanisha). Nayo kati-ka nadhariya yao ni kuwa dharura hujifunga yenyewe na hukua yenyewe kwa njia ya ghafla. Vipi itakuwa hivyo? Vipi tukio litaweza kukua na kuwa kisa chenye kutungwa bila kuwepo akili iliyo kitunga?

Na ni nani alie simamisha asili hiyo ya dharura? Na vipi itaweza kupatikana dharura kutokana na kutokuwepo dharura? Hakika hayo ni kujiuwa na kujimaliza kwa ajili ya kujiepusha na ukweli wa kimaumbile ulio wazi ambao hauhitaji kufikiria na unao jionyesha wenyewe na kuthibitisha ya kuwa kuna muumba na mpangaji au muendeshaji wa vitu vyote.

Kwa nini kuwepo upingaji huu na inadi (ukaidi)? Na ni kwa nini tuna kitafuta kitu kisicho wezekana ili kujiepusha na ukweli ulio wazi ambao maumbile huyapigia kelele (kunadi) na usio hitaji nguvu za kufikiria ndani mwetu? Na ikiwa tutakanusha uwazi huu ni kitu gani katika akili zetu kitabakia ilihali akili yetu yote imejengeka kwenye nidhamu ya kimantiki yenye kubeba mambo ya kiujuzi (intuitive) yaingiayo akilini ghafla bila kuhitaji kufikiria sana wala kudadisi.

Na yote hayo hayatakuwa na maana bali ni kuzibomoa akili zetu na faida zake wakati ambapo tunadai ya kuwa sisi ni watu wenye akili na wenye elimu, tunatumia na kuongozwa na elimu kwenye kila kitu.

Mtaalamu mmoja wa fizikia (physics) Dr Konjidan anasema:

Hakika vitu vyote vilivyomo ulimwenguni vinashuhudia kuwepo kwa Mwenyezi Mungu alie takasika na vinatujulisha uwezo wake na utukufu wake. Na sisi wataalamu tuna simama na kufanya uchambuzi wa maumbile ya ulimwengu huu na kuya soma, hata kwa kutumia njia za kutoa dalili, hakika sisi hakuna tukifanyacho zaidi ya kuvifanyia uchunguzi vitu vilivyo tengene-zwa kwa uwezo wa Mwenyezi Mungu Mtukufu. Huyo ndie Mwenyezi Mungu ambae hatuwezi kumfikia kwa nyenzo za kielimu zenye asili ya madda (material), lakini sisi tukionacho ni alama zake katika nafsi zetu na katika kila chembe chembe kati ya chembe chembe za ulimwengu huu.

Na elimu hizi si jambo lingine bali ni utafiti wa viumbe vya Mwenyezi Mungu na athari za uwezo wake.                                                                                                  

) (.

        Huyo ni Mola wenu hapana Mola wa kweli isipokuwa yeye, Muumba wa kila kitu basi muabuduni.

) ȡ ޡ (.

Yeye ndie ambae alilifanya jua litoe mwanga na mwezi utoe nuru na akaukadiria mwezi vituo ili muweze kufahamu idadi ya miaka na kuhesabu. Mwenyezi Mungu hakuyaumba hayo isipo-kuwa kwa haki, ana zipambanua aya zake kwa watu wenye kujua.

) ֡ ѡ (.

Ibrahim:32-34.Mwenyezi Mungu ndie ambae aliumba mbingu na ardhi na akateremsha maji kutoka mawinguni, na kwa maji hayo akakutoleeni matunda ikiwa ni riziki yenu, na akakutii-shieni mito na akakutiishieni jua na mwezi vyenye kutembea, na akakutiishieni usiku na mchana, na akakupeni kila mlicho muomba.

) ѡ (.Al-aaraf:54

Fahamuni, kuumba ni kwake tu Mwenyezi Mungu, amri zote ni zake (Mwenyezi Mungu) Mola wa walimwengu wote.

                               

***


 


[1]Nash-atud din:196-197 (mwanzo wa dini)

[2]Mfano: A ndie msababishaji wa B na B ni msababishaji wa A.

 

 

www.taqee.com

UADILIFU WA MWENYEZI MUNGU

www.taqee.com

 

 

KATI YA KULAZIMISHWA NA KHIYARI.

 

  

Kwa jina la mwenyezi mungu mwingi wa rehma mwenye kurehemu.

 

) ( 

Hakika Mwenyezi Mungu anaamrisha uadilifu na kutenda wema.

 

) (

Na Mola wako si mwenye kuwadhulumu waja.

 

) (.

 

 

UTANGULIZI

 

Kwa jina la Mwenyezi Mungu Mwingi wa rehma Mwenye kurehemu.

Ninamshukuru Mwenyezi Mungu juu ya neema zake, na rehma na amani ziwe juu ya mtume wake wa mwisho na watu wa nyumbani kwake walio wasafi na walio twahirika hoja wa Mwenyezi Mungu na Mawali wake.

Uadilifu wa Mwenyezi Mungu kwa wenye kumuamini Mwenyezi Mungu mtukufu ni jambo la badaha (intuitive) ambalo halihitaji kuwaza sana, na haliingiliwi na shaka wala halikaribiwi na shubha ya aina yoyote.

Na dini zote za mbinguni na maamuzi yote ya akili salama na mantiki ya kielimu vinakubali hivyo kwa ukamilifu na vinakiri ukweli huo bila  matatizo yoyote.

Na kwa sababu hii, uadilifu wa Mwenyezi Mungu haukuwa- kwa maana yake  ni maudhui mepesi- ni jambo gumu miongoni mwa mambo magumu ya kifikra na yaliyo fungika, maudhui ambayo yanahitaji kuwekewa utafiti maalumu, yakiwa peke yake, kwa maana ya kuwa ni muhali kuyatolea ushahidi na kutoa dalili zake na kuyachambua yaliyo semwa na yasemwayo kuhusu huo uadilifu kama vile shubha na shaka.

Bali huenda ikachukuliwa utafiti katika jambo hili ni upuuzi kwa kiwango kikubwa, kwani kufanya hivyo ni mfano wa mazu-ngumzo kuhusiana na kulifafanua jambo lililowazi na kuyatolea dalili mambo yaliyo kubalika na yasiyo na shaka.

Lakini masuali ya kiakili yaliyo wazi na ya badaha pengine huzungukwa na mambo maalumu yaliyo changanywa ya pembeni na kuongezewa matawi ya pembeni ambayo ni magumu na yaliyo fungika, kisha ikawekewa kivuli au kizuwizi cha orodha ya tafsiri au maelezo ya ufafanuzi na taawili mbalimbali kwa hivyo usafi wake ukachafuliwa na kufifizwa ungaraji wake na kugeuka uwazi wake na kuwa ni jambo gumu, na uwazi wake kuwa ni jambo lisilo eleweka, na ikawa kugundua ukweli -katika hali kama hii- kunahitajia utafiti mkubwa na mazungumzo mengi kwa kuchukua baadhi na kuyapinga mengine, ili ukweli uliopotea uweze kudhihiri kwa uwazi, na kubainika ukweli usipatwe na kizuizi cha vumbi la pembeni, na matawi wala mafundisho yake yasifutike kwa misongamano mingi ya majadiliano yasiyo na matunda au natija na yalio marefu.

Wanazuoni wa elimu ya akida wamezungumza sana  kupita kiasi katika utafiti wao wa masala ya (Jabri na ikhtiyaar) kulazimishwa na kuwa na khiyari, na katika masala haya wakagawanyika pande mbili zenye kukabiliana -na huenda zikawa ni zenye kupingana- wakitupiana tuhma na wakibezana na kushambuliana kisha matokeo ya mijadala yao wakayabe-besha kwenye uadilifu wa Mwenyezi Mungu, maudhui ya Jabri na Ikhtiyaar yakawa ni kifungu kimojawapo kati ya vifungu vya Uadilifu na mlango moja wapo kati ya milango ya uadilifu.

Na wanazuoni wa elimu ya akida walipo zungumzia suala la Qadhaa na Qadar walirefusha vilevile na kuvuka mipaka kwenye mazungumzo yao, hadi kuleta tatizo katika masala haya yenye mikondo ya kifikra iliyo kabiliana na ambayo haiwezi kukutana vyovyote muda utakavyozidi kurefuka kisha wakaya-ongeza yote hayo kwenye maudhui ya uadilifu wa Mwenyezi Mungu, wakayafanya kuwa kifungu kipya kwenye vifungu vya maudhui haya ya msingi.

Na matokeo ya kwanza yaliyofuatia baada ya mijadala yote hiyo, ni kuyageuza masala yote yaliyo ya wazi ya badaha kutoka kwenye hali yake ya mwanzo na kwenye ulimwengu wake ulio chomoza ulio wazi na kuyafanya kuwa ni maudhui yaliyo pinda na yenye kufungika hayawezi kufahamika isipokuwa kwa maelezo mengi ya ziada na mazungumzo (majibizano) na hata ufafanuzi wa nje.

Kisha miongoni mwa mambo yaliyo fuatia kutokana na masala haya kufanywa magumu (kufungwa), ni waislamu wengi kutofahamu maudhui haya, na vijana wengi kutia shaka kwenye masala ya Qadhaa na Qadar wale wenye kufahamu kidogo na kutia shaka hata kwenye matawi ya masuala haya ambayo ni rai zihusianazo na masala yaha na fikra mbali mbali. Na hapa ilikuwa ni lazima kwangu kutekeleza wajibu wa dini yangu wa kumtumikia msomaji mwisilamu kwa kufanya utafiti upande huu wa kifikra na wa msingi katika upande wa itikadi yetu ya kiislamu, huenda nikajaaliwa kwenye njia hii kutoa ufafanuzi unaoweka wazi makusudio ya maudhui haya na shubha kutoweka na kuondoa pazia kwenye ukweli uliofunikwa kwa fikra potovu na visa vya walio tangulia na dhana zilizopindishwa.

Na pamoja na kuwa masala haya ni miongoni mwa masala ya elimu ya akida yaliyo magumu zaidi kwenye maneno yake au istalahi zake, na yenye matawi au vifungu vingi zaidi vitokanavyo na kauli na nadharia mbalimbali na yenye kupanuka zaidi katika shubha na mambo yanayo dhaniwa, basi pamoja na  yote hayo, nimejaribu kutokana na juhudi na uwezo nilio nao kuyafanya mepesi maneno na maana na kuziweka wazi fikra, ili utafiti huu uwe kwenye kiwango chenye kufahamika kwa wote hasa kwa kizazi chetu kinacho jifunza na ili utafiti huu, uweze kuwafikia na kuwa mwepesi kwa wasomaji wote hasa watafutao ukweli na wapendao kuelewa.

Na matarajio yangu yote ni kuwa Mwenyezi Mungu anikuba-lie kazi yangu hii vizuri na aifanye ni chanzo (sababu) cha kunu-faika na kuongoka kwa watu, na ni nyenzo ya kupatia thawabu na malipo mema. Na nina mshukuru Mwenyezi Mungu alietuongoza kuyafahamu haya wala hatukuwa ni wenye kuongoka kama sio Mwenyezi Mungu kutuongoza.

 

 

Iraq-Kaadhimiya.

 

MOHAMMED HASSAN ALI YAASIN.

 

***

 

MWENYEZI MUNGU NI MUADILIFU.

 

Imani ya kweli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu kama ambavyo akili ilivyo tufahamisha na dalili zikatuongoza juu ya hilo, hiyo ni Imani ya moja kwa moja ya ile nguvu iumbayo ambayo iliufanya ulimwengu huu uwepo na vyote vilivyomo na waliomo, na nguvu hii ikauwekea ulimwengu nidhamu hii iliyo pangwa na mfumo madhubuti na kanuni zilizo thabiti ambazo maulama huziita kanuni hizo kwa jina la Sababu na wasababishwaji au Al-illatu wal-maalul (Cause and effects).

Hakika kuweka nidhamu kama hii ya ulimwengu yenye kushangaza na vyote vilivyomo kwenye kanuni zake na mpangilio wake ulio madhubuti uliohesabiwa kwa mahesabu ya juu kabisa na kukadiriwa kwa kiwango cha mwisho, na ustadi wa hali ya juu katika kazi zake na mfumo wake, na upangiliaji ambao ni wa  kiwango cha juu kabisa ulio sawa na thabiti na ulio jizatiti kama tulivyo elezea kwenye sehemu iliyo tangulia, hakika yote hayo yanatufahamisha kwa uwazi kabisa ya kwamba Muumba huyu ni Mwenye akili bila ya shaka yoyote, na ni mwenye hekima vilevile, na hufanya mambo kwa uteuzi wake bila shaka yoyote na ni mwenye uwezo moja kwa moja, na ni hai bila ya kutatizika, yaani kwa yakini na kiukweli kabisa. Bali amejikusanyia sifa zote nzuri na za ukamilifu usio na mipaka -kwa maana halisi ya maneno haya na kina chake- lakini sifa zake si sifa za ziada ambazo mtu akizisikia huenda akafahamu ndani ya akili yake -kutokana na matumizi ya sifa hizo yaliyo zoeleka hapa ardhini- bali ni sifa za dhati yake ambazo hazitengani naye na ambazo wanazuoni wa elimu ya akida huziita sifa hizo (ainudhati) yaani sifa yake ndie dhati yake.

Na kutokana na kuthibitika katika sehemu zake ya kuwa Mwenye mamlaka ya kuhukumu kimaumbile -kwa mapana yote ya kuhukumu- ni Mwenyezi Mungu Mtukufu. Kwa kuzingatia kuwa yeye ni Mwenye uwezo wa kila kitu na afanyae lile alitakalo na ambae haulizwi kwa yale ayafanyayo na waja huulizwa [1] na yeye ndie Mwenye ufalme wa kila kitu [2], na ametakasika na maana yoyote ya kukosea na kuchanganyikiwa, na Mwenye nguvu ambae utawala wake hauna mipaka (hauwekewi miko na nguvu ya aina yoyote).

Na kutokana na ukweli kuwa imethibitika vilevile kwamba mamlaka ya kuhukumu kikanuni -kwa mapana ya mamlaka haya- ni ya Mwenyezi Mungu Mtukufu vilevile bila ya kuwa na mshirika au mwenye kumtatiza, hakika kuhukumu ni jukumu la Mwenyezi Mungu ame amuru ya kuwa msimwabudu yeyote isipokuwa yeyeSuratu Yusufu-40.

Na mwenye kuhukumu kinyume na aliyo yateremsha Mwenyezi Mungu hao ndio makafiri .Suratul-Maaida-44.

Na kutokana na kuwa imethibiti kwa dalili za kunakiliwa (Quran na hadithi tukufu), na kutokana na yote yaliyopita ya kuwa kuna hesabu makini atakayo kumbana nayo mwanadamu siku ya marejeo baada ya kifo, na kupewa malipo mema mwenye kutii amri za Allah na kupewa daraja ya juu na neema yakiwa ni malipo ya utiifu wake, na kuadhibiwa mfanya maasi na kuweke-wa mambo mabaya na adhabu yakiwa ni malipo ya maasi yake.

Kutokana na kuthibiti yote hayo tunafikia kwenye natija ya lazima ambayo haina shaka kuichukua natija hiyo ni kukiri ya kuwa hakimu huyu ambaye mamlaka ya kutawala kimaumbile na kikanuni na ambaye inakusanyika kwake kazi ya kutoa thawabu na adhabu vimo mikononi mwake ni lazima awe ameepukana na sifa ya dhuluma na awe muadilifu kwa kiwango cha mwisho cha utakasifu na uadilifu ili mwanadamu aweze  kuchagua -kwa ridhaa yake na kwa makini na utulivu na kwa kusalim amri- njia ya utiifu na kujizuia na shahawa na kujikinga na matamanio ya nafsi na mapenzi yake kwa kiwango fulani, akiutegemea uadilifu wa hakimu kwenye hukumu zake na uadilifu wake katika kuku-bali ya kuwa atalipwa kwa hayo ayafanyayo.

Na kama si imani ya utakasifu wake kutokana na dhulma na ujeuri, mwanadamu asingepata kwenye nafsi yake kitu cha kumpa msukumo wa kupigana na matamanio ya nafsi, na kitu kimsukumacho kufanya mambo ya kheri, na kimsukumacho kutekeleza amri zote na kujiepusha na mambo mengine yaliyo zuiliwa na kuharamishwa. Na yatutosha kuona umuhimu wa uadilifu kiakida na kuwa ni nguzo moja wapo kati ya nguzo za dini na ni jambo la msingi lililotiliwa mkazo kwa ajili ya utiifu na kufuata amri, na yatosha kufahamu ubaya wa dhulma na kuwa ni chanzo cha fujo na mambo  mabaya na ufisadi. Yatosha Quran tukufu kuunga mkono hukumu ya akili kwa hayo iliyo yaona kuyathibitisha na ikawaamrisha watu kufanya uadilifu, na kuwakataza kufanya dhulma, na ikatumia mbinu na mifumo tofauti ya kuzungumza na kuhimiza na kuwatia hamasa ya kufanya hivyo.

Na miongoni mwa maneno yaliyo kuja kwenye Quran tukufu -yanayo husiana na uadilifu- ni kauli yake tukufu:

) ( Suratul-Annahl:90

Hakika Mwenyezi Mungu ana amrisha kutenda uadilifu na wema.

) (.Suratul-maaida:8

Fanyeni uadilifu kwani kufanya hivyo ndio kuwa karibu zaidi na uchamungu

) (.Suratu-Annisaa:58

Na pindi mkihukumu kati ya watu hukumuni kwa uadilifu.

) (Suratu-Shura:15

Na nimeamrishwa kufanya uadilifu kati yenu.

) .( Annahl:76

Je yeye analingana na yule mwenye kuamrisha uadilifu na akiwa kwenye njia iliyo nyooka?

) (Suratul-Anaam:115

Na limetimia neno la Mola wako kwa ukweli na uadilifu.

Na miongoni mwa yaliyo kuja kwenye Qurani tukufu katika kukataza dhulma na kuwatahadharisha watu na matokeo yake ni kauli zake tukufu:

) (.

Suratul-kahfi:87 .Ama mwenye kudhulumu tutamuadhi-bu.

) (. Suratu-Al-Imraan:57

Na Mwenyezi Mungu hawapendi madhalimu.

) (. Suratul-Aaraaf:57

Laana ya Mwenyezi Mungu iwe juu ya madhalimu.

) (.Suratul-Shuaraa:227

Na wataelewa waliodhulumu ni marejeo gani watakayore-jea.

) (Suratu-Zukhruf:65

Olewao walio dhulumu kutokana na adhabu za siku iumizayo.

) (.Suratu-Annahl:118

Na hatukuwadhulumu lakini walikuwa wakizidhulumu nafsi zao.

) (.Suratul-Huud:100

Na hatukuwadhulumu lakini walizidhulumu nafsi zao.

Na hivi ndivyo Quran ilivyo lieleza wazi suala la uadilifu na kulihimiza, na kuonyesha ubaya wa dhuluma na kuikataza, na ndivyo Quran ilivyokuwa ikiwapa msukumo waislamu zaidi na zaidi juu ya ulazima wa kuitakidi kwa uadilifu wa Mwenyezi Mungu mtukufu na kumtakasa na dhuluma.

Na ukweli ni kuwa kuamini uadilifu wa Mwenyezi Mungu alietukuka hakuhitajii dalili ya Quran au dalili ya matamshi, kwani akili peke yake inatujulisha hilo tena kwa dalili iliyo wazi, sana kwamba uzuri wa uadilifu na ubaya wa dhulma ni miongoni mwa mambo ya badaha kiakili (intuitive) ambayo hayahitajii dalili. Na lau kama mtu atakutii kiukamilifu na akatii amri zako zote kiukamilifu, kisha ukamlipa kwa maudhi au kumnyima malipo ya utiifu wake na utekelezaji wa amri zako, hakika akili ya mwanadamu awe muumini au kafiri haitaridhia kutoka kwako matendo hayo kamwe, bali itayaona hayo kuwa ni miongoni mwa mambo mabaya sana na ni sifa mbaya.

Na Mwenyezi Mungu -ambae ndie mwenye ukamilifu wote - hawezi kuwa na kiwango kidogo na cha chini kimwenendo kuliko mwanadamu wa kawaida katika matendo yake na hukumu zake. Ametakasika Mwenyezi Mungu kutokana na hayo utakasifu ulio mkubwa.

Na kwa ufafanuzi zaidi tunasema sisi tunaamini -kutokana na hukumu ya akili- kwa kufuata kanuni kubwa ya msingi ambayo muhtasari wake ni kuwa hakika Mwenyezi Mungu mtukufu hafanyi isipokuwa matendo mazuri, bali ni muhali kwake kufanya tendo lolote baya, kwa sababu yeye Mwenyezi Mungu alietakasika anafahamu ubaya wa tendo hilo na hana sababu ya kumfanya (kumsukuma) afanye tendo baya.

Na kwamba mwanadamu anafanya tendo baya kwa msukumo wa kitu fulani kama mahitajio yake kwa kitu kile au kwa kutojua ubaya wake au kwa kuwepo maslahi yake binafsi kwa kufanya vile, hakika Mwenyezi Mungu alietakasika hatokifanya kitendo kama hicho, kwani yeye ni Mwenye kujitosheleza hakihitajii chochoote na ni mjuzi wa kila kitu.

Na vilevile sisi tunaamini -kutokana na asili iliyo tangulia na kwa kusalimu amri juu ya hukumu ya akili- ya kuwa Mwenyezi Mungu alietakasika hafanyi kitu isipo kuwa kwa malengo na faida .

 

) (.Suratul-Swaad:27

Na hatukuumba mbingu na ardhi na vyote vilivyomo kwa batili.

) (.Suratul-Addukhan:38

Na hatukuiumba mbingu na ardhi na vyote vilivyomo kwa mchezo.

) (.Suratu-Al-muuminuun:115

Je mnadhani ya kuwa tumekuumbeni bure?

Na neno bure lililotajwa katika aya maana yake ni kufanya kitu bila ya malengo, na kufanya kitu bila ya malengo ni kitendo kibaya ikiwa kitatendwa na mwenye hekima (wise reason) na kutenda matendo mabaya kama tulivyo tangulia kusema kwa Mwenyezi Mungu ni muhali.

Na hatukusudii kwa neno lengo-kama walivyo jaribu baadhi ya watu wachezeao matamshi kulitafsiri ili walipinge- ya kuwa hilo ni lengo ambalo maslahi yake humrejelea Mwenyezi Mungu kwa dhati yake na kwa maslahi binafsi, kwani Mwenyezi Mungu mtukufu hahitaji chochote na hana kitu tunacho weza kukitumia kama istilahi ya maslahi au manufaa yenye kumrudia yeye, bali tunakusudia kwa neno lengo lenye kurudi kwenye maslahi ya watu na lenye kuwiana pamoja na nidhamu ya ulimwengu.

Na kutokana na kuwa vitendo vya Mwenyezi Mungu vime-takasika na vimeepukana na kutokuwa na malengo, na michezo, ni lazima kwetu kuamini ya kuwa yeye Mwenyezi Mungu alietukuka hupenda utiifu wa viumbe na huchukia maasi yao.

) (.Suratul-Anfaal:7

Mwenyezi Mungu anataka kuithibitisha haki kwa maneno yake

) (.Suratu-Azzumar:7

Na Mwenyezi Mungu hairidhii kufru kwa waja wake.

) (.Suratu-Attawba:96

Hakika Mwenyezi Mungu hawaridhii watu waovu.

) (.Suratul-maaida:6

Mwenyezi Mungu anataka kukutwahirisheni (kukusafi-sheni) na kuzitimiza neema zake kwenu.

) (.Suratu-Annisaa:26

Mwenyezi Mungu anataka kukubainishieni na kukuongo-zeni kwenye njia za wale walio kuwa kabla yenu.

Na kukiri ukweli huu sio kwamba kunahitaji dalili ya matamshi, bali inatutosha katika suala hili ya kuwa yeye Mwenyezi Mungu alie tukuka amewaamuru watu kufanya utiifu na haifai kuamuru isipokuwa tu lile alitakalo na amekataza kufanya maasi  na haifai kukataza isipokuwa lile alichukialo bali haifai kiakili kuliamrisha asilo litaka na kulikataza asilo lichukia.

Lakini baadhi ya wanazuoni wa akida wakasema ya kuwa utiifu na uasi wote ufanywao na watu -bali watu wote- hakika si jambo jingine bali utiifu huo na uasi huo ni matendo ya Mwenyezi Mungu, na yamefanyika kwa utashi wake wa kidhati ambao ni mahsusi kwake.

Na dalili yao juu ya maneno hayo ni mambo mawili:

1: Hakika yeye Mwenyezi Mungu Mtukufu lau kama angekuwa anataka utiifu kama tulivyo eleza ni lazima utashi wake uthibiti kwa hali yeyote ile,  hata kama mja atataka kukhalifu na kwenda kinyume, kwa sababu kufanyika kwa maasi kama alivyo-taka mja ni kinyume na utashi wa Mwenyezi Mungu, kwa maana ya kuwa utashi wa Mwenyezi Mungu umeshindwa nguvu na utashi mwingine na kuporomoka na hili haliwezekani na halikubaliki akilini,  kwa hivyo basi Mwenyezi Mungu Mtukufu hataki utiifu kwa wakati wote na hakuna kifanyikacho isipokuwa ni kile akitakacho.

Na jibu fupi juu ya shubha hii ni kama ifuatavyo:

Hakika Mwenyezi Mungu alie mtukufu bila shaka yoyote anataka utiifu, lakini hamlazimishi mja wake kuutenda, bali huipenda twaa au utiifu ufanywapo na mja kwa  khiyari yake Mwenyewe bila kulazimishwa na kwa kutaka kwake na kusalim amri kwake, na utekelezaji wa utiifu ule na jambo hilo hauwezi kuthibitika isipokuwa ni kutokana na utashi wa mtu mwenyewe peke yake, pasina kuwepo uhusiano wa utendaji huo na utashi wa Mwenyezi Mungu mtukufu.

2: Hakika alilolifahamu Mwenyezi Mungu kutokea kwake ni lazima litokee bila ya shaka, na kila alilolifahamu kuto tokea kwake ni lazima vilevile lisitokee, basi iwapo Mwenyezi Mungu atafahamu ya kuwa mwanadamu hatii amri fulani, ni muhali kwa huyu mwanadamu kuifanya, kwani yeye Mwenyezi Mungu atakuwa ni Mwenye kutaka jambo ambalo haliwezekani kutokea, na kutokana na ukweli kuwa elimu ya Mwenyezi Mungu imevizu-nguuka vitu vyote, yaani anavifahamu vitu vyote, ina maana ya kuwa vitendo vyote vya mja wa Mwenyezi Mungu vitatokea yaani vitafanyika kama Mwenyezi Mungu alivyo vifahamu, sawa waja wametaka kuvifanya au hawa kutaka, na kwamba katika mambo hayo hawana ikhtiyaari (hiyari) ya kufanya utiifu au uasi.

Na jawabu fupi juu ya pingamizi hili ni kuwa:

Hakika elimu ya Mwenyezi Mungu ina maana ya kwamba Mwenyezi Mungu hufunukiwa uhakika wa kitu au tukio fulani kiukamilifu na kuwa wazi kwake maumbile ya kitu  kile, kwa mfano tunakuta kwamba Mwenyezi Mungu hakutoa habari za ukafiri wa Abu Lahab na kwamba atakaa milele kwenye adhabu isipokuwa ni kueleza yaliyo dhihiri au aliyo yafahamu ya kuto kubali bwana huyo ujumbe wa Mwenyezi Mungu hadi mwisho wa umri wake, na haina maana ya kuwa elimu ya Mwenyezi Mungu ilikuwa ni sababu ya kuto amini Abu Lahab na kubaki kwake kwenye kufru na upotovu, hadi kufa kwake.

Na ili kukusogezea fikra hii kwenye akili tutatoa mfano wa kuliweka wazi jambo hilo kwa mfano wa kidunia na tunasema:

Hutokea daktari akamfanyia uchunguzi mgonjwa kutokana na maradhi fulani na kugundua ya kuwa ana ugonjwa, na baada ya kugundua ugonjwa wake akatoa habari ya kwamba mgonjwa huyo atakufa kutokana na kutokuwa na matarajio ya kupona mgonjwa huyo, na akatoa habari hizo kutokana na kufahamu kwake ukubwa wa maradhi yake, na huenda yule daktari akamueleza mtu mwingine wa pembeni hali aliyo nayo yule mgonjwa kama maumivu aliyo nayo mabadiliko yaliyomo mwilini mwake kabla ya kufa kwake, na alifanya hivyo kwa kuyafahamu mabadiliko na maendeleo ya ugonjwa na jinsi anavyo dhoofu kutokana na ugonjwa ule. Je kauli ya daktari na kufahamu kwake ndio sababu ya kifo cha mgonjwa, au kauli ile na kufahamu kule si jambo lingine bali ni katika kufunukiwa na kufahamu  hali halisi ilivyo ya mgonjwa, na kufunuka  uwazi wa jambo lile kwake.

Na jambo lililowazi ni kuwa aliyesema maneno hayo, jambo hilo lilimtatiza na kuchanganya kati ya elimu ya wafanyaji (wajenzi) na elimu ya wengine, kwani mfanyaji kama vile fundi au mtunzi au mshahiri ni lazima kwanza akifanyie maandalizi kitendo chake kwa kuyaangalia maudhui na kuchora ramani ya kazi na kuitekeleza kwenye akili yake na hapo uamuzi wa kiufundi au uandishi wa kitabu au utunzi wa qaswida, hufuatia baada ya kufanyika na kumalizika kwa kitu kile ambacho kilisababishwa na ujuzi wa kiakili uliotangulia.

Lakini kuyafahamu  matukio -kama vile ufahamu wa Mwenyezi Mungu Mtukufu wa vitendo vya waja wake- ni tofauti na hayo tuliyo toka kuyaelezea na haiwi kuyafahamu matukio hayo ila tu kule kufunukiwa na kuyafahamu matukio hayo kama yatakavyo kuwa na hali itakavyo kuwa. Na katika kufahamu huku hakuna maana yoyote ya kuwa ni sababu ya kutokea matukio hayo.

Na hivyohivyo tunaelewa kwamba katika shubha hizi mbili, hakuna kitu kinacho weza kuthibiti na kubakia kwa ajili ya majadiliano na kutumia mantiki na kutoa dalili, na kwamba Mwenyezi Mungu hawalazimishi waja wake kutekeleza utashi wake kwa nguvu. Na elimu yake au kufahamu kwake kwa mambo sio sababu iwafanyayo watu (wanadamu) wafanye maasi au utiifu au imfanyayo fulani afanye maasi na mtu mwingine awe mtiifu.

       Mwenyezi Mungu anasema: (   )

hatapata mwanadamu isipokuwa aliyo yafanya [3], na kisha anasema :( )               

Hakika si jambo lingine, bali mtalipwa yale mliyo kuwa mkiyafanya. Na pia anasema:

                     

Mwenye kukufuru malipo ya kufuru yake yatakuwa juu yake na wenye kufanya matendo mema hufanya hivyo kwa ajili ya kuziandalia nafsi zao.

Na msomaji mtukufu atapata majibu na ubatilishaji zaidi wa shubha mbili hizi  na mengineyo kama hayo kwenye sehemu ifuatayo ya kitabu hiki.

 

***

 

 

 

KUTENZWA NGUVU NA UTEUZI (KHIYARI)

 

Mazungumzo kuhusiana na masala ya "Kutenzwa nguvu na kuwa na uteuzi (Khiyari)" ni mazungumzo marefu na mapana hayawezi kutosha kwenye kurasa kadhaa, na nafasi haitoshi kuweza kuyaelezea kwa upana wake.

Na pamoja na kwamba chanzo cha kisa cha (Al-jabri) kutenzwa nguvu ni suala la kisiasa na maudhui ambayo yalitumi-ka kutaka kusahihisha matendo ya watawala madhalimu walio-toka kwenye mafundisho ya dini na wakatengeneza nyudhuru zisizo na uteuzi na hiyari yao ili kuonyesha usahihi wa matendo yao yenye kupingana na hukumu za kiislamu. Hakika masala haya yalipiga hatua na kuendelea na kutoa matawi hadi yakawa ni masala ya msingi, na mlango muhimu kati ya milango ya itikadi.

Na ni suala gumu na lililo fungika kati ya masuala ya kifikra ya dini. Na msingi wa fikra ya (Al-jabri) kutenzwa nguvu au shubha yake ilikuwa ni rai walizo shikamana nazo baadhi ya waislamu ya kwamba matendo ya watu -watu wote- hayakufa-nyika na hayafanyiki kwa kutaka kwao tu na kwa khiyari au (uteuzi) wao, bali yametokea kwa kufanywa na Mwenyezi Mungu na utashi wake na mwandamu hana mahusiano yoyote na matendo hayo isipokuwa yeye ndie ayadhihirishae na mwana-damu ndio mahali pa kuthibitika matendo hayo. Na rai hii iliitwa kwa jina la Al-Jabri, yaani kutenzwa nguvu, kwani natija yake ni kuwa mwanadamu amelazimishwa (au ametenzwa nguvu) kufanya tendo zuri au kumuasi Mwenyezi Mungu, na amelazimi-shwa kufanya kazi hiyo atake asitake.

Na watu hawa wasemao au wafuatao rai hii ya Al-jabri ili kuyafanya yawe sawa waliyo yadai na kuyazua, walitegemea baadhi ya dhaahiri ya aya fulani za Quran ambazo huenda zikawa na maana hiyo kwa mbali, mfano wa kauli yake Mwenyezi Mungu isemayo:

 .( )Na hamtaki isipokuwa atake Mwenyezi Mungu. Na kauli isemayo: ( )

      Hayatatupata isipokuwa yale aliyotuandikia Mwenyezi Mungu. Na kauli isemayo:( )Yote hutoka kwa Mwenyezi Mungu                                              .

Hizi ni aya ambazo walidhania ya kuwa kutumia kwake matamko yakusanyayo vitu vyote na yenye mapana, yanakusanya na kuyahusu matendo mengine ya mwanadamu na kazi zake na matendo yake kwa  ujumla.

Na kikajitokeza kikundi kingine cha baadhi ya waislamu-ambao waliingiwa na hisia ya ubaya wa rai hiyo na ubatili wake- wao wakashikamana na rai isemayo kuwa hakuna uhusiano wowote kati ya mwanadamu na Mola wake isipokuwa mahusiano ya uumbaji wa mwanzo. Na kwamba Mwenyezi Mungu mtukufu alimuachia mwanadamu - baada ya kumuumba- uhuru wake wote na utashi wake, na akamuachia (kumtawalisha) kila kitu, na hakukubaki tena aina yoyote ya mahusiano au mawasiliano na Mwenyezi Mungu. Na msingi wa kinadharia wa fikra hii ulikuwa unatokana na nadharia waliyo shikamana nayo isemayo kuwa sababu yenye uwezo wa kukifanya kitu kiwepo - )contingency cause), inatosha kukifanya kitu kile kibakie, kiasi kwamba kubaki kwake hakuhitaji sababu tena yenye kuendelea pamoja nae, na hakihitaji isipokuwa ile sababu ya mwanzo iliyo kifanya kiwepo tu (contengency cause).

Wanazuoni wa elimu ya akida, shubha hii waliita kwa jina (Attafwiidh) yani ni Mwenyezi Mungu kumuachia na kumtege-mezea mambo yote mwanadamu moja kwa moja na hiyo ni natija ya kukatika uhusiano kati ya mwanadamu na mola wake.

Na ukweli ni kuwa rai ya katikati, kati ya rai hizi mbili ndio sahihi na Imam Swadia (a.s) alitoa ibara mzuri sana na iliyo bora na makini kuhusiana na masuala haya pale alipo sema maneno yake yaliyonakiliwa kutoka kwake na yaliyo mashuhuri:

Hakuna kutenzwa nguvu (kulazimishwa) wala kuachiliwa huru masuala haya ni kati kwa kati. Ufafanuzi wa hayo:

Hakika kila mwanadamu anafahamu kutokana  na maumbile yake mwenyewe ya kuwa anao uwezo wa kufanya mambo mengi, na kwamba anaweza kukifanya akitakacho na kukiacha akitaka-cho na sidhani ya kuwa katika watu kuna mwenye kutia shaka juu ya ubadaha na uwazi wa jambo hili na ufahamu huu, ambao ni miongoni mwa dalili za wazi juu ya utashi na uteuzi (khiari) kamili na uhuru usio na mipaka.

Na kwamba kila mwanadamu anafahamu vilevile kwa uwazi kabisa kwamba watu wote wenye akili timamu wanakubaliana juu ya kumsifu na kumpongeza mwenye kufanya matendo mazuri na kumkemea na kumbwatiza mwenye kufanya matendo mabaya, na hiyo ni dalili nyingine ionyeshayo kuwa mwanadamu anahiyari na uteuzi kamili katika vitendo vyake, kwani kama si mwana-damu kuwa na hiyari na uteuzi katika kufanya vitendo vyake isingekuwa sahihi kwa watu wenye akili kutumia maneno ya kusifu na kupongeza au kukemea na kubwatiza.

  Vilevile  kila mwanadamu anahisi- kwa kufahamu kwake mwenyewe- kwamba kitendo cha kushuka kutoka juu kwa kutumia ngazi ni tofauti sana na kitendo chake pindi anapo anguka kutoka juu angani hadi ardhini kwani anahisi kwamba kitendo chake cha mwanzo kilifanyika kwa hiari yake na cha pili alilazimika hakuwa na hiyari.

Na limethibiti -kwenye akili iliyo salama- jambo lisilo na shaka yoyote, kwamba muumba wa mambo yote haya na uwezo wote huu ndani ya mwanadamu hakujitenga na viumbe wake baada ya kuwaumba, na kwamba kubakia kwa viumbe na kuendelea kuwepo bado kunahitaji muumba kwa wakati wote, kwani muumba wa viumbe ukimlinganisha na viumbe wake si kama mjenzi ambae anajenga nyumba na kusimamisha kuta zake kisha nyumba ikawa haihitaji mjenzi wake na inaendeliea kuwepo hata kama mjenzi wake atakufa, au kama kitabu ambacho humuhitajia muandishi wake ili kipatikane kitabu hicho lakini kuendelea kuwepo na kubakia kwake ni chenye kujitosheleza yaani hakihitajii tena mwandishi wake.

Bali alieumba ulimwengu na vyote vilivyomo na waliomo ukimlinganisha na viumbe wake ni kama nguvu ya umeme na mwanga wa taa, kwani tunakuta kwamba taa haitoi mwanga ikiwa haikuungana na nguvu za umeme, na taa nayo itabaki ikihitaji nguvu za umeme kwa muda wote ili nayo iweze kubakia na iendelee kufanya kazi kwa wakati wote, na ikiwa nyaya zake zitaachana na sehemu itoayo nguvu ile ya umeme kwa kitambo kidogo tu  wakati uleule mwanga nao utatoweka.

Na hivyo ndivyo vitu vyote na viumbe vyote vimtegemeavyo muumba wake ili viendelee kuwepo kwa wakati wote na kwa kila sekunde kuanzia mwanzo wa kuwepo kwake na kubakia kwake, navyo huhitaji msaada wake kwa wakati wote.

Na kwa kufahamika hayo tuliyo yatanguliza inaonekana wazi ya kuwa matendo ya mwanadamu ni hali ya katikati kati ya Al-jabri na Attafwiidh kulazimishwa na kuachiliwa huru, yaani matendo yana nafasi kati ya pande hizo mbili, kwani kutumia uwezo wake kwenye kufanya kitendo chake au kuacha hata kama ni kwa hiyari yake, isipokuwa ni kwamba uwezo huu pamoja na vitu vingine unavyo vihitajia uwezo huu ili kuweza kupatikana, hupewa na Mwenyezi mungu mtukufu, kwa hiyo kitendo kwa upande mmoja kimetegemezwa kwa mwanadamu na kwa upande wa pili kimetegemezwa kwa Mwenyezi Mungu, na aya za Quran ambazo walizitumia kuzitolea dalili watu wa Aljabri zina muelekeo wa kubainisha kwamba uteuzi na hiyari au utashi wa mwanadamu katika kufanya vitendo vyake hauzuwii kuingia uwezo wa Mwenyezi Mungu na utawala wake, na haina maana kuwa mwanadamu amejitosheleza na Mwenyezi Mungu yaani hana haja ya uwezo wake na nguvu zake.

Mwalimu wetu Ayatu-llah Imam Khui alitoa mfano ili kufafanua maana ya kati kwa kati kwenye moja kati ya vikao vyake vya darsa zake alisema kama ifuatavyo: Lau kama mwanaadamu, mkono wake utapatwa na ugonjwa wa kupooza na akawa hana uwezo wa kuufanyisha kazi yeye mwenyewe, kisha baada ya kuonana na daktari, daktari akauwezesha mkono wake ufanye kazi, na hapo ni pale anapokiunganisha chombo cha umeme kwenye mkono wa mgonjwa, kiasi kwamba akawa ni mwenye uwezo wa kuufanyisha kazi mkono yeye mwenyewe pale anapo uunganisha na chombo kile, na mkono unarudi kwenye hali yake ya awali ikiwa atakizima chombo kile.

Kwa hivyo basi mkono unapo kuwa umeunganishwa na chombo cha umeme na kuwa na uwezo wa kuufanyisha kazi na ukaweza kufanya kazi zake za kawaida kwa wakati huo kazi ya mkono ina kuwa kati kwa kati, kwa maana kuwa mkono hautegemei nguvu za mwenye mkono moja kwa moja. Kwa sababu uwezo wake wa kufanya kazi unahitajia kuunganishwa na chombo cha umeme ambacho kina uwezo wa kuufanya ufanye kazi na hautegemei chombo cha umeme moja kwa moja au pekee, kwa sababu kufanya kazi hatakama kuna chombo cha umeme kunahitajia utashi wa yule mtu na uteuzi wake wa kufanya na kutofanya.

Na hivyo ndivyo mfano huu ulio tangulia unavyo tufafanulia jambo tunalo lizungumzia la masala ya Al-jabri na Attaf-wiidh. Kutokana na ukweli kuwa mwanadamu ni muhitaji wa vitu vya mwanzo vya msingi ili kumuwezesha kufanya kitendo fulani kama uhai na nguvu na mfano wa hayo na vitu hivyo hupewa na Mwenyezi Mungu mtukufu kwa wakati wote kwa maana hiyo hakuna Attafwiidh kuachiliwa huru au kuji-tegemea  katika mambo.

Na kutokana na ukweli kuwa halazimishwi kufanya na kuwa hafanyi chochote bila ya utashi au hiyari yake kwa hivyo basi hakuna Al-jabri kulazimishwa au kutenzwa nguvu.

Na kutokana na mazungumzo haya, hakuna kilicho bakia kwetu isipokuwa utashi au uteuzi au hiyari kamili katika kufanya na kuacha, bila kuwepo suala la kuachiwa huru kabisa wala shubha ya kulazimishwa.

Na kwa ajili ya kufaidika zaidi na kuyapambanua haya tuliyo yasema ya kuzibatilisha shubha na kuthibitisha madai yetu, tutatoa kama ifuatavyo, dalili kadhaa zihusianazo na utashi wa mwanadamu katika matendo yake, huku tukiyanukuu yaliyose-mwa katika kujibu dalili hizi na yale tuyasemayo katika kuyaba-tilisha majibu hayo:

 

1:TOFAUTI KATI YA KITENDO CHA HIYARI NA CHA           KULAZIMISHWA.

 

Tumeashiria hapo kabla dalili ya kuhisi kuwepo tofauti ya wazi kati ya kufanywa kitendo na mwanadamu kwa kukikusudia na kukipenda na kati ya kitendo akifanyacho bila kukusudia. Kwa mfano, kutetemeka kwa mkono na kutikisika, huenda ikawa ni kwa sababu ya maradhi ambapo mwanadamu hawezi kuidhibiti hali hiyo, bali akahisi kuwa hali hiyo iko nje ya uwezo wake na utashi wake. Na huenda ikawa kutetetemeka huko kumetokana na kutaka kwake kwa maana kuwa anaweza kuuzuwia na kuusimamisha pindi anapo taka.

Na hivi ndivyo ilivyo kwenye matendo kwa sura ya ujumla na katika kuhisi tofauti ya wazi kati ya matendo yatokeayo kwa hiyari na mengineyo.

Sasa ikiwa matendo yetu yote kama madai yao yalivyo-yameumbwa na Mwenyezi Mungu mtukufu na hakuna hiyari na utashi wa aina yoyote, basi ni kwanini tunahisi kuwepo kwa tofauti kubwa kati ya vitendo vifanyikavyo kwa hiyari na utashi wetu na kati ya vile ambavyo vinatokea bila hiyari yetu na hutokea kwa kulazimika?

Baadhi ya wanazuoni wa elimu ya akida wamejaribu kuleta falsafa zao (zilizo dhaifu) katika kubainisha tofauti kati ya aina mbili hizi za matendo, wakasema ya kuwa matendo ya kulazimi-shwa ni matendo ambayo hutokea au hufanywa na Mwenyezi Mungu pasina kuwepo uwezo wa mwanadamu au utashi wake katika kutokea kwa kitendo cha hiyari ambacho hufanywa na Mwenyezi Mungu Mtukufu kikiwa kime ambatana na utashi wa mja wake.

Na ubatili wa kauli hii uko wazi kabisa:

Kwani uwezo ulio ashiriwa ukiwa ni kwa maana yake ya kilugha inayofahamika iliyo simama juu ya msingi kuwa:                                                                                                            Akitaka hufanya na kama hakutaka  hafanyi.     

Maana hiyo inakwenda kinyume na Jabri inayo daiwa, bali hiyo ni dalili juu ya tuyasemayo sisi ya utashi au uteuzi na hiyari. Na ikiwa ni kwa maana nyingine isiyopinga kulazimishwa basi huo si uwezo kamwe na wala haifai kuiita hivyo kamwe.

Ama utashi alio utaja huyu anayedai ujuzi wa falsafa ikiwa maana yake ni utashi (hiyari) katika matendo- kama ambavyo ni sahihi- hakika utashi huo haumo kwenye madai ya msemaji huyu, kwa sababu kitendo- kutokana na madai yake- hakifuati hiyari ya mja na utashi wake. Na ikiwa msemaji amekusudia katika neno utashi maana ya mapenzi ya kinafsi katika kutokea kwa kitendo fulani, hakika mapenzi haya, siyo ambayo hukifanya kitendo kiwe kama tuhisivyo kimaumbile, na ni mara nyingi mwanadamu akapenda kitu fulani lakini kisifanyike  kwa kupenda kwake tu, na kama mapenzi hayo hayakuwa ndio kitendo chenyewe -kama tulivyo sema-  basi tofauti waliyo iashiria kati ya vitendo vya hiyari na utashi na vitendo vya kulazimishwa inakuwa haina faida kamwe.

 

2: UWAZI WA QURAN TUKUFU KUHUSIANA NA    

                                UTASHI.

Huenda miongoni mwa dalili za wazi za utashi ambao tukombioni kuuthibitisha, ni usisitizaji wa Quran wa kuyanasibi-sha matendo kwa mwanadamu na kusema wazi kuhusu utashi wake ulio kamili, na kukitegemeza kitendo kwa mwanadamu moja kwa moja bila kuipelekea kwenye maana fulani au taawili fulani (tafsiri).

) (.Suratu-tuur:21           

Kila mtu atalipwa kwa kile alicho kichuma.

) (.Suratu-Annisaa:123

 Mwenye kufanya maovu atalipwa kwa (uovu) huo.

)   (.Suratul-Israai:7    

Ikiwa mtafanya mema mmejifanyia wenyewe nafsi zenu na mkifanya ubaya mmejifanyia nafsi zenu wenyewe.

) (.Suratul-kahfu:29

Mwenye kutaka na aamini na mwenye kutaka na akufuru.

) (

                                                                   .Suratu-Azzilzalah:7-8

Mwenye kufanya wema (hata) wa kiasi cha uzito wa mdudu chungu, atayaona malipo yake, na mwenye kufanya uovu (hata) wa kiasi cha mdudu chungu atayaona malipo yake.

) (.Suratu-fuswilat:17

Ama watu wa thamudu tuliwaongoza njia ya uongofu wakafuata njia ya upotovu na kuiacha ya uongovu.

) (Suratu-Attahrim:7

Hakika sijambo jingine ila ni kuwa mtalipwa kutokana na yale mliyo kuwa mkiyafanya.

) (.Suratu-Al-Imraan:195

Hakika mimi sipotezi amali (kazi) ya yeyote atendayo amali kati yenu.

Na aya nyengine nyingi mfano wa aya hizi tukufu na zote hizo ni dalili za wazi zinazo yahusisha matendo kwa mja na kwamba hufanyika kwa hiyari yake mwenyewe na kwamba hayafanyiki matendo hayo isipokuwa ni kwa utashi wake.

Na walitokea wengine wachache na kusema kuwa kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

) (. Suratu-Azzumar:64

Mwenyezi Mungu ndie muumba wa kila kitu iko wazi ikionyesha ya kuwa vitendo vyote vya waja navyo vimejumuishwa na neno Kila kitu vimeumbwa na Mwenyezi Mungu Mtukufu  na sio katika ufanyaji wa mtu mwenyewe, na hayana maana nyingine maneno haya isipo kuwa ni ile maana ya Al-jabri kutenzwa nguvu kwenyewe , yaani kulazimishwa.

Na ukweli wa jambo hili ni kuwa aya hii haikuzungumzia kazi za watu na vitendo vyao, kwani aya hii iko kwenye malengo ya kuwajibu wale ambao wanaitakidi kuwepo waumba zaidi ya mmoja, kama vile muumba wa ardhi na muumba wa sayari na muumba wa watu na vinginevyo. Kwa hivyo basi majibu ya watu hao ilikuwa ni kuwaeleza ya kuwa Mwenyezi Mungu ndie muumba wa vitu vyote na havikuumbwa na muumbaji mwengine.

Ama kulihusisha neno Muumba na Mwenyezi Mungu mtukufu pekee sio dalili ya usahihi wa kujumlisha uumbaji wake kwa vitu vyote hata vitendo vya waja, kwani neno kuumba ndani ya Quran vile vile limenasibishwa kwa mwanadamu kama kauli hii ya Mwenyezi Mungu:

) (.[4]

Na pindi ulipo umba kutokana na udongo umbile mfano wa ndege kwa idhini yangu.

) (.[5]

Hakika mimi ninakuumbieni kutokana na udongo mfano wa ndege na ninapulizia ndani yake na anakuwa ndege kwa idhini ya Mwenyezi Mungu.

) (.[6] Na mnatengeneza uongo

)     (.[7]

 Ametakasika Mwenyezi Mungu mbora wa wenye kuumba                     ) (.[8]

Na mnamuacha mbora wa wenye kuumba 

 

Aya hizi zote ni dalili ya kwamba mwanaadamu ni muumba vilevile japo kuwa Mwenyezi Mungu ndie mbora wa wenye kuumba.

Ama kutoa dalili ya kwamba Mwenyezi Mungu ndie afanyae matendo ya watu kwa kutumia kauli yake Mwenyezi Mungu isemayo:

) (.Suratu-swafaati:96

Na Mwenyezi Mungu amekuumbeni na vile mvifanyavyoeti kwa kuwa aya imeeleza wazi kwamba matendo ayafanyayo mwanadamu au watu, ni matendo yaliyo umbwa na Mwenyezi Mungu mtukufu, kumepingwa kwa majibu yaliyo wazi, kwa sababu aya hii tukufu inaikamilisha aya iliyo tangulia, nayo ni kama ifuatavyo:

) (. Suratu-Aswafaati:95

Je mnaviabudu vile mvitengenezavyo?(Yaani masanamu) na jibu la swali hili ilikuwa ni aya tukufu isemayo:

( )Na Mwenyezi Mungu amekuumbeni na vile mvifanyavyo.

Na kwa kukusanya kati ya aya mbili hizi inaonekana wazi kwamba makusudio ya aya hizi mbili ni kuwapinga wale ambao wana chonga masanamu kutokana na mawe au wanayatengeneza kutokana na tende -kwa mfano- kisha wakayaelekea na kuya-abudu na kuyatolea sadaka. Naye Mwenyezi Mungu alie takasika kwa kutumia aya hizi akawabainishia kuwa ndie alie waumba hao washirikina na akavitengeneza vile vitu wavitumiavyo kuchonga masanamu yao. Na aya hizi hazina mahusiano yoyote na matendo ya waja na kazi zao, na matendo yao mbalimbali wayafanyayo.

 

 

3: ADHABU NI DALILI YA UTASHI.

 

Hakika adhabu ya Mwenyezi Mungu imuelekeayo mfanya maasi - kama ilivyoelezwa kwenye Qurani tukufu- ni dalili ya wazi juu ya mwanadamu kuwa na hiyari na utashi kwenye matendo yake.

)      Suratu-Azzumar:65  

Ikiwa utamshirikisha Mwenyezi Mungu, matendo yako yataporomoka na utakuwa miongoni mwa watu wenye hasara.

) (.Suratul-Qasas:84

     Na hawatalipwa wale ambao walifanya maovu isipokuwa yale waliyo kuwa wakiyafanya.

) .(

                                                                                              Suratul Annur:24 .                                                                       

     Siku ambayo ndimi zao na mikono yao na miguu yao vitawatolea ushahidi juu ya yale waliyo kuwa wakiyafanya.

) (.Suratu-Assajda:14

Na onjeni adhabu ya milele kutokana na mliyokuwa mkiyafanya.

) (.Suratu-Azzumar:24

Na wakaambiwa madhalimu, onjeni malipo ya yale mliyo kuwa mkiyachuma.

) (.Suratu-nuur:63

Na wajihadhari wale ambao wanakhalifu amri zake.

) (.Suratu-sabaa:12

Na mwenye kwenda kinyume na amri zetu tutamuonjesha adhabu ya moto mkali.

 Ama Mwenyezi Mungu kuwa ndie ayawekae (kuyaumba) matendo kwa mja wake, kisha amuadhibu juu ya matendo yale, jambo hilo ni muhali bila ya shaka yoyote, kwani hiyo ni dhuluma ya wazi kabisa tunamtakasa Mwenyezi Mungu na dhuluma hiyo kama alivyo jitakasa nafsi yake:( ).

Na mola wako si mwenye kuwadhulumu waja.

  ( ) 

  Hakika Mwenyezi Mungu si mwenye kuwadhulumu waja.

  ( ) Na mimi si mwenye kuwadhulumu waja.

  ( )                                                                          Na Mwenyezi Mungu hapendi dhuluma kwa walimwengu.

 ( )         .

 Na Mwenyezi Mungu si mwenye kutaka dhuluma kwa waja.      (   )      

 Hakika Mwenyezi Mungu hadhulumu hata kiasi cha tembe moja ya sisimizi.

( )                                                                         Hakika Mwenyezi Mungu hawadhulumu watu kitu chochote.

 (   )                                                 

Na mola wako hamdhulumu yeyote.

 

Na baadhi ya wanazuoni waliobobea wa akida walijaribu kusahihisha maana ya kumnasibisha Mwenyezi Mungu na dhulu-ma, na wakasema  maneno ambayo muhtasari wake ni kama ufuatao:

Hakika dhuluma sio mbaya kwa Mwenyezi Mungu, kwa sababu dhuluma mbaya ambayo akili huichukia ni kumfanyia uadui mtu mwingine, sawa uadui huo uwe kwenye mwili wake au heshima yake au mali yake. Ama mtu kutumia anacho kimiliki, kufanya hivyo si vibaya, kutokana na uhuru kamili alio nao wa kufanya atakavyo kwenye vitu hivyo, bila ya kuwepo kizuizi au masharti, na miongoni mwa uhuru huo ni uhuru wa Mwenyezi Mungu kufanya atakavyo kwenye viumbe vyake, kwa kuzingatia kuwa yeye ndie muumba na mmiliki wa vitu hivyo, na kwa kuzingatia kuwa kila kilicho kwenye ulimwengu huu ni miliki yake na kinanyenyekea chini ya uwezo wake na utawala wake, kwa hivyo ana hiyari ya kufanya atakavyo, kama kumuadhibu amtakae hata kama ni muumini, na kumneemesha amtakae hata kama ni kafiri, kwa sababu wote au vyote hivyo ni milki yake na viko kwenye utawala wake.

)                                                        (

(Yeye Mwenyezi Mungu) haulizwi kuhusu yale ayafanyayo nao (waja) huulizwa. Na akili ya mwanadamu haina haki ya kujitwe-za hadi kwenye daraja ya Mwenyezi Mungu na kuvihukumu vitendo vyake kuwa ni vizuri au vibaya.

Shubha hii imepingwa vikali na kubatilishwa pande kadhaa:

Kwanza: Ni kwamba malengo ya utafiti huo sio kuweka au kubainisha hukumu ya akili juu ya Mwenyezi Mungu, bali ni kuweka wazi kinacho tarajiwa katika fadhila zake na upole wake kwenye matendo ya waja wake. Na hakika sisi tunakubali kiukamilifu kwamba kuamrishwa kutenda jambo ambalo ni muhali, au kuamrishwa kufanya jambo ambalo liko juu ya uwezo wa mwanadamu, na kumuingiza mfanya makosa au muovu peponi na mtu mwema motoni, hayo yako chini ya uwezo wa Mwenyezi Mungu mtukufu. Kwa uwezo wake na utawala wake alie takasika anao uhuru wa kufanya hivyo na kuamuru kitendo kama hicho. Lakini sisi tunayakini kwamba yeye Mwenyezi Mungu hatofanya hivyo, kutokana na utukufu wake, fadhila yake na ukarimu wake, wala si kwamba hawezi kufanya hivyo kutokana na kuzembea au kushindwa.

Pili: Hakika kauli ya kwamba dhuluma si mbaya itampelekea mwanadamu kuacha kutekeleza amri za Mwenyezi Mungu mtukufu, kutokana na kutokuwepo imani ya kuwa hukumu itolewayo ni sawa na sahihi na kwamba matokeo yaliyo patikana ni sawa na kuto kuwa  na uhakika na utulivu wa moyo kwamba Mwenyezi Mungu hatakwenda kinyume na ahadi zake hata kama amesema: ( )

Hakika Mwenyezi Mungu hakhaalifu ahadi zake, kwani yote hayo yanategemea kauli ya ubaya wa dhuluma, uongo na kwenda kinyume na ahadi. Ama maudhui ya ubaya wa dhuluma yaki-toweka na kubatilika kama walivyo dai mabwana hao hakuta-kuwa na imani na matumaini na utulivu wa moyo wa kumfanya mwanadamu afanye utiifu kwa amri za Mwenyezi Mungu na kuyapinga matamanio yake na kupigana na nafsi iamrishayo maovu.

Tatu: Hakika maana ya dhuluma haifungiki tu na kitendo cha kumfanyia uadui au kumchokoza mtu mwengine, bali kila aina ya utokaji wa mja kwenye njia ya kati na mwelekeo wa aina yoyote wa utovu wa kiasi au kupitukia mipaka kwenye matendo, vile vile ni dhuluma, na kati ya hayo ni kama usikiavyo ya kuwa fulani amedhulumu nafsi yake, na hukusudiwa kuwa mtu yule ametoka na kuvuka ile hali ya kati, katika matendo yake kwenye kula au kuvaa au kutoa matumizi, pamoja na kuwa yote hayo ni milki yake, na ana uhuru wa moja kwa moja kuvitumia vitu hivyo kama atakavyo, lakini pamoja na kuwa ana uhuru huo akifanya hivyo atafahamika kuwa anafanya dhuluma kwa jinsi inavyo fahamika kwa watu wote (kwenye jamii zote).

Kwa mfano ikiwa mtu fulani atamuadhibu mnyama anae mmiliki pamoja na kuwa mnyama yule ni mtiifu kikamilifu na hamuudhi mwenye kummiliki, je kufanya hivyo itakuwa ni sawa kwa kutoa udhuru au sababu ya kuwa mnyama huyu ni milki yake au ni mali yake?

4: Dhuluma ni mbaya.

Lau kama mwanadamu asingekuwa ni mwenye uteuzi katika vitendo vyake na mwenye uwezo wa kufanya au kutofanya  au mwenye kukifanya kitendo kile kwa utashi na hiyari yake, Mwenyezi Mungu angekuwa ni dhalimu kuliko madhalimu wote, kwani kumuadhibu mfanya makosa ni jambo lisilo na shaka. Na kutokana na kuwa maasi -kama madai yasemayo- hayakufanyika kwa hiyari ya mwanadamu, kwa hiyo kumuadhibu mwanadamu huyo itakuwa ni aina mbaya sana ya dhuluma.

Na wale wenye kuamini Al-jabri walitoa majibu ya aina mbili kuhusu suala hili:

Kwanza: Hakika adhabu haitolewi kwa sababu ya kitendo bali hutolewa kutokana na kuchuma au aliyo ya chuma. Na sisi katika kuwajibu na kupinga hilo tunasema:

Hakika linalo fahamika katika maana ya kilugha na matumizi ya Qurani ya neno Ȼ (kuchuma) ni kitendo kilicho simama katika msingi wa uteuzi au utashi au hiyari ya mtu. Mwenyezi Mungu amesema:

] [Suratu-Annisaa:111

Na mwenye kuchuma dhambi hakika si jambo lingine (bali) anaichuma kwa ajili ya nafsi yake.

( ]

 Suratul-baqara:286 (Nafsi) faida  ya iliyo yachuma ni yake na (hasara ya) yale iliyo yachuma ni yake.

) (Suratul-maaida:38

Na mwizi wa kiume na mwizi wa kike ikateni mikono yao, ikiwa ni malipo ya yale waliyo yachuma.

) (Suratu-yuunusu:27

Na wale ambao wamechuma maovu malipo ya uovu ni mfano wake vilevile.

      ) (.am:120Suratul-An

Hakika wale ambao wanachuma (au wanafanya) madhambi watalipwa kwa yale waliyo kuwa wakiyachuma.

Na aya nyengine nyingi tukufu zinazo julisha ya kuwa kuchuma ni kitendo kifanyikacho kwa utashi na hiyari na kutii, na  miongoni mwa masharti yake ni kuwa na uwezo utokanao na mtu mwenyewe. Lakini wakati walipo fahamu watu hawa ubatili wa madai yao kwa ujumla wakadai kwamba, kuchuma kunako-pelekea kuadhibiwa ni kitendo kitokacho kwa Mwenyezi Mungu kikiwa kime ambatana na utashi wa mwanadamu ili kitendo kile kiweze kuthibitika nje.

Na tunawajibu kwa maneno haya:

Kwamba uambatano huo hauko kwenye uteuzi na utashi wa mtu kwa hivyo haifai kuadhibiwa kwa uambatano huo, kwa sababu mwanadamu kutokana na madai ya watu hawa hana isipokuwa utashi (mapenzi) wa kuthibitika kitendo kile, ama kufanyika kitendo chenyewe ni kuwa kimetoka kwa Mwenyezi Mungu kutokana na madai yao. Na uambatano ulitokea kati ya utashi na mja, na Mwenyezi Mungu kukifanya kitendo kile kiwepo vimethibitika kwa utashi wa Mwenyezi Mungu, na kwa kitendo chake na nguvu zake kwa kuzingatia kuwa yeye ndie mfanyaji hasa wa kitendo kile kulingana na madai yao, sasa ni vipi inasihi kwa Mwenyezi Mungu mtukufu kumuadhibu mja kwa kitendo ambacho hakukifanya na kwa kuambatana tu bila kuwa na uteuzi au utashi kwenye kitendo kile.

Pili:Hakika dhuluma ya Mwenyezi Mungu mtukufu kwa waja wake sio mbaya kwani ni sehemu ya matumizi ya mmiliki wa kitu kilicho kwenye milki yake na utawala wake na tume-kwisha batilisha na kuipinga kauli hii na kueleza kwa uwazi makosa yaliyoko kwenye kauli hii na kwa sababu vitendo havina sifa za kidhati kiasi kwamba ikafaa kuvisifu kwa sifa ya uzuri au ubaya, bali uzuri na ubaya katika vitendo vya waja umetokana na sheria, basi kitendo kilicho kuwa ni kibaya, na kilicho amrishwa na sheria ndicho kiitwacho kizuri, na lau kama sheria itarudi kwenye kitendo ilichokikataza na kukiamrisha au ilicho kiamri-sha ikakikataza hapo ina maana kibaya kitageuka na kuwa kizuri na kizuri kuwa kibaya.

Na ikiwa uzuri wa matendo au ubaya wake hutokana au hutolewa kwenye sheria pasina kutolewa kwenye akili kutokana na madai yao, basi vitendo vya Mwenyezi Mungu mtukufu havitasifiwa na hali ya uzuri au ubaya, kwa sababu yeye Mwenyezi Mungu yuko juu ya sheria au kukalifishwa chochote, na natija yake inakuwa kwamba yote ayafanyayo Mwenyezi Mungu -hata kama kutakuwa na dhulma kwenye matendo yale- ni mazuri na mema na kwamba akili haina uwezo wa kuhukumu ubaya wa kutotenda dhuluma kwa Mwenyezi Mungu alietakasika.

Na ni vizuri kwetu kabla ya kubainisha rai iliyo sahihi katika maudhui haya tuashirie na kuelezea kuwa ubaya na uzuri una maana tatu.

Maana ya kwanza:

Ni kuyatumia maneno uzuri na ubaya kwa maana ya ukamilifu na kasoro kwa mfano elimu ni nzuri na ujinga ni mbaya, na ushujaa na ukarimu ni vitu viwili vizuri, na kinyume chake ni woga na ubahili, na hivi viwili ni vibaya.

Na katika maana hii kuna tofauti kati ya wanafikra kwani ni miongoni mwa mambo ambayo yana aminiwa na yamethibitika katika matumizi ya watu na watu huyatumia.

Maana ya pili:

Kutumiwa neno uzuri au ubaya kwa maana ya mambo yaipendezayo nafsi na kupendwa na nafsi au yaichukizayo nafsi. Kwa mfano hii ni mandhari nzuri na hii ni sauti nzuri, kula chakula pindi unapokuwa na njaa ni jambo zuri na mengineyo, kama isemwavyo: Mandhari haya ni mabaya na sauti ya maumivu ni mbaya. Na maana hii haina mzozo kati ya pande mbili zenye kujadiliana, kwani maana hiyo imetokana na hisia za ndani ya nafsi ikiwa mbali na hukumu ya sheria na amri zake.

Maana ya tatu:

Ni kutumiwa neno uzuri au ubaya kwa kitendo kinachofaa kusifiwa au kukemewa na huwa ni sifa kwa maana hii katika vitendo vilivyo fanyika kwa hiyari, kiasi kwamba inakuwa uzuri ni ule ambao alie ufanya anastahili kusifiwa na kupewa malipo mema mbele ya watu wenye akili. Na ubaya ni ule ambao  mfanyaji wake anastahili adhabu mbele ya watu wote wenye akili.

Na maana hii ya tatu, ndio sehemu yenye mzozo. Wafuasi wa madhehebu ya Asharia, wao wamepinga kuwepo hukumu ya akili kwenye uzuri wa vitendo au ubaya wake, bali wamesema kilicho hukumiwa na sheria kuwa ni kizuri hicho ndicho kizuri, na kilicho hukumiwa na sheria kuwa ni kibaya hicho ndicho kibaya, na akili haina nafasi yoyote kwa yote hayo.

Na madhehebu ya Imamiyya (yaani Shia ithina-asharia), pamoja na madhehebu ya muutazila, wamepinga fikra hii na kusema:

Hakika matendo yana kima maalum kwenye akili ukiachilia mbali hukumu ya sheria, kuna matendo ambayo yenyewe ni mazuri katika dhati yeke, na kuna matendo ambayo ni mabaya kwa dhati yake, na kuna matendo ambayo hayana sifa moja wapo kati ya sifa hizi mbili, na sheria tukufu haiamuru isipo kuwa kilicho kizuri na haikatazi isipokuwa kilicho kibaya. Kwa mfano, ukweli wenyewe ni mzuri na kutokana na uzuri wake Mwenyezi Mungu ameamrisha kujipamba na ukweli, na haina maana kuwa umekuwa mzuri baada ya Mwenyezi Mungu kuuamrisha, na uongo wenyewe ni mbaya na kwa sababu hiyo Mwenyezi Mungu amekataza kujipamba nao, na haina maana ya kuwa umekuwa mbaya baada ya kukatazwa.

Na dalili yetu juu ya haya ni kuwa hata wasio fuata na kufungika na sheria za dini -na aina zote za vikundi- huusifu ukweli kuwa ni mzuri na kuusifu uongo kuwa ni mbaya, bila ya kuwa hukumu ya sheria ina athari yoyote au kuwa ndiyo iliyo wafanya watoe sifa hii ya uzuri au ubaya.

Kutokana na dalili hii inaonekana wazi kuwa uzuri na ubaya ni mambo mawili ya kiakili kabla hayajawa ya kisheria, na kwamba uadilifu ni mzuri kabla ya kusifiwa na sheria, na dhuluma ni mbaya kwa sababu ni dhuluma, bila kuwepo mahu-siano yoyote na dalili ya kisheria na hukumu ya dini katika kulisifia hili ni zuri au lile ni baya.

Kwa hivyo basi, ni lazima Mwenyezi Mungu awe muadilifu kutokana na hukumu ya akili kwa sababu uadilifu ni mzuri, na ni muhali kuwa dhalimu, kutokana na hukumu ya akili vilevile kwani dhuluma ni mbaya.

Kwa maneno mafupi ni kuwa:

Hakika dalili zote za Quran na akili zinaeleza wazi kuwa mwanadamu ana hiyari na uteuzi kwenye vitendo vyake, na ana uhuru kamili katika mambo ayafanyayo halazimishwi wala kutenzwa nguvu, na kwamba shubha zote zilizo tolewa kuhusiana na Al-jabri (kulazimishwa au kutenzwa nguvu) hazina nguvu ya kusimama na kuthibiti mbele ya dalili zilizo wazi na dalili zikatazo mzizi wa fitina. Na Mwenyezi Mungu amesema kweli aliposema:

) ǡ ǡ ǡ

   (.

Na nina apa kwa nafsi na alie itengeneza kisha akaifahamisha uovu wake na uchamungu wake, hakika amefaulu mwenye kuitakasa, na amepata hasara mwenye kuitweza, mwenye kuishu-sha kutoka kwenye nafsi yake na usafi na kuipamba kwa madhambi. Suratu-Ashamsi:7-10.

 

***

 

QADHAA YA MUNGU NA MAKADIRIO YAKE

(ALQADHAA WAL QADAR)

 

Utafiti ufanywao kwenye masala ya Al-qadhaa wal-qadar, hukumu na makadirio yake, hata kama wanazuoni wa elimu ya akida watayapa anuani mahsusi ni sehemu isiyo jitenga, katika maudhui ya Al-jabri wal-Ikhtiyari (kutenzwa nguvu na uteuzi), na ni sehemu ikamilishayo maudhui hayo, kwa sababu -kinadha-riya- yamesimamia kwenye msingi uleule wa kifikra ambao masala mama (ya asili) tuliyo yaelezea yamesimama juu yake.

Na sisi hatutaki kwa uzungumzaji huu wa haraka kukusanya pande zote za maudhui haya, kwa sababu pande nyingi hazihitaji kurefushwa kusiko na faida, bali lengo tunalo likusudia hapo ni kuweka wazi maana ya kiislamu ya masala haya kama kitabu cha Mwenyezi Mungu na sunna tukufu za Mtume (s.w.a) vinavyo-tuonyesha ili tufahamu yanayo tupasa kuyaamini katika msingi huu muhimu kati ya misingi  ya dini, na hasa ukizingatia kuwa tunawaona watu wakiyabebesha masala ya Al-qadhaa wal-qadar hukumu ya Mungu na makadirio yake, mambo yao yote wayafanyayo kila siku, kama mabalaa na uovu na kheri na sharri na wema. Je yote hayo ni katika mambo ya kweli ya kuamini na ni katika fikra za uislamu?

Na tukiwa katika hali ya maandalizi kwa ajili ya kuweka wazi ufahamu wa kiislamu ulio salama kuhusu fikra hii, ni vizuri kuonyesha kwa ufupi maana ya maneno haya mawili kama yalivyo elezwa na kutolewa kwenye kamusi za lugha na kama yalivyo tumika ndani ya Quran tukufu, ili kutokana na ufahamu huu na kupitia njia hii ya kufamu maana yake tuweze kufahamu lengo la sheria kuhusu maneno haya katika matumizi yake kwenye dalili za kiislamu.

1: Maana ya kilugha:

Al-qadhaa: Ina maana ya kazi, na ina maana ya kutengeneza na kukadiria. Kwa mfano husemwa: 

Kwa maana kuwa amekitengeneza kitu na kukikadiria na kila kitu kilicho tengenezwa kwa makini na kutimizwa au kukamili-shwa au ametekeleza jambo fulani kama linavyo takiwa au kimewajibishwa au kueleweka au kutekelezwa, kimefanywa na kupasishwa  ina maana kitu hicho kimepatwa na Qadhaa. Na hutumika neno  kwa maana kuwa imehukumiwa. Na katika matumizi yake hutumika kwa maana ya kutoa hukumu ili kuondoa tofauti kati ya watu wawili.

Na neno Al-qadhaa, lina maana kutoa habari au kufikisha habari kama wasemavyo:

߻[9], Kwa maana kuwa tumemfikishia habari za jambo hilo.

       Ama neno Al-qadar ina maana ya kuhukumu.

"

2: Maana yake kwenye Qurani:

limetumika neno Al-qadhaa kwenye quran- kwa maana zifuatazo:

       A: Kuumba na kukifanya kitu kiwepo kama kauli ya Mwenyezi Mungu isemavyo: ( ) Suratu-fuswilat:12 Na akazitengeneza (kuziweka mbingu saba) kwa maana ya kuwa akaziumba na kuzifanya ziwepo.

      B: Hutumika kwa maana ya kuwajibisha na kuhukumu, kama

alivyo sema     kwenye kauli yake ( )  Suratul-Israai:23.Na Mola wako amehukumu ya kwamba msimuabudu yeyote isipokuwa yeye. Hapa limetumika kwa maana ya kuwajibisha na kuhukumu.

      C: Hutumika kwa maana ya kutoa habari kama kauli yake isemavyo:

( ) Suratul-Israai:4.

Na tuliwafahamisha (na kuwapa habari) wana wa Israil kwenye kitabu kwa maana ya kuwa tuliwajulisha na tukawapa habari.

Na limetumika neno Al-qadari kwenye Quran katika maana mbili zifatazo:

A: Limetumika kwa maana ya kuumba, na kupangilia, na kuweka nidhamu na kuweka utaratibu kama kauli isemavyo:

 Surat-Fuswilat:10 ( ).

Amekadiria ndani ya ardhi riziki za watu. Na kauli yake isemayo:

Surat Yaasin:39 ( ).

Na mwezi tumeukadiria kwenye vituo maalumu.

( ). Suratul-muzzammil:20 Anaukadiria usiku na mchana.

( )Suratul-furqaan:2Na akaumba kila kitu na akakikadiria, kwa kukiweka sehemu inayotakiwa.

B: Hutumika kwa maana ya kueleza wazi na kutoa habari kama kauli yake isemavyo:( ) Suratul Annaml:-57.Isipo kuwa mwanamke wake tuliwapa habari ya kuwa yeye atakuwa ni miongoni mwa wale wenye kuangamia. Kwa maana ya kuwa tuliwapa habari na kuwafahamisha wazi kuwa yeye ni miongoni mwa watakao angamia.

Na ikiwa maana ya kilugha imekuwa wazi kwenu sehemu ambazo Quran imeyatumia maneno hayo mawili, sasa imekuwa ni lazima kuyanasibisha au kuyahusisha matendo yetu na qadhaa na qadar, na uwe uhusiano huo unawiana na maana hizi na unakusudia maana hizi, wala usitoke na kuwa nje ya maana hizi. Tutakaposema kwamba kitendo chetu fulani kilifanyika kwa qadhaa ya Mwenyezi Mungu na qadari yake ni nini makusudio ya maneno hayo?

Hakika sisi hatuwezi kuyatafsiri maneno hayo kwa maana ya kuumba ambayo ni moja kati ya maana za maneno Al-qadhaa wal-qadarkutokana na tuliyo yaelezea mwanzo kwenye kifungu kilichopita kwamba vitendo vyetu hufanyika kwa hiyari yetu na utashi wetu na sisi ndio tuvifanyavyo, si kwa kuumbwa na Mwenyezi Mungu na kuvifanya viwepo.

Na maana hii ikibatilika kwa hukumu ya dalili, makusudio ya maneno haya mawili yatafungika, kwa maana fulani tu, kiasi kwamba itakuwa qadhaullah ina maana kuwajibisha kwake na kuhuku-mu kwake, na qadari yake kwa maana ya kubainisha na kujua kwake (elimu yake), na inakuwa maana ya maneno yetu tutakayo sema ya kwamba kimetokea au kimefanyika kitendo fulani kwa qadhaa ya Mwenyezi Mungu na qadari yake, ni kuwa kimefanyi-ka kwa kuwajibisha kwake na ubainishaji wake na kwa kukijua.

Na kwa msingi huu tunakuwa ni wajibu kuridhia qadhaa ya Mwenyezi Mungu na qadari yake kwa maana kuwa ni lazima kukubali na kusalim amri na kuamini na kukiri kwa lile alilo liwajibisha Mwenyezi Mungu kwetu na kutuwekea wazi amri na hukumu, na hayo ndio makusudio, na hakuna makusudio mengineyo.

Na dalili ya usahihi wa ufahamu huu, yanatutosha aliyo yasema Amirul-muuminiin Ali (a.s) katika jibu lake alilomjibu mtu wa sham alipokuwa akielekea Swifiin, kwa suali lake:je kwenda kwako Swifiin ilikuwa ni kwa qadhaa ya Mwenyezi Mungu na qadari yake?

Imam Ali (a.s) akamjibu:

Ndio, ewe sheikh, hampandi kilima wala kushuka kutoka kwenye jangwa isipokuwa ni kwa qadhaa na qadari kutoka kwa Mwenyezi Mungu.

Yule mtu wa Sham akasema:

Ninadhani taabu yangu inatoka kwa Mwenyezi Mungu ewe kiongozi wa waumini. Imam Ali (a.s) akasema:Nyamaza ewe sheikh, hakika Mwenyezi Mungu ameyafanya makubwa malipo yenu katika mwendo wenu huu hali ya kuwa nyinyi mnatembea, na katika makazi yenu hali ya kuwa mmetulia, na katika kutembea kwenu hali ya kuwa mnatembea na katika mambo yenu yote (myafanyayo) hamkuwa wenye kulazimishwa.[10] Kisha Imam akasema:

ϻ

Huenda wewe umedhania ya kuwa qadhaa ni lazima na qadari ni lazima iwe, lau kama ingekuwa hivyo malipo mema na adhabu vingebatilika na bishara na vitisho vingeporomoka, yaani zisingekuwa na maana.

Hakika Mwenyezi Mungu aliwaamrisha waja wake kwa kuwahiyarisha (kawapa hiyari), na akawakataza kwa kuwataha-dharisha na akawakalifisha watu sheria zilizo nyepesi na hakuwakalifisha sheria zilizo nzito, na akatoa malipo mengi kwa kazi ndogo.[11]

Hakika sentensi hii ya kialawiy iliyosemwa na Ali (a.s) na yenye ufasaha iko wazi katika kuitolea dalili juu ya usahihi wa yale tuliyo yasema, kwani alisema wazi kuwa safari ya kuelekea Sham ilikuwa ni kwa kuwajibishwa na Mwenyezi Mungu mtukufu na ilikuwa ni kutokana na hukumu yake ikiwa na maana hukumu ya Mwenyezi Mungu ya kuwajibisha kuwapiga vita watu madhalimu, na kwamba Mwenyezi Mungu mtukufu ameyafanya makubwa malipo ya wale wapiganaji kwa sababu wao walifanya hivyo kwa kutekeleza amri ya Mwenyezi Mungu na kwa kutii amri yake.

Amirul-muuminiin (a.s) amesema kwenye maneno yake katika kuwataja malaika:

[12]

Na miongoni mwao kuna waaminifu juu ya wahyi wake, na kuna wapishanao kwa mitume wake, na wajumbe waendao kwa mitume wake, na kuna wapishanao kwa qadhaa yake na amri zake.

Na qadhaa na amri hazikusudiwi isipokuwa yale mambo ya wajibu na hukumu mbalimbali ambazo hubebwa na malaika hadi kwa mitume na manabii ili wazifikishe kwa watu wao na kaumu zao.

Imam Swaadiq (a.s) katika kufafanua Imani ya Qadari anasema:

Watu katika suala la qadari wako mafungo matatu:

1: Kuna mtu anae dai ya kwamba mambo yote yametegeme-zwa kwake, hakika mtu huyu amemfanya Mwenyezi Mungu kuwa dhaifu kwenye utawala wake, na yeye ni mwenye kuangamia.

2: Na mtu wa pili ni yule mwenye kudai kuwa Mwenyezi Mungu amewalazimisha waja kufanya maasi na kuwakalifisha kufanya mambo wasio na uwezo nayo. Huyu amemdhulumu Mwenyezi Mungu kwenye hukumu zake nae ni mwenye kuanga-mia.

3: Na mtu wa tatu ni yule mwenye kudai ya kuwa Mwenyezi Mungu amewakalifisha waja mambo wawezayo kuyafanya na hakuwakalifisha kufanya mambo wasio na uwezo nayo yaani yaliyo juu ya uwezo wao, akifanya wema humshukuru na kumsifu Mwenyezi Mungu na akikosea humuomba Mwenyezi Mungu msamaha, na huyu ndie muislamu[13].

Na hivi ndivyo inavyo kuwa qadhaa ya Mwenyezi Mungu na qadari yake, kwa ibara nyingine ni amri zake na hukumu zake na mambo ya wajibu (taklifu) yaelekezwayo kwa waja na kuridhia kwetu uislamu na kukiri kwetu sheria  ni kuridhia qadhaa ya Mwenyezi Mungu na kukiri au kukubali qadari yake.

 

 

 

UONGOFU NA UPOTOVU.

 

Maneno yaliyo baki ni kuhusu masala ya Uongofu na upotovu, masala ambayo wanazuoni wameyahesabu kuwa ni katika vifungu vya masuala ya Al-jabri na ikhtiyaari na qadhaa na qadari. Zimekuja kwenye quran tukufu aya nyingi ambazo humpa hisia mtu kutokana na dhahiri ya aya hizo ya kuwa Mwenyezi Mungu mtukufu ndie ambae anawaongoza na kuwapoteza watu pasina mwanadamu kuwa na hiyari katika hayo.

     ( )                                                                Na humpoteza amtakae na kumuongoza amtakae 

    ( )             

    Na mwenye kupotezwa na Mwenyezi Mungu hana awezae kumuongoza. Basi ikiwa uongofu na upotovu hutoka kwa Mwenyezi Mungu mtukufu, kwa nini anawaadhibu waliopotea juu ya upotovu wao nakuwapa malipo mema waumini juu ya uongofu wao, na yote mawili hayo ni katika vitendo vya Mwenyezi Mungu mtukufu na ni kwa utashi wake?

Ni vizuri kwetu kabla ya kujibu shubha hii tuonyeshe maana ya neno Al-huda na Adhwalaal kama yalivyo elezwa kwenye vitabu vya lugha na kama quran ilivyo yatumia kwenye aya zake, ili tufahamu malengo ya maneno hayo, bila kuchanganya au kutofahamika.

Asili ya neno Al-hidaya kwenye lugha ni kuongoza au kujulisha kwenye njia ya uongofu.[14] ޻ kwa maana amemjulisha na kumtambulisha njia. Na asemapo Nimemuelekeza njia na nyumba ina maana Nimemfahami-sha. Na Alhuda (uongofu) kinyume chake ni Adhwalaal (upotovu), nao ni muongozo na kujulisha.[15] Na husemwa: [16] ߻Kwa maana ya Nimekubainishia kama Mwenyezi Mungu alivyo sema:( ) Je haijawabainikia. Ama kauli yake isemayo:                                            

                                           ( )                                            

 Ambae kila kitu amekipa umbile lake linalo stahili kisha akakiongoza kwenye umbo ambalo kitanufaika nalo kisha akakiongoza kwenye maisha yake.[17] Nalo Al-hidaya katika maneno ya waarabu lina maana tawfiiq, amesema mshairi mmoja:

                                                  Anakusudia    kwenye kipande hiki cha shairi kuwa:

Mwenyezi Mungu akuafikishe (akujalie) kukidhi haja zangu[18]. Na kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

( ) kwa maana ya kuwaWaongozeni kwenye njia ya motoni. Yaani Waingizeni motoni kama  ambavyo mwanamke huongozwa kwenda kwa mumewe kwa maana ya kuwa anaingia kwa mumewe.[19] Na mwenye kuwatangulia watu na kuwajulisha njia huitwa haadin,[20]na Al-hidaya ni thawabu.[21]

Amesema Mwenyezi Mungu mtukufu                 : 

( )

Anawalipa Mola wao kwa imani zao yaani limetumika kwa maana anawapa thawabu. Na pia amesema:

        ( )                               

 Na Mwenyezi Mungu hawalipi mema watu madhalimu.

        ( )                                                                   Na Mwenyezi Mungu hawalipi mema watu walio makafiri.

        ( )              

Na Mwenyezi Mungu hawalipi mema watu waovu.

       ( )              

Hakika Mwenyezi Mungu hatavilipa wema vitimbi vya wafanya khiyana. Hapa limetumika kwa maana ya hawapi thawabu au hawalipi mema. Na vilevile kuna kauli yake nyingine isemayo:

                                          

Si juu yako kuongoka kwao lakini Mwenyezi Mungu humlipa wema mwenye kutaka.

Yaani si juu yako kuwalipa mema lakini Mwenyezi Mungu anamlipa wema mwenye kutaka. Na asili ya neno Adhwalaal ni maangamio kama kauli ya Mwenyezi Mungu isemavyo:

( ) yaani tukiangamia ardhini Na neno Adhwa-laal katika dini, ina maana kwenda kinyume na haki na Al-idhlaal huwa na maana kuwalingania watu kwenye upotofu na kuwavutia huko,  kama kauli yake isemayo:

       ( ) Na saamiriy akawapoteza. Na huwa lina maana pia ya kuwapeleka wafanya maasi motoni.[22]

Kwa hivyo basi, ukiangalia kwa makini katika maana hizi ambazo hutumika katika  tamko Al-huda na Adhwalaal, kunatufahamisha yafuatayo:

1: Hakika neno Al-idhlaal pengine hutumika kuashiria kwenye hali ya kwenda kinyume na haki na kulingania kwenye upotovu na kuwaitia watu huko. Na maana hii sio maana ambayo tunaweza kumuhusisha nayo Mwenyezi Mungu (kumsifu nayo)

       (     )                                                     

Suratul-Attawba 115. Na hakuwa Mwenyezi Mungu ni mwenye kuwapoteza watu baada ya kuwaongoza.

        Bali upotovu -kama Quran ilivyo eleza wazi- hautathibiti isipokuwa kwa kufanywa na mwanadamu na kwa hiyari yake mwenyewe. Mwenyezi Mungu amesema:

( ).Suratu-Annisaa:16.

Na mwenye kumshirikisha Mwenyezi Mungu hakika amepotea upotovu ulio mbali na haki.( ). Suratu-Assabai 50. Sema ikiwa nitapotea hakika si jambo jingine bali ninapotea kwa kuidhuru nafsi yangu mwenyewe. 

        (     )

   Suratul-Israai:5.Mwenye kuongoka hakika huongoka kwa ajili yake mwenyewe na mwenye kupotoka hakika hupotoka juu ya nafsi yake.

         ( ).                                                          Suratul-Qalam:7.Hakika mola wako ndie mwenye kuwajua zaidi waliopotea kunako njia yake. Vilevile hutumika kwa maana ya kubatilisha na kuangamiza kama kauli yake isemayo:

          (   ).

     Suratul ghafir:74. Na hivyo ndivyo Mwenyezi Mungu awaangamizavyo makafiri. Na kauli yake isemayo:

 

 

 

    

 

 [23]( )                                                                  Na mwenye kuangamizwa na Mwenyezi Mungu hana awezae kumlipa mema yaani mwenye kuangamizwa na Mwenyezi Mungu kati ya makafiri na madhalimu, hana awezae kumlipa wema. Na kauli yake isemayo:( )[24]

Na wale ambao wameuliwa kwenye njia ya Mwenyezi Mungu, hayatabatilishwa matendo yao.

2: Hutumiwa neno Al-huda kwa maana kuongoza kwe-nye haki kama kauli yake isemayo:

        ( )[25]Sifa njema (Hi-midi) zote ni zake Mwenyezi Mungu ambae ametuongoza kwa hili,  na hatukuwa ni wenye kuongoka lau kama asingelituongoza Mwenyezi Mungu.

).                                                  [26](                              

Bali Mwenyezi Mungu ana kusimbulieni kwa kukuongozeni kwenye Imani. Na kauli yake isemayo:

( )                        

 Ama watu wa Thamud tuliwaongoza, wakafuata upofu (upotovu) na kuacha uongofu (waka ufadhilisha upofu juu ya uongofu)[27].

Kama ambavyo pia hutumika neno Al-hudaa kwa maana ya kutoa thawabu au malipo, kama kauli hii isemavyo:           

(    )         

Atawalipa mema na kuzifanya nzuri hali zao[28], kwa maana kuwa atawapa thawabu. Na kutokana na muhtasari huu wa maana ya neno Al-hudaa na Adhwalaal, tuna fikia kwenye natija ya maudhui yetu, nayo ni:

Hakika neno Al-idhlaal lililotumika kwa maana ya kuashi-ria hali iliyo kinyume na haki, ni muhali kwa Mwenyezi Mungu kwani yeye ndie muamrishaji wa haki, na haifai kiakili kuwa yeye aashirie au aamrishe kinyume na haki kamwe.

Na neno Al-hudaa lilitumika kwa maana ya kujulisha (kuonyesha au kuelekeza) kwenye njia ya haki, Mwenyezi Mungu amekwisha fanya hivyo na kuithibitisha maana hiyo kwa kutuma wajumbe (Mitume) na ma Nabii na akateremsha vitabu toka zama hadi zama nyingine.

Na hakuna maana inayo wiana na ukweli iliyo bakia kwetu isipokuwa kwa neno Al-idhlaal kwa maana ya maangamio katika adhabu na Al-hudaa kwa maana ya kutoa thawabu, na maana hizo mbili ndizo zinazo kuwa zimekusudiwa tu katika aya nyingi zilizo kaririwa matamshi yake katika Quran tukufu kama kauli yake tukufu:                                                         

Suratu-Annisaa:88       
je mnataka kumlipa mema alieangamizwa na Mwenyezi Mungu kwa adhabu? Yaani mnataka kumlipa thawabu alieangamizwa na Mwenyezi Mungu kwa adhabu? Na kama kauli yake isemayo                    

                                                                                           

     Suratul-Baqara:26.Kwayo (Quran), anawaangamiza wengi kwa adhabu na kuwalipa wengi thawabu yaani kwa (kupitia) Quran, ana waangamiza Mwenyezi Mungu watu wengi kwa kuikataa (kuiasi) kwao Qurani na kutotii kwao amri zake na makatazo yake, baada ya kuwaamrisha kuyafuata au kuzitii amri hizo. Na watu wengi ana wapa thawabu au malipo mema kwa utiifu wao na kusalimu amri kwao na kuikubali kwao Quran.

Na ikiwa lengo katika neno Al-hidaya sio kutoa thawabu, hatungefahamu kamwe maana yenye kukubalika ya maneno yaliyo kuja kwenye Qurani tukufu kwa kauli yake Mwenyezi Mungu akimuelezea Mtume wake mtukufu:

   .Suratul-baqara:272 )     

                                            

Siyo juu yako kuwapa malipo lakini Mwenyezi Mungu humlipa mwenye kutaka (au amtakae). Na kauli nyingine isemayo:

) (.Suratul-qasas:56

Hakika wewe humpi malipo mema umtakae (umpendae) lakini Mwenyezi Mungu hulipa malipo mema mwenye kutaka au amtakae.

Lau kama neno Al-hidaya lingekuwa na maana ya kuongoza kwenye aya hizi mbili, aya hizi zingekuwa ni zenye kubomoa ujumbe wa Mtume (s.a.w) katika mojawapo kati ya jukumu muhimu sana la ujumbe wake, nao ni kujulisha na kuongoza na kuelekeza watu kwenye uislamu. Na kwa mfano huu tunaendelea na kuifuata nia hii katika kuzifahamu aya nyingine tukufu ambazo zimebeba neno Al-huda na Al-idhlaal, kiasi kwamba inatudhihi-rikia kusalimika kwa aya hizi na dalili hizi za Quran, kutokana na maana inayo pingana na hiyari kamili na utashi ulio huru utokao kwenye nafsi ya mwanadamu na mapenzi yake.

Na kutokana na hayo tunafahamu kwa uzuri zaidi maana ya kauli ya Mtume (s.a.w) alipo sema:

                 [ ]

Muovu ni yule aliekuwa muovu tumboni mwa mama yake na mwema ni yule alie kuwa mwema tumboni mwa mama yake).  

Haina maana kauli hii kwamba Mwenyezi Mungu amemu-umba akiwa amelazimishwa kufanya yatakayo mfanya awe muovu kama maasi na kufuata upotovu au yatakayo mfanya awe mwema kama kuwa mtiifu na kuongoka na kufuata njia ya sawa, bali lengo la maneno haya ni kama Imam Swadiq (a.s), alivyo sema akiweka wazi kwamba:

                                                                   Muovu ni yule ambae akiwa bado yuko tumboni mwa mama yake Mwenyezi Mungu alijuwa  kuwa yeye atafanya vitendo vya watu waovu, na mwema ni yule ambae akiwa  bado yuko tumboni mwa mama yake Mwenyezi Mungu alijua kuwa yeye atafanya vitendo vya watu wema.

Na hii ni katika hali ya mambo yote kuwa wazi na yenye kujulikana kwenye elimu ya Mwenyezi Mungu mtukufu kama tulivyo ashiria hapo nyuma, na hakuna maana yeyote hapo kati ya maana za kulazimishwa na kutenzwa nguvu.

) (.

Sema: Hii ndio njia yangu ninalingania kwenye njia ya Mwenyezi Mungu nikiwa na ufahamu kamili (busara) mimi na wanao nifuata, na Mwenyezi Mungu ametakasika, na mimi sio miongoni mwa wenye kumshirikisha.

Na maombi yetu ya mwisho ni kuwa  sifa (himidi) zote ni za Mwenyezi Mungu pekee Mola wa walimwengu.

 

***


 


[1] Quran.

[2] Quran.

[3] An-najm:39

[4] Suratul-maaida:110

[5] Suratu-Al-Imraan:49

[6] Suratu-Ankabuut:17

[7] Suratu-muuminuun:14

[8] Suratu-swafaati:125

[9] Lisanul-arab juzuu-15 Ukurasa 186-187

  Lisanul-arab juzuu 5    Ukurasa 74

[10] Tuhaful-uquul:Ukurasa 349-350

[11] Nahjul-balaagha juzuu 3/167

[12] Nahjul-balaagha khutuba ya kwanza 11/13 ukurasa131

[13] Tuhaful-ukuul ukurasa 334

[14] Attibiyaani juzuu ya 1 ukurasa 41

[15] Lisanul-arab juzu 15 ukurasa 355

[16] Lisanul-arab juzu 15 ukurasa 353/354

[17] Lisanul-arab juzu 15 ukurasa 355/354

[18] Tafsiru-Atwabari juzuu ya kwanza 1/72-73

[19] Tafsiru-Atwabari juzuu ya kwanza 1/72-73

[20] Majmaul-bayaan juzuu 1/27-28

[21] Majmaul-bayaan juzuu 1/27-28

[22] Attibyaan Juzuu 1/46

[23] Suratul Arraad :33

[24] Suratu-Mohammad:4

[25] Suratul-Aaraafu :43

[26] Suratul-hujraati:17

[27] Suratu-fuswilat:17

[28] Suratu-Mohammad:5

 

 

 

 

 

www.taqee.com

UTUME

www.taqee.com

 

 

 

)   (.

Na hatuwatumi wajumbe (Mitume) isipokuwa ni wenye kutoa bishara na wenye kuonya, kwa hivyo basi Mwenye kuamini na akatenda mema (watu hao) hakuna khofu juu yao na wala hawata huzunika.

)    . (.

Enyi mlio amini! Muaminini Mwenyezi Mungu na Mtume wake na Kitabu kilicho teremshwa kwa mtume wake na Kitabu kilicho teremshwa kabla yake. Na mwenye kumkufuru Mwenyezi Mungu na Malaika wake na Vitabu vyake na Mitume wake, na siku ya mwisho, hakika amepotea upotovu ulio mbali (na haki).Quran tukufu.

) (.

Na Mwenyezi Mungu aliwatumia Mitume mmoja baada ya mwingine ili wawakumbushe ahadi (agano) ya maumbile yake (iliyoko kwenye maumbile), na wawakumbushe neema zake zilizo sahaulika, na wawatolee hoja kwa kuwafikishia ujumbe, na wawafunulie mambo yaliyo fichwa akilini mwao (ili wazitumie ipasavyo).

Amirul-muuminin ALi bin Abi-twaalib (a.s).

 

 

 

 

 

U T A N G U L I Z I

 

Kwa jina la Mwenyezi Mungu mwingi wa rehma mwenye kurehemu.

 Sifa njema zote (Himidi)  ni za Mwenyezi Mungu pekee, mola wa walimwengu. Na rehema na amani ziwe juu ya mtume wake Muhammad (s.a.w), na kizazi chake chema na kilicho twahirika.

Hukumu ya mbinguni na ardhini inapokuwa ni ya Mwenyezi Mungu mtukufu -pekee- bila ya kuwa na mshirika au mwenye kugombea cheo hicho, kwa kuzingatia kuwa yeye ndiye Mwenyezi Mungu ambaye hakuna apasaye kuabudiwa kwa haki isipo kuwa yeye tu, Mfalme mtakasifu mwenye usalama, mtoaji wa amani, mwenye utawala wa kuyaendesha mambo yote, mtukufu, mwenye nguvu na ushindi na mwenye utukufu wote naYeye ni Mwenyezi Mungu muumba na mwenye kuvipa vitu maumbile, majina yote mazuri ni yake na Yeye ni Mwenyezi Mungu ambae hakuna apasae kuabudiwa kwa haki isipokuwa yeye, Mjuzi wa mambo ya ghaibu (yasiyo onekana) na yaonekanayo, yeye ndie mwingi wa rehma mwenye kurehemu, basi hukumu inapokuwa ni ya Mwenyezi Mungu kwa undani huu na upana huu na kwa ushahidi wa dalili na maumbile, hakika jukumu la kwanza la hakimu huyu -kwa upole wake na ukarimu na kwa fadhila yake- ni lazima awawekee viumbe mambo ambayo yataufanya usalama na utulivu wao ubakie na mambo yenye kuzilinda haki zao na utukufu wao, na kuzitengeza (kuzitakasa) kabisa tabia zao na mwenendo wao. Kama ambavyo miongoni mwa majukumu yake ya mwanzo ili kukamilisha fadhila zake na neema zake na upole wake ni kuwafikishia viumbe wote kwa vizazi vyao vyote upambanuzi wa sheria zile na hukumu zile, ili manufaa  yake yaweze kuwafikia wote na hoja nayo iweze kutimia kwa viumbe wote.

Na -kwa ufupi- hii ndio mana ya Utume kwa maana yake ya ujumla. Na kutokana na akili ya mwanadamu kuwa ni yenye kupanuka na kuendelea -kila zama na karne zinavyo pita- na ikiwa kwenye maendeleo yenye kupanuka na mwendo wake wa haraka kuelekea kwenye kukomaa na kuzama na ufahamu ulioenea pande zote, sheria za mbinguni (takatifu) zilikuwa zikishuka taratibu kulingana na maendeleo ya akili na kupanuka kwake, kiasi kwamba katika kila zama na kwa kila kaumu sheria zile ziko katika kiwango kinachowiana na maslaha ya zama zile na watu wale na zenye kulingana na kiwango cha ukuaji wa fikra wa zama zile na watu wake, zikafikia kileleni (zile sheria) katika ujumbe wa kiislamu ambazo alizichagua Mwenyezi Mungu mtukufu ili ziwe ni sheria bora za mwanadamu katika zama za kukua kwake kiakili na kufikia kilele cha mwisho na katika zama za  maendeleo yake ya utamaduni wenye kushangaza na ulio mku-bwa.

Na haya -kwa ufupi- ndio maana ya utume kwa maana yake pana kiujumla.

Sehemu hii itaelezea suala la utume kwa maana yake ya ujumla wenye mahusiano na vitabu mbalimbali vingine vya mbinguni (vitukufu) na wale walio ufikisha au walio pewa jukumu la kuufikisha ujumbe huo kwa muda wote au zama zote, na kwa maana yake (maalum) yenye kuhusiana na ujumbe wa kiislamu na aliepewa jukumu la kuufikisha alie mtukufu (juu yake rehma na amani).

Huku tukizingatia wepesi katika kubainisha yote haya tutakayo yafafanua na uwazi wa sentensi na wa dalili.

Na huku nikiandika misitari hii ya mwisho  sitasahau kuele-zea kwamba, mimi katika kumtaja Mtume wetu Muhammad (s.a.w) sikuelezea historia ya maisha yake matukufu na sehemu fulani katika mwenendo wake mtukufu, kwa kuzingatia kuwa sehemu hizo ni pana na zinahitaji nafasi pana na ufafanuzi wa wazi na wenye kutosheleza, ufafanuzi ambao hautoshi kwenye kurasa zetu hizi finyu, nikiyategemeza yote haya kwenye kitabu changu kikubwa kiitwacho Fi-rihabi-rrasuul (s.a.w) ambacho ninatarajia kukikamilisha na kukisambaza katika muda mfupi iwezekanavyo insha allah.

Kwa hivyo basi msomaji mtukufu hatapata kwenye kitabu hiki isipokuwa mazungumzo kuhusiana na utume na katika mipaka mahsusi ya kielimu ya masala haya.

Na ninataraji msaada na msukumo wa Mwenyezi Mungu.

Ewe Mola wetu! Hakika sisi tumemsikia muitaji akiita (watu) kwenye Imani ya kwamba Muaminini Mola wenu tuka amini. (Ewe) Mola wetu! Tusamehe madhambi yetu na utufishe pamoja na watu wema. (Ewe) Mola wetu! Tupe ulichotuahidi kwa Mitume wako na usituache siku ya kiama (ya mwisho). Hakika wewe huendi kinyume na ahadi.

 

 

 

Na maombi yetu ya mwisho nikuwa tunasema sifa (himidi) zote ni za Mwenyezi Mungu Mola wa walimwengu .

 

Kaadhimiya-Iraq.

 

 MOHAMMAD HASSAN  AALI-YASSIN.

 

 

***

UTUME

 

 

KWA MAANA YAKE YA UJUMLA.

 

Katika masomo yetu yaliyo pita tulimalizia kwa natija thabiti ambayo haina njia ya kulikimbia, bali ni lazima kukiri natija hiyo kutokana na hukumu ya dalili. Natija hii ni kuwa:

Hakika kuamini kuwepo kwa Muunba wa ulimwengu huu na vyote vilivyomo na waliomo ni suala lililo wazi na badaha (intuitive) kati ya mambo yaliyo wazi ya kiakili, kimantiki, na kimaumbile na hali halisi ilivyo, na kwamba yote yaliyo semwa kwa lengo la kutia shaka katika usahihi wa jambo hili la wazi na la badaha hayawezi kusimama kidete mbele ya mjadala na dalili, na kwamba madda kutokana na hali kuwa inafahamika jinsi ilivyotokea ni lazima iwe na chanzo chake kisicho kuwa na mwanzo nacho ni waajibul -wujuud alie wa lazima kuwepo na wadharura kuwepo kwake, na kwamba chanzo hicho cha mwanzo ni lazima kiwe na akili na chenye kufahamu na chenye hekima, na sifa hizo zote haziwezekani kuthibitika kwenye madda iliyo pofu na ambayo haina akili wala busara na iliyo bubu na isiyo na hekima.

Kisha tulikomea kwenye somo letu lililo tangulia pia kwenye natija nyingine ambayo muhtasari wake ni kama ufuatavyo:

Kwamba utawala wa kutoa hukumu katika maumbile- na nyanja zake zote- si wa mwingine, bali ni wa Mwenyezi Mungu mtukufu, kwa kumzingatia kuwa yeye ni Mwenye uwezo juu ya kila kitu na afanyae alitakalo. Na yeye ndie mwenye ufalme wa kila kitu[1]Na haulizwi kwa lile alifanyalo nao waja huulizwa na ni mwenye kutakasika na makosa au kukosea, na ndie tajiri na mwenye kusifiwa (himidi).

Na haiwezekani kwetu sisi kuikubali nguvu yoyote kuwa ina utawala wa kutoa hukumu katika maumbile na kwamba nguvu hiyo ndio chimbuko la tawala zote isipokuwa itakapo jikusanyia sifa hizi, na sifa hizi haiwezekani kukusanyika kwa mwingine tofauti na Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa hukumu ya akili na kutokana na uwazi wa suala hili, na ubadaha wake.[2]

Na ikiwa utawala huu wa kutoa hukumu katika maumbile ni mahsusi tu kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu -kama ilivyotangulia-ni lazima utawala wa kutoa hukumu katika ulimwengu wa kanuni- pamoja na tawala zake zote uwe ni wa Mwenyezi Mungu, vilevile bila kuwa na mshirika au mwenye kuzozana nae kwenye suala hilo, kwa sababu ya kutowezekana kutenganisha kati ya utawala huu wa kutoa hukumu na utawala wa kutoa hukumu katika maumbile tuliyo utaja hapo nyuma.

Kwa hivyo kutokana na yote hayo masala yanayo chukuliwa na kunyambuliwa humo ni kuwa:

Hakika Mwenyezi Mungu huyu mwenye akili na mwenye kufahamu na kuelewa na mwenye hekima alie mpweke katika utoaji wa hukumu katika maumbile na nyanja zake zote na katika utoaji hukumu katika ulimwengu kanuni na tawala zake zote, ni lazima awawekee viumbe nidhamu ambayo itadhihirisha utawala wake katika kutoa hukumu kwenye mambo ayatakayo au asiyo yataka, na hasa kwa kuzingatia kuwa yeye Mwenyezi Mungu ni mjuzi - ujuzi usio na mfano- wa matokeo na mwisho wa yatakayo- mfikia mwanadamu, kwenye makarne na makarne na kwenye malaki ya karne na zaidi ya hapo kutokana na idadi yenye kushangaza ambayo ni kubwa, na kutokana na kuwa watu ni wenye kupenda vitu tofauti na wenye hamu tofauti, wenye kutofautiana fikra na akili, kwa kiasi ambacho kwa wingi huu maisha hayawezi kuwa tulivu na thabiti na yenye kuendelea bila kuwepo nidhamu inayo wahukumu wote, na wote wawe ni wenye kuinyenyekea na kuitii, na kumuwekea kila kitu mtu na kila jamii haki zake na majukumu yake na kumpangia kila mwanadamu mfumo na mwenendo wake pamoja na nafsi yake na katika maisha yake ya kijamii, na kuwekwa chini yake utatuzi bora wa matatizo ya viumbe kwa muda wote wa karibu na wa mbali.

Na haya ndio wayapayo istilahi wanazuoni wa elimu ya akida Siri ya kutumwa Mitume na ambayo, ili kuweka maana wazi zaidi tunayoiita Lengo litakiwalo, nyuma ya utume.

Huwenda akawepo mwenye kujiuliza na kusema :Kwa nini Mwenyezi Mungu awawekee wanadamu nidhamu ya maisha yao na mfumo wa mwenendo wao, na asimuachie mwanadam uhuru wake kamili wa kuweka sheria na kutunga kanuni kwa kutegemea fikra zake na elimu yake na uzoefu anao upata, kwa kukosea na kupatia, kwa kufuta na kurekebisha na kuendelea kufanya marekebisho na mabadiliko, hadi aweze kufikia mwisho-we kuweka nidhamu bora na mfumo ulio mwema?

Na jawabu la suala hilo ni kama ifuatavyo:

Kwanza:

Hakika kuweka nidhamu na sheria ni haki ya chimbuko la tawala pekee bila kushirikiana na yeyote kwenye suala hilo. Na hayo ndio walio kubaliana wataalamu wa kanuni na siasa, katika ulimwengu wetu wa leo.

Na kutokana na tulivyo kuwa tukiitakidi -kama tulivyo tangulia kusema- ya kwamba Mwenyezi Mungu mtukufu ndio chimbuko la tawala zote na kwamba yeye ndie hakimu katika ulimwengu wa maumbile na katika ulimwengu wa kanuni, ambae hakuna mwenye kumtatiza kwenye cheo hicho, ilikuwa ni lazima kusema ya kwamba yeye ndie mwenye haki ya kutoa kauli ya mwisho katika uwekaji wa kanuni na kuchagua nidhamu inayo faa.

) (

    Sema: Hakika muongozo wa Mwenyezi Mungu ndio muongozo   uliobora.                                                                                                  

Pili:

Hakika sisi tunaitakidi kwamba akili ya mwanadamu vyovyote itakavyo pewa uwezo wa kugundua na kuunda na udadisi wa ndani, haiwezi kuelewa maslahi ya siku za mbali ya matatizo ya mwanadamu mwenye kuadhibika, na utatuzi wake ulio sahihi isipokuwa ni baada ya taabu ya muda mrefu ambao amepitia majaribio mengi, na wenye makosa na ishtibaha nyingi, na huenda asiweze mwisho wa utatuzi - pamoja na yote hayo- kufikia utatuzi wa sawa na kwenye natija itakiwayo,Na hatukukiteremsha kwako kitabu isipokuwa (kwa lengo la kuwa) uwafafanulie lile ambalo wametofautiana kwalo.

 

Tatu:

Hakika kuwekwa kanuni na mwanadamu hakutaepukana na kutawaliwa na malengo ya kibinafsi na kuleta hali ya kutanguliza vyeo vikubwa na kuleta hisia za kibinafsi na za kitabaka kwa muwekaji wa nidhamu, vyovyote watakavyo kuwa na wakitokea kwenye tabaka lolote lile.

Na kutokana na haya ilikuwa ni lazima kuwaokoa wanadamu kutokana na adhabu ya kujikwaa au kutofuata muongozo, na ujinga na majaribio (au uzoefu) yenye makosa, awawekee kanuni (nidhamu) iliyopana, ambae anayaelewa mahitajio yao na ma-mbo yanayowafaa, na anafahamu matatizo yao ya leo na kesho na kutofautisha kati ya mambo yenye kuwanufaisha na kuwadhuru, na kuweka sawa kati ya kundi lingine, na tabaka fulani na tabaka lingine, au mtu na mwinginewe, na aina fulani ya watu na wasio kuwa wao, na nchi fulani na zisizo hizo.

Na hakuna katika ulimwengu huu alie kusanya sifa hizi isipokuwa Mwenyezi Mungu mtukufu. Na nidhamu zake na sheria au uwekaji wa sheria zake si jambo jingine bali ni zile risala tofauti tofauti ambazo zilibebwa na Mitume wake na manabii wake hadi ardhini ili kumfanya mwanadamu awe mja mwema na kumtoa kwenye kiza hadi kwenye mwangaza (wa uongofu).

Na hii ndio maana ya Lutfu (upole) na huruma ya Mwenyezi Mungu iliyo kusudiwa na wanazuoni wa elimu ya akida wakijitegemeza kwake wasemapo kuwa ni lazima watume Mitume na ni lazima waendelee kuwepo ardhini, maadamu maisha au uhai wa viumbe ungali bado upo.

Na baadhi ya watu walio julikana kwa jina dhehebu la

Al-barahima[3] walishikamana na kauli isemayo kuwa: Hakuna ulazima wa kuwepo au kutumwa ujumbe wa mbinguni yaani mitume wake, na wakayatolea dalili hayo kwa kudai kuwa ikiwa risala (ujumbe) wa Mwenyezi Mungu umeleta mambo yanayo kubaliana na kuafikiana na akili kwa hivyo basi akili itakuwa haihitajii ujumbe huo kwani imejitosheleza, na ikiwa amewataja pamoja na kauli yao hii  umeleta mambo yanayo tofautiana au kupingana na akili basi utakuwa ni wenye kupingwa na akili kabla ya kuletwa.

Na madai haya, ubatilifu wake uko wazi na ni yenye dalili dhaifu kwa sababu kila mwenye ujuzi wa sheria za mbinguni anafahamu ya kuwa sheria au ujumbe huo umekusanya mambo ambayo akili inayafahamu na yale akili isiyoyafahamu, ama mambo ambayo akili inayafahamu, sheria hii ilikuwa na jukumu la kuyatilia mkazo na kuyafanya yawe na ulazima, yaani kuwala-zimisha watu mambo hayo, na kufanya hivyo ilikuwa ni kuunga mkono cheo cha akili na ilikuwa ni kusema kupitia matendo, umuhimu wa akili katika ujenzi wa maisha.

Ama mambo ambayo akili haiyafahamu - na ambayo ni mengi zaidi- lengo lilikuwa ni kuwaongoza watu na kuwaelekeza kwenye kuchagua mambo yenye maslahi zaidi kwao kati ya masala au mambo wanayokutana nayo katika maisha, na ambayo ni magumu na mambo mengine asiyo yajua mwanadamu na matatizo yake mapya yatokeayo kila siku.

Na haya ambayo akili haiyafahamu ndiyo yaliyo itwa na kundi hili la Al-baraahimah mambo yenye kupingana na akili nayo ni ibara ambayo haikuzingatiwa vizuri kwani risala zote za mbinguni ndani yake hapa kuwa na jambo lolote linalopingana na akili kamwe, isipokuwa watu hawa wakizingatia kila jambo ambalo akili hailijui linapingana na akili na wakati huo (baada ya kuvunja kauli yao) jukumu la risala na ujumbe huu, linakuwa ni kuweka wazi mambo yasiyo julikana, na kuiweka huru akili.

) (.

 Hakika Mwenyezi Mungu aliwaneemesha waumini, pindi alipowatumia Mtume atokae miongoni mwao anasoma aya zake na anawatakasa na anawafundisha Kitabu  na hekima.

) (.

                 Ubainifu wa kila kitu na ni uongofu na rehema        

Hakika Mwenyezi Mungu aliwasifu mabalozi hawa watakati-fu kwa sifa ya viongozi (maimamu)( )Hakika mimi nimekufanya uwe kiongozi (Imamu) wa watu. Na amewasifu kwa sifa ya ukhalifa ( )hakika sisi tumekufanya uwe Khalifa katika ardhi. Na amewasifu kwa sifa ya wajumbe.

( ). Na amani iwe juu ya Mitume (wajumbe). 

(    )Wale ambao hufikisha ujumbe wa

Mwenyezi Mungu. Na kwa sifa ya unabii:

.(   )   Na Mwenyezi Mungu akawatuma manabii watoao bishara na waonyaji. Na hakuwasifu kwa sifa za utoaji hukumu si kwa maana yake ya kikanuni wala kisiasa hata kidogo, kwa sababu Mtume na Nabii sioMtoaji wa juu wa hukumu bali yeye ni naibu wa hakimu wa juu nae ni Mwenyezi mungu Mkufu.

Na pamoja na sifa nyingi tulizo ziashiria, Quran tukufu katika kumzungumzia Mtume Muhammad (s.a.w) ilikomea kwenye sifa mbili :

1- Arrasuul:

( )Ewe Mjumbe! Fikisha ulicho- teremshiwa kutoka kwa Mola wako.

Na sifa ya Annabiyu( ).

Ewe Nabii! Mwenyezi Mungu anakutosha. Katika Qurani tukufu katika matumizi yake imezirudia rudia sana sifa hizi mbili, je zote zina maana moja au kuna tofauti kati ya sifa mbili hizi?

Na ikiwa hayo hayana maana kwa Muhammad bin Abdillah (s.a.w) kwa sifa hizo mbili na yeye ni uthibitisho wa matamshi hayo mawili, basi tofauti - lau ikipatikana- athari yake itaonekana kwenye zama hizo zilizo tangulia, zama za Mtume wa Mwenyezi Mungu (s.a.w) kwenye zama za manabii na Mitume waliotangulia.

Na pamoja na mengi yaliyo semwa kuhusu tofauti ya maneno mawili hayo, na pamoja na kuwa masala haya na mielekeo mingi, hakika muelekeo bora zaidi tulio usoma kwenye maudhui haya ni kuwa Nabii ni mtu atowae habari kutoka kwa Mwenyezi Mungu, bila ya kuwa na mtu wa kati, na hii imekusanya wote awe na sheria kama Mtume Muhammad (s.a.w) au asiwe na sheria kama Mtume Yahya (a.s).

Na kwamba ameitwa Nabii kwa sababu ametoa habari kutoka kwa Mwenyezi Mungu, kwa lugha ya kiarabu. Na limetu-mika Faiil kwa maana ya Muf il.

 . .                                               Na Rasuul ni mwenye kutoa habari kutoka kwa Mwenyezi Mungu bila ya kuwa na mtu yeyote wa kati, na anasheria[4]

 Kwa hivyo inaonekana wazi kuwa Nabi na Rasul sifa zao zinalingana kwenye utoaji wa habari kutoka kwa Mwenyezi Mungu, lakini Rasuli ana sifa khasa ambayo ni sifa ya kutumwa na sheria, ama Nabii, ni sifa ya yeyote mwenye kubeba sheria au mwenye kuisimamia baada ya kufa mbebaji wa sheria ile.

Na huu ndio muelekeo bora zaidi katika kutofautisha kati ya sifa mbili, na kutokana na haya wanazuoni wa akida walisema Hakika Rasuli Mjumbeni nabii (Mtume) na si kinyume chake (yaani si kila Nabii ni Rasuli).

Na kwa kuwa imebainika kutokana na yote yaliyo pita, usahihi wa kauli isemayo kuwa ni wajibu kuwepo Mtume kutoka kwa Mwenyezi Mungu, kwa hukumu ya akili na kutokana na lutfu ya Mwenyezi Mungu na ulazima wa kusema kuwa yapasa kuwepo wawakilishi waaminifu kati ya Mwenyezi Mungu mtukufu na watu, kwa lengo la kufikisha majukumu (sheria zake) ilikuwa ni lazima kuwepo alama inayothibitisha ukweli wa mwenye kudai utume katika madai yake, kwa sababu uwakilishi huu wa Mwenyezi Mungu ni katika vyeo vikubwa ambavyo watu wengi hudai kuwa wanavyo na kuchanganyika ukweli na uongo. Na alama hii ni lazima iwe juu zaidi ya matendo ya kawaida ambayo mwenye kudai cheo hiki kwa uongo asiweze kutoa mfano wake. Kwa hivyo jambo hilo linafungika kwa kuleta Muujiza yaani jambo ambalo lina kiuka kanuni za kimaumbile.

Na neno Iijaaz kwa lugha ya kiarabu ni Kufanya mtu ashindwe. Husemwa:

  Nimemfanya Zaidi ashindwe.

Na katika istilahi:Ni yule mwenye kudai cheo kitokacho kwa Mwenyezi Mungu, kuleta au kufanya jambo lenye kupitukia kanuni za maumbile na watu wakashindwa kufanya mfano wake ikiwa ni ushahidi wa ukweli wa madai yake.

Na inatubidi tusighafilike, kuwa sio katika muujiza kwa istilahi tuliyo taja, mambo ayatendayo mchawi au mtaalamu wa baadhi ya elimu za kinadharia zilizo ngumu na madhubuti, hata kama atafanya kitu ambacho watu wengine watashindwa kuleta mfano wake, kwa sababu elimu za kinadharia zina kanuni zenye kufahamika kwa wenye nazo, na ni lazima kwa kanuni hizo kumfikisha kwenye natija yake hata kama kutahitajika udadisi na ushupavu katika kuzitekeleza.

Na pengine mtu anaweza kudai cheo kitokacho kwa Mwenyezi Mungu na akafanya mambo ambayo watu wengine wakashindwa kufanya mfano wake, kisha jambo lile likawa ni dalili ya uongo wa madai yake, kwa mfano mambo yahusishwayo na Musailamatul-Kadhaab, kuwa yeye alitema mate kwenye kisima chenye maji machache ili maji yake yaongezeke. Matokeo yake ni kuwa maji yote yali kauka kwenye kisima kile.

Na  kwamba aliupitisha mkono wake juu ya vichwa vya watoto wa kabila lake, matokeo yake yakawa kila mtoto aliegu-swa na mkono wa bwana yule kichwani nywele zote zilipukutika,  na kuwa vipara.

Kwa hivyo basi, ni lazima kwa kila Mtume awe na muujiza. Na muujiza huu ni lazima uwe sawa na madai ya Mtume huyo au mwenye kudai utume. Na kwa kufanya hivyo, yule mwenye muujiza huo anakuwa ndie Nabii atokae kwa Mwenyezi Mungu mtukufu na mkweli.

      (    )                                                         Na haikuwa kwa Mtume (yeyote) kufanya dalili (muujiza) isipo kuwa kwa idhini ya Mwenyezi Mungu.

Na imekuwa sahihi kauli isemayo kuwa muujiza ni dalili ya ukweli wa Mwenye kudai utume na ni usahihi wa madai yake kwa sababu muujiza ukizingatiwa kuwa umefanyika na umesimama katika kupituka  kanuni za maumbile na mifumo yake yenye kueleweka hauwezi kufanywa na yeyote isipokuwa kwa kuweze-shwa na Mwenyezi Mungu.

( )                                                  Si mazungumzo (hadithi) yaliyo zuliwa lakini ni uthibitisho wa yale yaliyotangulia.

 Kwa hivyo muujiza uletwao na mwenye kudai utume unakuwa ni dalili juu ya ukweli wake kwa kuwa inadhihirisha kuridhia kwa Mwenyezi Mungu utume wake kiasi kwamba amemuwezesha kuleta muujiza huo. Na Mwenyezi Mungu ameashiria maana hii kwa kauli yake kwenye Kitabu chake kitukufu:

)   (

Lau kama (Mtume) angelizua juu yetu baadhi ya maneno  na kudai ya kuwa niya Mwenyezi Mungu, bila shaka tungemkamata kwa mkono wa kuume (uwezo wetu), kisha kwa hakika tunge-mkamata mshipa wake wa damu.

Na kauli yake isemayo:

) (.

Na Quran hii haikuwa ni yenye kuzuliwa na asiyekuwa Mwenyezi Mungu, lakini ni uthibitisho wa yule ambaye yuko mbele yake na ni uchambuzi wa kitabu kisicho na shaka kitoka-cho kwa Mola wa walimwengu.

) (

Ama wanasema ya kuwa hiyo Quran ameizua! Sema: Basi leteni sura moja mfano wake na ombeni usaidizi wa yeyote muwezae kumuomba asiyekuwa Mwenyezi Mungu ikiwa muwakweli.

 

***

 

MUHAMMAD (s.a.w) NI MWISHO WA MITUME.

 

Muhtasari wa kifungu au sehemu iliyo pita ulikuwa kwamba:

 

Utume ni jambo la dharura ambalo akili ya mwenye kumu-amini Mwenyezi Mungu imelihukumu na kulifanya kuwa ni suala muhimu linalo hitajiwa na wanadamu, na kwamba Mwenyezi Mungu -kwa upole wake na huruma yake- aliwatumia watu mitume na manabii na sheria na vitabu katika zama zote na watu wote, haikukomea kwa utaratibu huo kwa Mtume wetu Muhammad (s.a.w.), akawa ndie bora wa mitume na mwisho wa manabii, na sheria yake ikawa ndio sheria ya mwisho na yenye kubakia kwa muda wote wa kubakia mbingu na ardhi.

Na huenda sifa muhimu ya kwanza tunayoweza kuisajili kwa Mtume huyu wa mwisho ni kuwa Mwenyezi Mungu amemfanya kuwa bora juu ya mitume wengine kwa kuwa Mjumbe (Rasul) wa Mwenyezi Mungu na mwisho wa manabii, na ujumbe wake ndio mkubwa na kuwa ni ujumbe wa kilimwengu kwa zama zote na sehemu zote, hauwahusu watu fulani tofauti na wengine, au sehemu fulani tu ya ardhi tofauti na nyingine, wala umma fulani tofauti na mwengine, wala zama fulani tofauti na zama nyingine.

    (   ) 

Na hatukukutuma isipokuwa ni kwa watu wote.

           ( ).

Na hatukukutuma isipokuwa uwe ni rehma kwa walimwengu.

           (   )

  Enyi watu! Hakika mimi ni Mjumbe wa Mwenyezi Mungu kwenu nyote.

           ( )Ilinikuonyeni kwa hii (Quran) na yeyote itakaemfikia. ( )Enyi watu! Hakika si jambo jingine, ila ni kuwa mimi kwenu ni muonyaji wa wazi. Aya hizi tukufu zimetoa dalili za wazi kwa mambo yasiyo hitaji au kukubali mjadala au tafsiri, ya kwamba Muhammad (s.a.w) ni Mjumbe wa Mwenyezi Mungu kwa watu wote, kwa wale walio kuwepo pindi alipotumwa na watakao kuwepo baada ya kupewa utume, na walio kuwa kwenye Bara arabu na walio kuwa nje ya sehemu hiyo (Bara la arabu).

Na hiyo ni sifa kubwa ya pekee, manabii walio tangulia hawa kupewa sifa hiyo, na wajumbe (ma Rasuli) wa mwanzo hawa kukirimiwa kwa sifa kama hiyo, kwani kila mmoja kati yao alitumwa kwa watu fulani maalumu na kundi fulani la wanadamu, na kwa muda maalumu, kama ambavyo Quran ilivyo eleza wazi kuhusu swala hilo. Amesema Mwenezi Mungu:

( ) Hakika Nuhu tulimtuma kwa watu wake. ( ) Na watu wa Thamud tuliwatumia ndugu yao Swaleh.

(  ) Na tulimtuma Mussa na dalili zetu (kwenda) kwa Firauni na wasaidizi wake.

( )

(Kumbuka) pindi Issa mwana wa Maryam alipo sema: Enyi wana wa Israil! Hakika mimi ni Mjumbe wa Mwenyezi Mungu kwenu.

Na kutokana na hayo inatuwia wazi kuwa Nuhu alitumwa kwa watu wake, na Swaleh alitumwa kwa watu wa Thamud na Mussa alitumwa kwa Fir-auni na wasaidizi wake na Issa kwa wana wa Israili, na Muhammad pekee amejitenga kwa kutumwa kwake kwa watu wote.

Ama dalili na uthibitisho ya kwamba ujumbe wa mbinguni ulio utangulia uislamu ulikuwa ni kuwepo kwake kwa muda maalumu na zama zilizo pangwa na kuwekewa mipaka, unathibitika kwa kufutwa sheria za awali na sheria zilizo kuja baada yake, kiasi kwamba hukumu za mwanzo zinatoweka na mahala pake zina kaa sheria mpya, kwa kutokuwa mwanadamu na uwezo wa kukusanya kati ya aina mbili za sheria zenye hukumu nyingi zinazo tofautiana na kupingana maneno kadhaa kati ya maneno ya sheria zile.

Na hayo ndio tunayo julishwa na dalili ya kiakili na hali ya maumbile na hukumu ya badaha (uwazi wa mambo hayo).

Na mayahudi walijaribu ili kuifanya sheria ya ujumbe wao iwe ni yenye kuendelea na kubakia na kupinga fikra ya kufutwa kwa sheria, na kuwa jambo hilo haliwi[5] kwa kudai kuwa kusema hivyo ni sawa sawa na kusema kuwa Mwenyezi Mungu ni mjinga na kuwa hana hekima, na dalili ya shubha yao hii ilikuwa ni kwamba kuwekwa kwa sheria na Mwenyezi Mungu au hukumu ni lazima ifuatane na maslahi yapelekeayo kuwekwa kwa hukumu ile, kwani kuwekwa hukumu bila ya kuwepo maslahi yoyote ni aina moja wapo kati ya aina za mchezo (kufanya kitu bila lengo lolote), na hilo ni jambo linalo pingana na hekima ya Mwenye hekima yeyote.

Na kwa msingi huu kuifuta hukumu iliyothibiti na yenye maslahi inakuwa ni kinyume cha hekima, kwani katika kuifuta hukumu ile ni kuyafanya maslahi yale yawapite wanadamu, ila tu ikiwa muweka sheria baada ya kuiweka sheria ile atagundua ya kwamba ni hukumu isiyo na maslahi na akaifuta.

Na maana ya maneno haya ni kumnasibishia ujinga Mwenyezi Mungu kwa kuweka sheria ya kitu fulani aliyo kuwa akiitakidi kuwa inamaslahi kisha ikabainika tofauti na alivyo itakidi.

Na kutokana na matokeo ya kusema kuwa sheria inaweza kufutwa, ni kutokuwa na hekima mfutaji wa sheria au kuwa yeye haelewi lengo la hekima iliyoko kwenye sheria- na yote mawili hayo ni muhali kwa Mwenyezi Mungu- kwa hivyo kufutwa kwa sheria ni suala ambalo ni muhali kutokea.

Na jibu fupi la shubha hii ni kuwa:

Hakika hukumu za sheria zimetegemea na zimeambatana na maslahi, na maslahi mara nyingi hugeuka kwa kugeuka zama na huwa tofauti kwa kutofautiana zama za watu watungiwao sheria ile, huenda katika hukumu fulani kulikuwa na maslahi maalumu kwa watu fulani kwa muda maalumu akaweka sheria ile, kisha hukumu ile ikawa haina maslahi kwa watu wengine au kwenye zama zingine akaikataza na kuzuia matumizi ya sheria ile.

Pamoja na haya, ukiongezea kuwa akili ya mwanadamu iko kwenye hali ya kupanuka siku zote, na sheria za mbinguni -kama tunavyo fahamu- ilikuja polepole kulingana na ukuaji wa akili wa taratibu na kupanuka kwake, mfano wake ni kama ujuzi fulani tumpatiao mtoto kulingana na uweza wake wa ubongo na kiakili, kisha humuongezea ujuzi huo polepole hadi kufikia pale anapo komaa kiakili, na kumpatia nadharia na fikra zilizofungika na zilizo ngumu.

Na hali iko hivyo hivyo kwenye sheria za mbinguni zilizo letwa katika kila zama na kwa kila kaumu, ilikuja kulingana au ikiwa na maslahi ya zama zile na watu wale na ikija kulingana na kiwango cha ukomavu wa kifikra wa zama zile na watu wake, hadi kufikia kilele chake kwenye sheria ya kiislamu sheria ambayo Mwenyezi Mungu aliiteuwa iwe ndio sheria ya mwana-damu nae akiwa kwenye kilele cha maendeleo ya kiutamaduni na makuaji ya kiakili, na hayo hayana maana kuwa ni kutoelewa maslahi au kufunikwa jambo ambalo halikufahamika au kueleweka hapo kabla.

Kisha ni kuwa Taurat -yenyewe- imebeba ushahidi mwingi uthibitishao juu ya kutokea kwa ufutaji wa sheria, kama ilivyo-taja ruhusa ya kukusanya kati ya dada wawili (kuwaowa) kwenye sheria ya Adam na ruhusa hiyo ikaharamishwa kwenye sheria ya Mussa, na kama ruhusa ya kuchelewesha kutahiri hadi ukubwani katika sheria ya Nuhu na kuharamishwa hilo kwenye sheria ya Mussa, na mifano mingine mingi, mfano wa hiyo.

Kwa hivyo basi, haifai kusema kuwa ni muhali kufutwa sheria, na kauli hiyo haina dalili yeyote iitegemeayo, na kwamba waliyo yadai mayahudi katika suala hilo yamepingwa kwa ushahidi wa taurati baada ya ushahidi wa akili.

) (

Na mayahudi na wakristo hawata kuridhia hadi ufuate desturi zao (mila yao) sema: Hakika muongozo wa Mwenyezi Mungu ndio muongozo bora.

) (

Na mwenye kufuata dini isio ya kiislamu hatakubaliwa kamwe nae siku ya akhera atakuwa ni miongoni mwa watu wenye hasara.

Tumetangulia kusema kwamba dalili ya kuthibiti ukweli wa nabii yeyote katika madai yake ni kuleta au kufanya muujiza ambao viumbe wengine wanashindwa kuleta au kufanya mfano wake.

Mtume wetu Mtukufu (s.a.w) alikuwa na aina mbili za miujiza.

Wa kwanza ni: Quran tukufu.

Pili : Miujiza waliyo ishuhudia waislamu wa mwanzo ambao ni wengi sana, kisha habari zile zikanukuliwa kwa wingi sana na kuwa mutawatiri[6], na vikatungwa vitabu mbalimbali kuhusu suala hilo, na vitabu vikubwa vya hadithi vikajawa na riwaya hizo, na hadi leo bado husimuliwa na kupokelewa kwa hali hii na kunukuliwa  zikiwa mutawatiri pamoja na miaka kupita na zama kufuatana.

Na baadhi ya watunzi wajinga walijaribu kutia shaka kwenye miujiza hiyo, bali wengine walidai kuwa kwenye aya za Qurani kuna uthibitisho wenye kupinga miujiza yote ya Mtume Muhammad (s.a.w) isipokuwa Qurani, na kwamba Qurani ndio muujiza pekee alio kuja nao Mtume wa Mwenyezi Mungu (s.a.w) ili kuyathibitisha madai yake, na wakatoa dalili kuyathibitisha hayo kwa kauli ya Mwenyezi Mungu:

)                                (

Na hakuna kilichotuzuwia kuwatuma mitume kwa dalili (miuujiza) isipokuwa ni kuwa watu wa zamani (Waliotangulia) waliikadhibisha, kiasi kwamba walidai kuwa aya hii iko wazi kuwa Mtume (s.a.w) hakuja na dalili (Muujiza) zaidi ya Quran, na kwamba sababu ya kutoletwa miujiza hiyo ni kupingwa na watu wa mwanzo au kaumu zilizo tangulia kupinga na kukadhibi-sha dalili (miujiza) iliyo tumwa kwao.

Mwalimu wetu Ayatu llahi Imam Khui alijihusisha sana na kubatilisha shubha hii na kuonyesha aibu zake kwa kusema maneno ambayo muhtasari wake ni kuwa:[7]

Hakika makusudio ya miujiza ambayo aya tukufu imeyapi-nga na ambayo watu wa mwanzo waliyakadhibisha katika kaumu zilizo pita ni miujiza iliyopendekezwa na watu wale kwa Mitume wao.

Aya tukufu inatujulisha kuwa Mtume (s.a.w) hakuwajibu washirikina kwa kuleta miujiza  waliyo ipendekeza kwake, na haipingi kwamwe kuleta kwake au kutokea miujiza kwake, na lau kama upingaji wa wale wakadhibishao unafaa kuwa ni sababu ya kuzuwia kuletwa dalili au miujiza, upingaji huo ungekuwa kizuwizi cha kuletwa Quran vilevile, kwani hakuna sababu na dalili ya kuhusisha kizuwizi na baadhi ya miujiza bila ya kukihusisha na miujiza mengine na hasa kwa kuzingatia kuwa Quran ndio muujiza mkubwa kuliko miujiza waliyo kuja nayo mitume, na hili linatujulisha kwamba miujiza iliyozuiliwa ni aina fulani makhsusi, na sio miujiza yote kwa ujumla.

Pia ni kwamba, ukadhibishaji wa kaumu zilizo tangulia lau kama itasihi kuwa ni sababu ya kuzuwia kufanya kazi hekima ya Mwezi Mungu katika kuwatuma wajumbe kwa Miujiza, ingefaa pia kuwa ni sababu ya kuzuwia kutuma mitume, na ni jambo  lililo  wazi na badihi kuwa haya ni batili na yanayo kwenda kinyume na yanayotarajiwa vilevile.

Kwa hivyo imebainika kuwa utumwaji wa miujiza ulio zungumziwa ni mapendekezo ya watu. Na ni wazi kuwa wape-ndekezaji hupendekeza mambo yaliyo zaidi ya miujiza ambayo kwa kuletwa kwake hoja hutimia, na kiwango hiki cha dalili au miujiza si lazima kwa Mwenyezi Mungu kuileta toka mwanzo, wala si lazima kwake kuwajibu pale wanapo pendekeza kwa kutuma miujiza hiyo japokuwa hashindwi kufanya hivyo ikiwa maslahi yatakuwepo katika kufanya hilo.

Na juu ya msingi huu, mapendekezo ya watu huja na kuwa baada ya kutimizwa hoja kwao kwa kuleta muujiza au dalili inayo walazimu, na kuipinga dalili hiyo au muujiza huo, na ukadhibi-shaji wa kaumu zilizopita ulikuwa ni sababu ya kuzuwia kutu-mwa dalili au miujiza iliyopendekezwa, kwa sababu kukadhibisha na kupinga miujiza au dalili zilizopendekezwa hupelekea kuteremka adhabu kwa wakadhibishaji, na Mwenyezi Mungu amechukuwa dhamana ya kuondoa adhabu ya duniani kwenye umma huu kwa kumkirimu Mtume wake (s.a.w), na amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu:( )

Na Mwenyezi Mungu hakuwa ni mwenye kuwaadhibu na wewe uko miongoni mwao.

Ama kuhusu suala la kwamba kukadhibisha muujiza na dalili zilizo pendekezwa hupelekea kuteremka kwa adhabu juu ya wakadhibishaji, ni kwa kuwa dalili au muujiza wa Mwenyezi Mungu ukiwa umeletwa mwanzo kabla ya mapendekezo yao, unakuwa umeelekea na kujihusisha tu katika kuthibitisha utume wa yule nabii, na watu wakiukadhibisha matokeo yake ni kama matokeo ya kumkadhibisha mtume au nabii kwa kuadhibiwa siku ya mwisho.

Ama dalili na miujiza iliyo ombwa huweka wazi upinzani au inadi yayule alie ipendekeza na kuomba muujiza na upingaji wake kwani lau kama kweli angekuwa mtafutaji wa haki angeukubali na kuusadiki ule muujiza wa mwanzo kwani unatosheleza kuthibitisha linalo takiwa, na kwa kuwa maana ya kuomba kwake au kupendekeza kwake huku ni kwamba amejifunga (kuahidi) kumkubali yule nabii ikiwa atamjia na kumkubalia maombi yake au mapendekezo yake, na ikiwa ataikataa dalili na muujiza ule aliouomba baada ya kuwa umetokea, ana kuwa amemcheza shele nabii yule na haki ambayo yule nabii anailingania na kuwaitia watu.

 Kwa ufupi ni kuwa, hakuna dalili yoyote katika Qurani ya kupinga miujiza mingine isiyo kuwa Qurani, hata ingawa Qurani ndio muujiza mkubwa zaidi na wa milele wa Mtume (s.a.w) pamoja na kuwa na miujiza mingine iliyofanyika mikononi mwake.

Na upambanuzi wa kweli na sawa kati ya muujiza wa kweli na usio wa kweli, sio jambo jepesi na rahisi kwa kila mtu kama inavyo dhihiri kwa mara ya mwanzo bali hawawezi kutofautisha hilo isipokuwa wanazuoni wataalamu ambapo muujiza ule unakuwa katika kima cha kuelewa, kwa sababu wao ni wenye kufahamu zaidi na wenye kufahamu sifa zake maaulumu, nao ndio ambao wanaweza kutofautisha kati ya jambo wanaloshindwa watu kuleta au kufanya mfano wake na jambo ambalo wana uwezo nalo.

Kutokana na hayo tunakuta kuwa maulama walikuwa ndio wepesi zaidi kukubali muujiza ule. ( ) Hakika wamuogopao Mwenyezi Mungu miongoni mwa waja wake ni wanazuoni.

Kwa sababu asie mwanazuoni hana uwezo wa kupambanua kati ya ukweli na uongo, na mlango wa shaka unabaki ukiwa umefunguliwa kwake maadamu bado atakuwa hajui misingi ya elimu ile, na maadamu bado atakuwa na matarajio na dhana kuwa mwenye kudai utume ametegemea misingi ya kielimu, na huenda misingi hii makhsusi, itakuwa  ni yenye kueleweka kwa watu mahsusi wenye ujuzi na utaalamu wa sanaa au ujuzi ule kwa hivyo akachelewa na kuwa mzito kuamini na kukubali. Na kwa sababu hii hekima ya Mwenyezi Mungu ilitaka kwamba kila muujiza wa kila mtume uwe ni wenye kufanana na elimu iliyo enea katika zama zake, na ambayo kuna watu wengi wenye kuitumia elimu ile na wenye ujuzi nayo katika watu wa zama zile, ili hiyo iwe ni sababu ya kuamini haraka na kukubali hukumu ya hoja ile, na kutokana na haya tunakuta kwamba wachawi katika zama za Nabii Mussa (a.s) ndio wali kuwa ni wepesi kuliko wengine katika kukubali kwa dalili na muujiza wa mtume wao, kwa sababu wao waliona kwamba aliyokuja nayo mtume wao yako kinyume au yako nje ya mipaka ya kielimu inayo julikana ya uchawi.

Na kutokana na ukweli  kuwa waarabu katika zama za kuteremka Qurani walikuwa wamefikia kileleni katika kutilia umuhimu kanuni za lugha na adabu zake na fani zake za ufasihi, ilikuwa ni lazima kutokana na hekima ya Mwenyezi Mungu, muujiza wa Mtume wa Uislamu (s.a.w) uwe sawa na hali hii iliyopo. Akaja Mtume wa Mwenyezi Mungu (s.a.w) kwa muujiza wa Qurani na lugha fasaha ili waarabu wote wafahamu kwamba haya ni maneno ya Mwenyezi Mungu yaliyo safi, umepituka ufasaha wake wa hali ya juu uwezo wa mwanadamu na nguvu zake za kifikra na kiadabu (kifasaha).

   Pamoja na kuwepo miujiza mingineyo ya Mtume (s.a.w) kinyume cha Qurani na ambayo ni mingi kiasi cha kutoweza kuyataja kwenye kitabu hiki kidogo, lakini  Qurani ni muujiza mkubwa zaidi kati ya miujiza yote hiyo na yenye hoja madhubuti, kwa sababu muarabu asiejua elimu za maumbile na kanuni za ulimwengu anaweza kutia shaka kwenye miujiza ile na kuihusisha na sababu za kielimu ambazo hazijui zikiwa zimeta-nguliwa na uchawi ambao ndio sababu ya karibu zaidi kwenye akili yake ndogo lakini kutokana na kufahamu kwake fani mbalimbali za balagha na ufasaha na siri za maneno fasaha, hatii shaka juu ya  Quran kuwa muujiza na kwamba wanadamu hawana uwezo wa kuleta mfano wake.

Pamoja na kuwa ile miujiza mingine kubakia kwake ni kwa muda maalum, kwani haraka sana miujiza hiyo huwa ni habari au matukio yenye kusimuliwa tu na wapokezi wa riwaya, na ni mazungumzo yazungukayo vinywani mwa watu, na hapo hufu-nguliwa mlango wa kutia shaka na kuwa ni jambo la kukubaliwa au kupingwa.

Ama Quran ni yenye kubakia kwa muda wote ambao mbingu na ardhi zitabakia, na muujiza wake ni wenye kufanya kazi kwa kila kaumu na kila zama na uko wazi kwa kila mwenye macho mawili kwa karne zote na siku zote.

Na kila aliefikiwa na wito wa kiislamu, alifahamu ya kuwa Muhammad (s.a.w) ame waita watu wote na kaumu zote kwenye uislamu na kuwatolea hoja ya Qurani na kuwashinda kwa muujiza wake, na akawataka walete mfano wake hata kama wao kwa wao watasaidizana, kisha akashuka kidogo na akawataka walete sura kumi zilizo zuliwa mfano wa sura zilizomo ndani ya Qurani, kisha akawashinda kwa kuwataka wailete sura moja mfano wa zile za Qurani, lau kama waarabu wote pamoja na wanabalagha na wafasihi wange kuwa ni wenye uwezo wa kufanya hivyo, wangemjibu juu ya masuala haya na kuleta sura hizo na kuziangusha hoja zake kwa kuleta mfano wake, lakini wao walipo sikia Qurani wakakubali na kukiri suala hilo lililo tokea na kusalim amri kwenye muujiza wake, na wakafahamu ya kuwa wao hawawezi kuipinga, baadhi ya watu wakaamini na kutangaza uislamu wao, na wengine wakafanya kiburi na wakaendelea na upingaji na kuchagua njia ya vita na kutumia nguvu.

Na wanahistoria wanasimulia kwamba Waliid bin Mughira

Al-makhzumiy siku moja alipita kwenye msikiti mtukufu (nyumba ya Mwenyezi Mungu) akamsikia Mtume (s.a.w) akisoma Quran, akawa akimsikiliza kwa mbali kisha akenda kwa washiri-kina katika kaumu yake na miongoni mwa maneno aliyo wambia ni kuwa:

Hakika muda mchache uliopita nimesikia kutoka kwa Muhammad maneno ambayo si maneno ya binadamu, wala majini, na hakika maneno hayo ni matamu (mazuri) na yana-vutia, na kwamba juu yake kuna matunda na chini yake ni mazuri, na kwamba maneno hayo ni ya kiwango cha juu na hakuna maneno yawezayo kuwa juu yake. [8]Na Hisham binil Hakam anasimulia kwamba katika mwaka fulani wanafikra na wataalamu wa kanuni za lugha ambao ni wakubwa wanne wa zama zao walikusanyika kwenye msikiti mtukufu wa makka, nao niIbn Abil Awjaau, Abu Shaakir Addii Swaniy, Abdul-Malik Al-Baswarii na Ibnul-Muqaffaana watu hawa walikuwa ni wafuasi Dahriyya wenye kupinga kuwepo kwa Mwenyezi Mungu wakaingia katika mazungumzo ya hija na Mtume wa Uislamu, kisha wakakubaliana kuwa ni lazima wasimame kidete kuipinga Qurani ambayo ndio msingi wa dini hii, ili wauporomoshe muujiza wake kwa upinzani wao kwake na ushindani wao, na kila mmoja akachukua ahadi ya kuibatilisha robo ya Qurani, na waka weka siku ya kufanya kazi hiyo kuwa ni katika msimu ujao wa hijja, na pindi walipokutana katika muda maalumu kwenye nyumba ya Mwenyezi Mungu iliyo tukufu waka elezeana yale waliyo fanya.

Ibnu Abil-awjaau akawafahamisha kuwa yeye ameumaliza mwaka mzima akiifanyia utafiti na mazingatio jinsi ya kuipa muelekeo na kuigeuza kauli yake Mwenyezi Mungu.

( ) Yussuf:80.Basi walipokata tamaa naye walienda kando kunongona na hakuweza kutoa aya mfano wake, kama ambavyo Abdul-Maliki vilevile aliwafahamisha ya kuwa yeye ameumaliza mwaka wote akifikiria jinsi ya kushindana na kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

)                     (             Alhaji:74.Enyi watu!Umepigwa mfano, basi usikilizeni. Hakika wale muwaombao badala ya Mwenyezi Mungu hawatoweza kumuumba nzi, hata kama watakusanyika na kusaidizana kwa jambo hilo. Na ikiwa nzi atawapokonya kitu, hawana uwezo wa kukirudisha amekuwa dhaifu kweli kweli huyu mtaka kurudisha na mtakiwa kupokonywa. Bwana yule hakuweza kuleta mfano wake, na hivyo hivyo alikuwa Abu-Shakiri kwenye aya isemayo :                                                             

)  :                                                                    (

Lau kama kungekuwa mbinguni na ardhini Miungu asie kuwa Mwenyezi Mungu, mbingu na ardhi zinge haribika. Kwani alishindwa kuleta aya inayo fanana na hii. Naye Ibnul-Muqaffa hakuwa ni mwenye bahati kuliko wenziwe. Nae aliumaliza mwaka wake huku akiwa ameshindwa kuipinga aya moja tu nayo ni:                                 

) (.Suratu Huud:44

Na ilisemwa: Ewe ardhi! Meza maji yako, na ewe mbingu zuwia kushusha mvua. Na maji yakatoweka na amri ikapitishwa (ya kuangamizwa makafiri) na Jahazi likasimama juu ya mlima juudiy, na ikasemwa: wameangamizwa mbali watu madhalimu.

Anasema Hisham, walipo kuwa katika hali hiyo (ya kuku-mbushana na kuelezea), ghafla akapita Jaafar bin Muhammad Assadiq (a.s) akawa angalia na akasema:

) ([9]

Sema hatakama watakusanyika watu na majini ili walete mfano wa Qurani hii, hawawezi kuleta mfano wake hata kama wao kwa wao watasaidizana. Na maadui wa uislamu pamoja na kuwa itikadi zao na fikra zao ni tofauti na falsafa zao na mifumo yao ni yenye kutofautiana, waliendeleza vita vyao dhidi ya muujiza huu wa Quran tukufu na kutia shaka kuwa ni muujiza na kwenye usahihi wa hukumu zake. Na maadui hawa -kwa karne zote hizo- walifanya, na bado hadi leo wanafanya mashambulizi ya kuweka fikra mbaya na kutia shaka, huku wakitoa nguvu zao zote na juhudi, ili kuyathibitisha malengo yao mabaya yasiyo kuwa na hesabu wala makadirio maalumu.

Na miongoni mwa shubha za mwanzo walizo zizua ni kurudia mara kwa mara kauli ya kuwepo kupingana kati ya aya za Quran, na hilo linapinga kuwa Qurani ni muujiza na linajulisha kwa dalili ya wazi kabisa - kulingana na madai yao- kuwa Quran imetengenezwa na binadamu na sio wahyi (ufunuo) utokao mbinguni.

Na madai hayo wakayatolea mfano wa aya zifuatazo:

) (.

Muujiza wako ni kuwa usiwasemeshe watu kwa muda wa siku tatu isipokuwa kutoa ishara. Eti kwamba inapingana na kauli ya Mwenyezi Mungu katika sehemu nyingine ya Qurani:

(   )Muujiza wako ni kuwa usiwase-meshe watu nyusiku tatu na hali wewe ni mzima. Kwani aya ya mwanzo imeweka muda wa siku tatu wakati ambapo aya ya pili imeeleza wazi na kupanga muda wa nyusiku tatu.

Katika kubatilisha shubha hii yatosha tuka ashiria kwamba tamko Al-yawmu katika lugha ya kiarabu hutamkwa na makusudio yake ya kiwa weupe wa mchana tu. Kama kauli ya Mwenyezi Mungu inavyo sema: ( ) Aliwapelekea huo (upepo) juu yao kwa masiku saba na michana minane na hutamkwa na kukusudiwa siku yote usiku na mchana wake kama kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

 ( ) Pumzikeni (stareheni) majumbani mwenu kwa muda wa siku tatu. Kama ambavyo tamko Allailupengine hutamkwa ukikusudiwa muda wa kuzama jua kama kauli ya mwenyezi Mungu isemayo: ( )Na ninaapa kwa usiku ufunikapo (vitu kwa giza lake). Na kauli isemayo:

       ( ) Masiku saba na michana minane. Na pengine hutamkwa kwa maana ya giza la usiku na weupe wa mchana, kama kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

       ( )O! Na (kumbukeni) tulipo muahidi Mussa (a.s) siku arobaini. Na kwa kuwa matumizi ya tamko allailu na annahaaru katika maana hizi mbili yanafaa na ni sahihi katika lugha, basi hakuna kupingana au tofauti ya maana katika aya hizi mbili, kwani matamko haya mawili yametumika kwa maana zote, weupe wa mchana na giza la usiku. Na katika aya hizi hakuna kitu kinacho leta shubha kama si kuelewa vibaya au kuwa na lengo baya kwao.

) (.

Kwa nini hawaifanyii mazingatio Qurani? Lau kama ingekuwa inatoka kwa asiye kuwa Mwenyezi Mungu wangekuta ndani yake khitilafu nyingi.

Na pamoja na kuwa Quran ni muujiza kwa mfano wake wa kibalagha wa kiwango cha juu kabisa, na ubainifu wake ulio fasaha ambao mwanadamu hawezi kuleta mfano wake na uwiano wake wenye kupendeza ulioepukana na aina yoyote ya kupishana au kupingana au kutofautiana, vile vile kunapande zingine za muujiza zilizo muhimu pia, na huenda upande uliodhahiri zaidi na wenye kushangaza na wenye kuthibitisha madai yetu ni aina ya maarifa ya ulimwengu yaliyo fichika aliyo yaweka Mwenyezi Mungu ndani ya muujiza huu, vitu ambavyo havitupi uwezekano wa kudhania kuwa Qurani hii imetoka kwa viumbe walio ishi kwenye zama zile, na hali ya kuwa hawakuwa na njia ya kuwawezesha kuyafahamu mambo haya.

Na pamoja na kukiri na kukubali kwetu kwamba Qurani tukufu ni kitabu cha dini na itikadi na sheria, na sio kitabu cha elimu ya sayari au kemikali au fizikia, lakini tunapo kipitia tunaona katika aya zake nyingi habari nyingi madhubuti na za kitaalamu kuhusu kanuni za ulimwengu na mambo ya kima-umbile, mambo ambayo haikuwezekana kuyafahamu katika zama zile isipokuwa kwa njia ya wahyi utokao kwa Mwenyezi Mungu.

Qurani ilitumia mfumo wa hekima sana katika kuelezea siri hizi, baadhi ya siri akazielezea wazi kwa mfumo mzuri ambao unafaa na aliziashiria zingine ambazo sehemu ambayo kulihitajia kuashiria tu kwa sababu baadhi ya mambo yale yalikuwa mazito sana kwa akili ya watu wa zama hizo kuyafahamu, kwa hivyo ilikuwa ni busara kuyatolea ishara itakayo wafanya watu wa zama zijazo wayafahamu pindi elimu itakapo panuka na ukweli kuwa wazi, na katika hayo ni kauli yake Mwenyezi Mungu:

) (

        Ambae amekufanyiyeni ardhi kuwa  tandiko. Kwani aya hii tukufu ina ashiria kuhusu mzunguko wa ardhi, ishara  ambayo haikufahamika isipokuwa baada ya kupita karne  nyingi. Na iliazima neno Al-mahdu ili kuelezea mtikisiko na harakati ya ardhi. Na Quran ili ashiria ukweli huo kwa ishara isiyojulikana na hakulielezea kwa uwazi, kwa sababu watu walikuwa na rai ya kuwa ardhi imetulia, na hili lilikuwa ni jambo la wazi na badaha ambalo halina mjadala wala majibizano, bali kauli ya kuwa ardhi inazunguka katika nadharia zao ni sawa na mambo ya kipuuzi na ambayo ni muhali kuwapo.

Na sisi tutatoa sehemu ifuatayo mifano ya ukweli wa mambo hayo ya kielimu yaliyo tajwa na Quran tukufu mara ikiyaeleza wazi, na mengine kuyatolea ishara, na tunamuachia mwenye kutaka ufafanuzi zaidi arejee kwenye vitabu maalumu vyenye kushughulikia maudhui haya - navyo ni vingi  na vinapatikana- Na lengo letu hapa ni kuonyesha baadhi ya mifano na ushahidi kwa kupita haraka kwenye mazungumzo na ili kukamilisha mfumo wa bahthi yetu.

Miongoni mwa ishara hizo za kielimu ni maelezo yaliyo kuja kwenye kauli yake tukufu :( ) Anakifanya kifua chake kuwa finyu (kutokana na kudhikika) kana kwamba anapanda juu mawinguni.

Kwani imethibitika kutokana na majaribio na baada ya mwanadamu kuvuka na kupaa kwenda  juu kwenye umbali tofauti kuwa kuruka angani na kuvuka matabaka ya juu angani, hukifanya kifua cha mtu kudhikika na kubana hadi kufikia kiwango cha kukosa pumzi katika umbali ambao Oxigen hupungua na kuwa chache.[10]

Na miongoni mwa ishara hizo za kielimu ni kauli yake Mwenyezi Mungu isemayo: ( )Na tulizituma pepo zenye kuchavusha (kuhamisha mbegu za mimea)Na elimu ya kisasa inasema kuwa :Hakika kazi ya uchavushaji (Pollination) ni ya aina mbili: Ni ile ya kibinafsi ya mmea kujichavusha wenyewe. Na ya mchanganyiko kwa kupitia uhamishaji mbegu za uzazi (Chavuo) za mmea (Pollen) kutoka kwenye mmea hadi kwenye vijiyai vya mmea mwingine, na ni lazima kuwepo nyenzo zihamishazo mbegu za uzazi, na huenda ukawa uhamishaji huo ni wa sehemu ya mbali sana, na nyenzo muhimu kati ya hizo ni upepo. Bali kuna aina fulani ya mimea ambayo hazikutani mbegu hizo za uzazi bila kutumia nyenzo ya upepo.[11]

Na miongoni mwa ishara hizo ni yale yatiwayo mkazo na wanajimu (Astronomers) ya kwamba jua kama nyota nyingine yeyote, ni lazima ipatwe na hali ya kuzidi kwa ghafla kwa joto lake na ukubwa wake na miali yake kwa kiwango ambacho akili haikubaliani nacho, na wakati huo anga lake la nje linapanuka kutokana na kubeba moto na moshi hadi kuufikia mwezi, na hapo mfumo wa jua (Solar system) wote huingiwa na kasoro katika uwiano wake.

Na kila jua katika mawingu ni lazima lipitie kwenye hali kama hii kabla halijafikia kwenye kiwango chake cha daima, na jua letu lenyewe bado halijafikia mzunguko, na kutokana na haya inatuwia wazi kwamba maana ya kauli ya Mwenyezi Mungu mtukufu katika kuelezea ni lini itakuwa siku ya kiama na kuisha kwa ulimwengu:

 

 

 )

 (  [12]

Na pindi macho yatakaposhikwa na mshangao, na mwezi kushikwa, na kukusanywa jua na mwezi, siku hiyo mwanadamu atasema:Makimbilio yako wapi?

Na miongoni mwa mambo ya kweli ya kielimu yaliyotajwa na Qurani tukufu ni kauli ya Mwenyezi Mungu:

( )Na mola wako alimfunulia (na kumfahamisha) nyuki kwamba jitengenezeeni majumba kwenye majabali na kwenye miti na katika vitu wavitandikavyo (na kuezekea dari ya nyumba zao).

Vituo vya kielimu vijihusishavyo na maudhui haya, vimetue-leza kwamba nyuki kwa mara ya kwanza alipo jitengenezea makazi, alitengeneza kwenye majabali, walikuwa wakiishi kwenye mapango na kuzaliana humo, kisha kukatokea maendeleo kadhaa kwa kuzingatia mazingira na sababu za kianga wakalazimika kuhama kutoka kwenye makazi ya majabalini na kuhamia mitini, na zilikuwa zikichagua miti yenye matunda na mashimo ili ziifanye ni nyumba na sehemu ya kuishi.

Na mwanadamu alipotaka kuwafuga kama alivyofanya kwa wanyama wengi akawatengenezea makazi yenye kufanana na makazi aliyo waona wakiishi ndani yake, na makazi hayo yalikuwa yametengenezwa kutokana na udongo, kisha akaendelea kuyafanyia marekebisho kwa muda wote na kutengeza makazi kwa kutumia vijiti vikavu na mbao, kisha akaendelea hadi kufikia kwenye makazi waliyo yaunda kwenye zama za leo.

Kwa hivyo basi kuteremka kwa nyuki au kuendelea kwake katika makazi kutoka kwenye majabali hadi kwenye nyumba yoyote iundwayo na mwanadamu, ndio mambo ambayo iyasema-yo Quran.[13]

Na miongoni mwa ukweli huo wa kielimu ulio  elezwa na Quran tukufu ni kuhusu ardhi, mambo ambayo yalikuwa hayajulikani, wanazuoni hawakuyafahamu isipokuwa kwenye miaka ya hivi karibuni iliyopitia, ya kwamba ardhi vyovyote itakavyo tofautiana katika aina zake, ina njia au mianya ambamo hewa hupita, bali kutofautiana kwa ukubwa wa njia au nyufa hizo na idadi yake, ndio sababu ya msingi ya kutofautiana aina ya ardhi, udongo au mchanga.

Na haikujulikana isipokuwa hivi mwishoni kwamba nyufa hizo zina hewa, na kwamba kuteremka kwa maji ardhini huipa msukumo  hewa kusogea mbele na kukaa sehemu yake maalumu, na kwa kukua elimu ya kemia na maumbile imefahamika kuwa udongo unapo ingiwa na maji hutanuka (expend) na kunywea (contract) pale unapokauka, na kwamba wakati njia au nyufa hizo za ardhini zinapo jawa na maji, chembe za udongo huanza kutembea kwa nguvu ya msukumo wa maji kwenye nyufa hizo kana kwamba ardhi ikipata maji hutaharuki na ukubwa wake kuongezeka, na imewezekana kupima kutaharuki kwa ardhi, pindi inapopata maji kama ambavyo imewezekana kufahamu kuzidi kwa ukubwa wake (kiwango chake).

Na uhakika huu ulithibiti, ambao huzingatiwa kuwa ni mato-keo ya maendeleo ya kielimu ya zama hizi, Qurani ilikuwa imeshatuelezea  katika kauli ya  Mwenyezi Mungu isemayo:

( )            Na utaiona ardhi ikiwa imetulia kimya lakini pindi tukitere-msha maji juu yake hutikisika (hutaharaki) na kukua na kuotesha mimea ya kila aina yenye kupendeza. Na mtikisiko ni ile harakati ya ardhi, na neno (rabat) ni kuongezeka kwa umbo lake. Na uhakika huu umepambanuliwa na kuelezwa kwa uwazi kutokana na hali ionekanayo kwenye baadhi ya majengo ya kisasa yenye kuanguka na kuporomoka au nyufa baada ya kunyesha mvua au jengo hilo kutokwa maji[14].

Na miongoni mwa uhakika  huo vilevile, ni yale yaliyo gundu-liwa na elimu ya kisasa kwamba: Minyeso (secretion) kwenye kiwiliwili cha mwanadamu ni ya aina mbili: Aina moja ina faida kwenye mwili wa mtu kama vile minyeso ya kuminginya chakula (digestive secretion). Na ya njia ya uzazi na baadhi ya minyeso ya ndani ambayo huwekea nidhamu vyombo au viungo vya mwili na aina zake. Aina hii ni ya lazima kwa ajili ya maisha na haina madhara yoyote.

Na aina nyingine haina faida kamwe, bali ni kinyume chake, inalazimika kuitoa kwenye kiwiliwili na kuitupa nje, kwa sababu imeundwa kwa chembe zenye sumu na ikibakia kwenye mwili itaudhuru, nayo ni kama mkojo na haja kubwa na jasho na damu ya hedhi.

Mwenyezi Mungu anaposema kwenye kitabu chake kitukufu:

) (.

Na wanakuuliza kuhusu wakati wa damu ya hedhi, sema wakati wa hedhi ni udhia, jitengeni na wanawake wakati wa damu ya hedhi. Mwenyezi Mungu Mtukufu alitaka kutufundisha kabla ya elimu ya wanadamu haijafikia kiwango cha kuelewa kitu chochote kuhusu minyeso  kwamba damu ya hedhi ni maudhi, na kwamba haina faida yoyote kwenye mwili, kisha akawaamrisha wanadamu kutowakaribia wana wake wakati wa kutoa damu hiyo ya hedhi kwa sababu viungo vya uzazi vya mwanamke vinakuwa katika hali ya kusongamana kwa damu, na mishipa iko kwenye hali ya msukosuko, kwa sababu ya minyeso itolewayo na tezi za ndani (internal glands)

maingiliano ya kijinsia wakati huo yanakuwa na madhara, bali kufanya hivyo huenda kukazuwia kutoka kwa damu ya hedhi na kusababisha matatizo na misukosuko kwenye mishipa, na pengine inaweza kuwa ni sababu ya kuwashwa kwenye viungo vya uzazi.[15]

Na miongoni mwa uhakika huo vilevile ni kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo. ( . ) Nina- apa kwa vituo vya nyota, na hakika hicho ni kiapo kikubwa lau mngekuwa mnafahamu. Wanazuoni wa mambo ya Sayari (Wanajimu) wanatueleza ya kwamba umbali uliopo kati ya nyota na nyota unafikia kiasi cha kutatanisha au kuitatiza akili, na zinastahiki kwa Muumba kuapa kwa vituo vyake kwa sababu mfumo wa nyota ambao ni mfumo wa anga ambao uko karibu sana na sisi, uko mbali nasi kwa kiasi cha miaka elfu mia saba (700 elfu) ya mwanga, na mwaka wa mwanga ni sawa na kilometa milioni kumi.[16] Na uhakika  mwingine ulio ashiriwa na Quran ni kauli ya Mwenyezi Mungu:

( ) Na tuliotesha kwenye (ardhi) hiyo kila aina ya mmea wenye kipimo maalum. Kiasi kwamba aya hii imetujulisha kuwa kila mmea una kipimo au uzito maalum, na hivi karibuni imegunduliwa kwamba kila aina moja kati ya aina za mimea, umetengenezwa kwa chembe maalumu na kwa kipimo mahsusi chenye mpaka, kiasi kwamba ikiwa kitazidishwa kiwango cha chembe zile au kupungua mmea ungeweza kugeuka kutoka kwenye hali yake ya kawaida, na kwamba kiwango cha baadhi ya chembe hizi jinsi kilivyo makini, kiwango ambacho ili kuelewa vilivyo kinahitaji kuwe na vipimo vilivyo madhubuti zaidi walivyo weza kuvigundua wanadamu.[17]

Na hivi ndivyo upande wa kielimu wa Qurani unavyo kuwa ni dalili ya kukamilisha upande wa kibalagha na ufasaha katika kutoa dalili wazi na yenye kukata ushauri kwamba Qurani ni kitabu cha Mwenyezi Mungu ambacho hakina shaka ndani yake, na ni muujiza wa dini hii itakayo bakia kwa muda wote ambao  mbingu na ardhi zita kuwepo.

) (

Hakika Quran hii inawaongoza (watu) kwenye njia iliyo nyooka kabisa na inawapa bishara njema waumini ambao wanafanya matendo mema ya kwamba wao wana malipo makubwa.

) (.

Ni utengenezaji wa Mwenyezi Mungu ambae kila kitu ame-kitengeneza katika hali ya umakini (na kukikamilisha). Hakika yeye ni mwenye habari za yale myafanyayo.

 

SHUBHA NA UTATUZI WAKE

 

Hapo mwanzo tuliwatanabahisha kwenye utangulizi wa kitabu hiki kwamba sisi hatukuielezea historia ya Mtume (s.a.w) iliyo nzuri na kuiandika sera yake yenye kumeremeta, bali tumewarejesha kwenye kitabu chetu kikubwa tulicho kiandaa na kukiita (Fiirihaabirrasul), na tuna taraji kuwa tutawafikishwa kukimalizia sehemu ya mwisho kwa muda mfupi ujao Inshaa-llah.

Lakini -pamoja na hayo- hatuwezi kumaliza mazungumzo yetu kuhusiana na utume kiujumla yaani wa mitume wote na hasa ujumbe au utume wa Mtume wetu (s.a.w), bila kuelezea nukta mbili muhimu ambazo haifai kwa mwenye kufanya utafiti na mwenye kuzama na kudadisi katika maudhui ya utume kuacha kuyaelezea na kutoondoa ugumu au shubha zilizo yazunguka masala haya, na hasa ukizingatia kuwa yameungana moja kwa moja na cheo cha utume na utukufu wa ujumbe wa mbinguni na kuepukana kwake kutokana na matamanio na ladha, na kutokana na ulimwengu wa mizigo ya maovu na madhambi makubwa.

Nayo ni masala kuhusu Kuoa wake wengi na Ismah yaani kuhifadhika na kutokufanya makosa.

Na msomaji yeyote hatapingana na mimi kwa dhana kubwa kuwa pande hizi mbili zinagusa cheo cha ujumbe wa mbinguni ulio takasika kuliko yanavyo gusa au kuhusika na sera (historia) ya Mtume Mtukufu. Na tutaandika kwenye kurasa zifuatazo muhtasari wa maudhui haya mawili kwa namna ambayo ina wiana na mtiririko wa utafiti huu, na kuwiana na njia na mfumo tulio uchagua wa kufupisha na kutilia mkazo kwenye nukta  muhimu tu. Na Mwenyezi Mungu ndiye mtoaji wa tawfiq.

 

KUOA WAKE WENGI

 

Miongoni mwa masala yenye umuhimu mkubwa katika maisha ya Mtume (s.a.w) ni masala ya kuoa wake wengi au kuwa na wake wengi, hadi kufikia kiwango ambacho maadui wa kiislamu, wakiongozwa na mustashrikina kupata upenyo mkubwa katika madai ya kuitia kasoro na kuharibu sura ya dini hii na Mtume wake muaminifu.

Na kabla ya kuingia kwenye maudhui yenyewe, ni vizuri kua-shiria kwamba mtu mwenye cheo au mtu mkubwa na mtukufu ikiwa kama atampenda mwanamke na akatamani kuwa na uhusiano nae, hilo si jambo la aibu, bali ni hukumu ya maumbile na mantiki ya maisha ya viumbe, na Mtume ni mwanadamu kwa hisia zake na tabia zake (anakula chakula na anatembea masokoni)[18] Sema: Mola wangu ametakasika, je sikuwa mimi isipo kuwa ni mwanadamu nilie tumwa (na Mwenyezi Mungu)[19].

   Hakika aibu iliyo kubwa ni kuvuka mipaka kwa mapenzi hayo hadi kumfanya mtu aache mambo yake mengine ya wajibu, na kumtoa kwenye hali yake ya usawa, na kumchukulia wakati wake wote na uchangamfu wake wa kazi.

Je adui yeyote kati ya maadui wa Mtume Muhammad (s.a.w)- mustashrikina na wengineo, anaweza kusema ya kwamba Muhammad (s.a.w) alishughulishwa na mwanamke fulami hadi kufikia kuacha kazi zake zote za wajibu hata kama kazi hiyo ni ndogo? Au kazi fulani yenye umuhimu mdogo, bali tukifanya utafiti hatutapata kwamba Muhammad (s.a.w) alifanya hivyo isipokuwa tutakuta kuwa aliupa utume haki yake na mwanamke alimpa haki yake pia, na hiyo ni dalili moja wapo ya utukufu wa mtu huyo adhimu.

Na kama kweli shahawa na matamanio yangekuwa yameuta-wala moyo wa Mtume, asingejulikana katika mji wa Makka kwa sifa ya kujistiri na mambo ya kijinsia na kuwa na haya tangu utotoni mwake, na angeweza kuoa tangu mwanzoni mwa ujana wake wanawake na mabinti wa kabila lake walio kuwa mabikra ambao walikuwa ni mashuhuri kwa uzuri ulio pita kiasi, na angeweza kujizuwia kuoa wanawake wengi hawa walio kuwa wamekwisha olewa, na wakiwemo miongoni mwao wenye umri mkubwa sana au walio kuwa wamekaribia kwenye uzee.

Hakika Mtume katika kuoa kwake alikusudia -katika baadhi ya nyakati- kuwa mkwe wa watu ambao watamuongezea nguvu katika kufikisha ujumbe wake na kumfanya awe imara zaidi, na wakati mwingine alikusudia kuwaonyesha baadhi ya wajane upole wake na huruma yake na kuwahifadhi wajane hao walio kuwa wamepatwa na misiba ya kufiwa na waume zao kwa sababu ya uislamu na vita vyeke.

Na kutokana na sababu hii au ile orodha ya wanawake walio olewa na Mtume ikawa kubwa, orodha ambayo maadui wa Uisla-mu waliiona kuwa ni dalili ya kuvuka mipaka kwa Mtume katika matamanio ya kijinsia na kusalimu amri mbele ya matamanio ya nafsi na tabia zake.

Na katika sehemu ifuatayo tutatoa  orodha ya wakeze mtume (s.a.w) ambao aliwaoa na kukutana nao kijinsia, na tutaelezea kwa ufupi kuhusu maisha yao, ili ibainike wazi na uonekane ukweli wa yale tuliyo yasema yakidhihiri wazi.

Wa kwanza: Khadija binti Khuwailid:

 

Mtume (s.a.w) alimfanyia biashara kiasi kwamba Khadija akamfahamu Mtume na Mtume nae akamfahamu Khadija, na akachukua uamuzi wa kumuoa akiwa tiyari amekwisha olewa mara mbili.

Na mtume alipo muoa Khadija alikuwa na umri wa miaka 25 na Khadija alikua na umri wa miaka 40, na mwana mke pekee kati ya wakeze Mtume kuishi na Muhammad (s.a.w) kama mumewe kabla hajapewa utume na Mwenyezi Mungu na akiwa mbali na mwanga wa utume na utakasifu wake.

Na inatosha kuwa ni jambo la kujifakharisha kwa Khadija kuwa yeye ndie aliekuwa mtu wa kwanza kuamini ujumbe huu na kutoa kila alicho kimiliki kwa ajili ya kuwalingania watu kwenye dini ya Mwenyezi Mungu.

Na baadhi ya maadui wa Uislamu walimzulia na kudai  kuwa sababu iliyompa msukumo Muhammad kumuoa Khadija akiwa amemzidi kwa umri wa zaidi ya miaka 15, ni tamaa yake aliyo kuwa nayo ya kutamani utajiri wa Khadija kwani yeye alikuwa ni masikini wa kupindukia, na kitu kinacho weka wazi ubatili wa madai hayo ni ile hali tuionayo ya Mtume (s.a.w) kumpenda Khadija na kumthamini kwa muda wote wa maisha yake bali Mtume alibakia akiwa na mapenzi makubwa kwa Khadija pamoja na kuwa tiyari kisha kufa na akimuheshimu, heshima na mapenzi ambayo wakati mwingine yalikuwa yakiamsha wivu kwa baadhi ya wakeze wengine.[20]

Je mapenzi haya na uaminifu kama huu unawiana na uoaji wa tamaa na kutaka maslahi? Hakika muumin huyu wa mwanzo alijipatia nafasi ya pekee kwenye Uislamu tofauti na akina mama wengine wa waumini kwa kuwa Mwenyezi Mungu alimpa utuku-fu wa aina ya pekee wa kukihifadhi na kukilinda kizazi cha mtume kiwe ni chenye kuendelea kupitia kwa Khadija na kwa kupitia binti yake kipenzi wa Muhammad[21](s.a.w).

Wa pili: Saudah binti Zumua:

Alikuwa mjane mwishoni mwa ujana wake. Mumewe ambae alikuwa ni muislam alifariki wakati Mtume alipokuwa Makka kabla ya kuhama. Na akaishi katika hali ya tabu za upweke na ujane, Mtume akamuoa ili kumuondolea taabu hizo mbili na kumpa utulivu wa moyo katika maisha yake ya uzeeni, na mume alikuwa ni Mtume Muhammad (s.a.w) , sio Muhammad mwe-nye kutafuta ladha na starehe.

 

Wa tatu:Aisha binti Abi bakar:

Binti na msichana mwenye umri mdogo. Nae ndie mwanamke pekee kati ya wake zake Mtume aliekuwa bikira. Mtume alimuo-lea Madina baada ya kuhama

Wa nne: Hafswa binti Omar binil-Khatab:

Mumewe alifariki kutokana na athari ya jeraha alilo lipata kwenye vita vya badri na Hafswa alikuwa tasa, Omar alikutana na Othumani na kumwambia amuoe binti yake, Othumani akasema: Sihitajii mwanamke, kisha akakutana na Abubakar akamtaka amuoe binti yake, Abubakar hakusema lolote, Omar akamkasirikia Abubakar, ghafla Mtume (s.a.w) akamposa na kumuoa[22] ni kana kwamba Mtume (s.a.w) alitaka kuwa badala ya mumewe aliekufa kwa sababu ya vita vya kiislamu, na kumuo-ndolea upweke wa ujane ambao baba yake alikuwa akimtafutia mume ili kumuokoa na upweke huo.

Wa tano:Zainab binti Khuzaimah:

Kabla ya kuolewa na Mtume alikuwa amekwisha olewa mara mbili. Na mumewe wa pili alikufa shahidi siku ya Badri, Mtume akamhurumia na kumuoa kwa ajili ya kumkirimu yeye na mumewe aliefariki hali ya kuwa hakukaa kwenye nyumba ya Mtume isipokuwa miezi minane kisha akafikiwa na kifo

Wa sita: Ummu Salamah:

Mumewe alijeruhiwa kwenye vita vya uhud, na jeraha lile likapoa hadi likakaribia kupona. Kisha akatoka na kikundi cha jeshi moja wapo kati ya vikundi vya jeshi alivyo kuwa Mtume akivituma, jeraha lile likajiachia na hali yake ikawa mbaya kutokana na jeraha lile hadi akafariki.

Na akamuacha Ummu Salamah akiwa na watoto wake. Mtume alimuoa kwa kumuonea huruma na kwa ajili ya kuwalea watoto wake, na hasa akizingatia kuwa mumewe alikuwa ni mtoto wa shangazi yake Mtume. Na Ummu Salamah alimuomba msamaha Mtume kwa kutokubali kwake kuolewa na Mtume kutokana na umri wake kuwa mkubwa na kuwa na watoto wengi. Mtume hakukubaliana na uombaji msamaha huo kwa sababu  lengo lake  la kumuoa ni kumlea kwenye utu uzima huo na kuwalea watoto wake.

Wa saba: Zainab binti Juhsha:

Ni binti wa shangazi yake Mtume (s.a.w) kwa mara ya kwanza aliolewa na zaidu bin Haritha aliekuwa mtumwa wa Khadija binti Khuwailid na akamtoa zawadi na kumpa Mtume (s.a.w) Mtume akamuachia huru na kumuita kuwa ni mtoto wake wa kulea na akafahamika kwa watu kwa jina la Zaidu bin Muhammad na akabakia akieleweka kwa jina hilo hadi ilipo teremka kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

( ) Waiteni kwa nasaba za baba zao, na hapo ukabati-lishwa ubini wake na kutumiwa ubini wa baba yake wa kweli ambae alikuwa ni Haaritha.

Na Zaidu kumuoa Zainab kulitokana na utashi wa Mtume na ikafanyika hivyo, kama vile kwa kufanya hivyo alitaka kuweka au kusimamisha dalili ya kivitendo ya kuondoa tofauti na utabaka kwenye jamii ya kiislamu, kwa sababu hiyo akamlazimisha binti wa shangazi yake kumridhia Zaidu kama mumewe.Yule binti pamoja na kaka yake wakapinga suala hilo na kukataa. Na ilipoteremka aya isemayo:

) (

Muumini wa kiume na wa kike hawakuwa wenye hiyari Mwenyezi Mungu na Mtume wake wanapo hukumu jambo lolote.

Wakalazimika kukubali kufanyika ndoa hiyo kwa lazima bila kutaka. Na ndoa ikafanyika kutokana na amri hiyo. Lakini ilifanyika kwa hukumu ya kulazimishwa, na haikuwa ni ndoa njema iliyo simama kwenye msingi wa mapenzi au kuelewana, bali Zainab mara zote akionyesha kuchukizwa na kutoridhia kwake ndoa hiyo na akimuonyesha mumewe Kiburi na majivuno kuwa Zaidu asili yake ni ya watu duni na kuwa yeye ana asili tukufu. Basi Zaidu hakuweza kuendelea kuishi pamoja nae na akaazimia kumtaliki ili kuepukana na matatizo hayo na mambo hayo yamtiayo unyonge.

Lakini alikuwa hawezi kumpa talaka bila kumtaka ushauri Mtume, na akamtaka ushauri Mtume, Mtume akamzuwia kufa-nya hivyo na akamwambia kama Qurani ilivyo tueleza:

( )Kaa na mkeo na muogope (mche) Mwenyezi Mungu. Kwani hata Mtume akielewa kuwa ndoa hiyo haitadumu hadi mwisho hata kama ataweza kuisimamisha na kuizuwia talaka kwa muda, na akaazimia kumuoa Zainab ikiwa Zaidu atamtaliki na kumuacha ili kuwa ni badala ya ndoa iliyo shindwa na yenye maisha ya chuki aliyo isababisha yeye mwe-nyewe.

Lakini yeye Mtume alikuwa akiogopa kufanya hivyo kutoka-na na maneno ya watu kuhusu suala hilo, kwa sababu waarabu wa zama hizo za ujahili walikuwa wakichukizwa na suala la mtu kumuoa mke wa mwanae wa kulea. Na mwishowe, Zaidu akateke-leza azma yake aliyo ikusudia na kumtaliki Zaina. Na hapo Mwenyezi Mungu akamuamuru Mtume wake kumuoa binti huyo ili kwa kufanya hivyo iwe ni kufuta au kuondoa ufahamu wa kimakosa ulio kuwa umeenea wa kuonekana kuwa ni vibaya mtu kumuoa mke alie pewa talaka na mwanae wa kulea, asie mwanae wa kweli. Na kuhusu suala hilo Mwenyezi Mungu amesema:

) (.

 Na pindi Zaidu alipo maliza haja zake kutoka kwake tukakuozesha binti huyo ili kusiwe na dhiki juu ya waumini kwa kuoa wake walio talikiwa na watoto wao wa kulea.

Na kutokana na hayo inaonekana kuwa ndoa ilifanyika kwa amri ya Mwenyezi Mungu Mtukufu katika njia ya kudhihirisha hukumu ya sheria ambayo ilikuwa ni lazima kudhihirishwa, na ilikuwa ni utekelezaji wa kivitendo wa hukumu hiyo kwa kiwango cha juu.

Na baadhi ya maadui wa kislamu walijaribu na hasa wale mustashrikina kutengeneza visa au hekaya kuhusu suala hili, na wakadai kuwa Muhammad alikuwa amekwenda nyumbani kwa Zaidu akamuona mkewe Zaidi akavutiwa nae na akamhimiza Zaidi ampe talaka ili aweze kumuoa yeye.

Na madai haya ubatilifu wake uko wazi kwa yeyote mwenye kufanya mazingatio kwa sababu Zainab ni binti wa Shangazi yake Mtume na Mtume alikwisha muona na kumfahamu hata kabla Zaidu hajamuona. Na Lau kama angekuwa na mapenzi nae au kumtamani, angemuoa yeye mwenyewe na asingemlazimisha kukubali kuolewa na Zaidu.

Wa nane:Juwairiyah binti Haarith:

Alikuwa ni binti wa Sayyid na kiongozi wa bani mustalaq na mke wa mmoja wapo kati ya watu wa kabila lake. Kisha akashi-kwa mateka na kuletwa hadi madina na akawa ni sehemu ya fungu la mmoja kati ya waislamu akakubaliana na mtu yule ili ajikomboe kwa kumpatia kiasi fulani cha pesa, mwanamke huyu akaja kwa Mtume akimdhihirishia heshima (cheo) yake na kizazi chake na sifa zake alizokuwa nazo na hali aliyokuwanayo kwa hivi sasa, na akamtaka amsaidie kulipa kiwango kile cha pesa, na Mtume akataka kumfanyia huruma kutokana na hali yake na kumzidishia utukufu wake na kwa kufanya hivyo ili aweze kuwavuta watu wa kabila lake waingie kwenye uislamu, akamfa-hamisha kuwa atatoa kiasi hicho cha pesa ili kumkomboa na kumuonyesha kuwa yuko tayari kumuoa, akafurahi kwa kusikia hivyo furaha isiyo na kifani.

Na athari za tabia au tendo alilo lifanya Mtume, tendo lionyeshalo hekima ya utume, ilikuwa ni waislamu kufanya hara-ka kumuachia huru kila mateka au mtumwa walie kuwa nae, atokae kwenye kabila la mama huyu, mateka wote wakawa huru. Kwa kuzingatiya kuwa wamekuwa wakwe zake Mtume (s.a.w).

Wa tisa: Swafiyah binti Hayyi:

Aliolewa mara mbili na watu wa kabila lake la kiyahudi, na akashikwa mateka kwenye vita vya Khaibar, Mtume akamuoa ili kutoa mfano mzuri katika kuwa enzi mateka na kuwalinda au kuwahifadhi.

Wa kumi:Ummu Habibah binti Abi Sufyan:

Alikuwa ameolewa. Alihama pamoja na mumewe kwenda uhabeshi pamoja na waislamu wengine walio hama, na huko mumewe akaritadi nae hakumfuata wala kumtii mumewe katika utashi wake, bali alibakia pamoja na kuwa alikuwa ugenini- akiihifadhi dini yake na imani yake, na siku hizo akiishi uhabeshini katika hali ya machungu na maumivu, akiwa hana mume mwenye kumlea, wala mwenye uwezo wa kurudi Makka, wakati ambapo baba yake na ndugu zake na vijana wote au watoto wote wa familia yake walikuwa ni miongoni mwa maadui wakubwa wa uislamu na waislamu.

Na Mtume alipo elewa hali yake kwa uwazi akamtuma mtu kwenda uhabeshi atakae ongea nae kuhusu kuolewa na Mtume, nae akakubaliana na hilo, na akarudi Madina pamoja na Jaafar Bin Abi Twalib ili awe ni mmoja wapo kati ya wakeze Mtume na mama wa waumini, kwa kumkirimu kutokana na uvumilivu wake na kutotetereka kwake na kuvumilia maumivu katika njia ya kubakia kwenye Uislamu.

Wa kumi na moja:Maymunah binti Haritha:

Ni mjane mwenye umri wa miaka (49), alijitoa Zawadi kwa Mtume akimtaka amjalie awe mmoja wapo kati ya wakeze kama Quran ilivyo eleza wazi:

( )Na mwanamke muumini akiji-toa nafsi yake awe ni zawadi kwa ajili ya Mtume Nae Mtume akaitikia ombi lake akamuingiza kwenye idadi ya wakeze na Mama wa waumini.

Na baada ya hayo yote:

Je katika orodha hii kuna vitu au sababu za msukumo wa kutaka ladha ao shahwa, au kuna kitu kinacho toa msukumo wa matamanio ya nafsi na kijinsia katika kuoa wake wengi? Je mtu mwenye kuoa wanawake wengi wenye idadi kama hii kubwa wakiwemo wajane na wazee ni mtu mwenye kuitikia matamanio yake ya kijinsia?

Bali haiwezekani mtu kama huyu kuwa ni mtu wa kawaida bali atakuwa ni mtu alietumwa au kupewa ujumbe wa Mwenyezi Mungu, alie epukana na kila aina ya starehe za kimwili kwa kiwango cha juu, na mwenye kuhisi majukumu na upole na huruma na mapenzi ya kiutu yaliyo makubwa?!

 

***

 

 

ISMAH

(KUHIFADHIKA KUTOKANA NA KUTENDA MADHAMBI NA MAKOSA)

 

 

Hakika miongoni mwa mambo ya badaha (yaliyo wazi katika akili) ni kuwa Mtume hawi ni Mtume mwenye kupokea habari za mbinguni na kuzisimulia kwa watu na dini ambayo ni lazima kuitii, kuinyenyekea na kuikubali isipokuwa tu atakapo kuwa ni mwenye kuhifadhiwa pande zote hasa katika ukweli wa mazu-ngumzo, na asiwe ni mwenye kusahau na awe ni mwenye kujiepu-sha na maovu, na kujizuwia kufanya maasi ya aina yoyote, na kujifunga kwenye utiifu (utiifu wa aina zote zile) ili habari zake ziwe na zifikie kwenye kiwango cha kukubaliwa bila shaka yoyote na ziwe ni zenye kutoa yakini, ziepukane na mambo yaletayo shaka kwenye kauli zake na matendo yake na kazi zake mbali mbali zingine azifanyazo.

Na haya ndiyo yaliyo itwa na wanazuoni wa elimu ya akida kwa jina la Al-ismah. Na kwa msingi huu ismah ina kuwa na maana ya nguvu na uwezo wa ndani ya nafsi ya mtume inayo mlinda na kumzuwia na aina yoyote ya kuacha kutii amri za Mwenyezi Mungu au kufanya maasi au mambo mabaya au kusema kauli mbaya au matendo yake kuwa ni yenye kupingana.

Na pamoja na kufahamu nafsi ya mtume na kazi yake kwenye maisha yote kwa ujumla, inakuwa ni lazima kukubali na kukiri kuwa Mtume ni lazima awe maasumu (amehifadhika kutokana na kufanya madhambi na makosa) na kuamini hivyo au kusema hivyo ni kitu cha lazima kisicho na uwezekano wa kukiepuka, na kwa msingi huo fikra za shia imamiya zimekuwa zikitilia mkazo ulazima wa kuwepo Ismah na kuwa ni jambo ambalo halina mjadala kwani ni lazima liwepo.

Na shia akiwa yuko pekee kwenye kauli hii kati ya fikra zingine za (madhehebu) ya kiislamu ambazo hazikuona ulazima wa kuwatakasa mitume kwa aina hii ya utakaso, wakiwemo muutazila, watu watumiao akili, ambao pamoja na masisitizo yao juu ya Ismah (kuhifadhika) ya mitume kutokana na kufanya madhambi makubwa tu, wamesema kuwa inajuzu wakafanya madhambi madogo ambayo hayana athari yoyote isipokuwa katika kupunguza thawabu bila kuchukiwa au kuchukiza.[23]

Na kutokana na ukweli kuwa tuko kwenye kuelezea maudhui ya utume kwa mapana yake na kuweka tathmini ya nafasi yake ya kidini kwa kipimo sahihi, ilikuwa ni lazima kuzionyesha aya hizo zitoazo hisia au zipelekeazo kuyahisi hayo tuliyo yaelezea na kufafanua makusudio yake, ili jambo hili liwe wazi kwa kila alie changanywa na kuto  kulielewa jambo hilo, na kukata au kuzuwia uwezekano wa kuingia mazungumzo yenye shaka au shubha kwa kutumia hoja za kweli na yakini, na zenye ufahamu ulio sahihi.

Aya ya kwanza:

( )

Ili Mwenezi Mungu akusamehe madhambi yako yaliyo tangulia na yaliyo fuatia kwani wenye madai walidai kuwa kuhusishwa mtume na madhambi katika aya hii kume elezwa wazi bila uficho.

Hakika wafasiri wa Quran wametaja mielekeo mingi katika kubainisha makusudio ya tamko  dhambi, na muelekeo bora kati ya hiyo ni ule alio uchagua Sharifu Murtadhwa[24](rehma za Mwenyezi Mungu ziwe juu hake) na bwana huyu  ni mwenye nafasi ya kipekee katika elimu ya lugha na kanuni zake, yeye alisema kuwa makusudio ya neno dhambuka yaani madhambi ya kaumu yako kwako, kwa sababu neno Ad-dhambu ni masdari (chimbuko la maneno). Na masdari mara nyingine hudhifiwa (kuongezwa) kwa mtendaji (Faailu) kama tusema-vyo:Shairi lako limenifurahisha au adabu (ujuzi wa lugha) yako au utenzi wako, ambapo masdari imedhifiwa kwa mtendaji wake, na pengine hudhifiwa kwa mtendewa kama tusemavyo: Siku-pendezwa na kufungwa kwako au ugonjwa wako umenichukiza. Kwani masdari imedhifiwa kwa yule aliefungwa au alie ugua nae ni mtendewa.

Na neno dhambika katika aya limedhifiwa kwa mtendewa, na inakusudiwa dhambi aliyo tendewa Mtume Muhammad (s.a.w) kutoka kwa kaumu yake kwa kumshutumu na kumdharau na kumkadhibisha na kumpiga vita na maudhi mengine aliyo fanyiwa. Bali mtiririko wa aya hauwiani isipokuwa tukiitafsiri aya hiyo kama hivyo tulivyo sema. Amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu:

) (

Hakika sisi tumekupa ukombozi (wa mji wa makka) ulio wazi ili Mwenyezi Mungu akusamehe madhambi yako yaliyo tangulia na yaliyo fuatia na azitimize  neema zake kwako.

Hakika msamaha katika aya umekuja baada ya ukombozi, na ambapo  hakukuwa na ukombozi siku ya kushuka kwa aya kwani aya zilitelemka baada ya suluhu ya hudaibiya. Naye Mwenyezi Mungu aliita hii suluhu kuwa ni ukombozi kwa sababu ilikuwa ni njia ya kuelekea kwenye ukombozi wa makka na ilikuwa ni maandalizi ya kuelekea kwenye ukombozi.Kwa  hivyo basi maana kamili ya aya hizi tukitaka kuzifafanua inakuwa kama ifuatavyo:

Hakika sisi tulikufungulia (tulikupa) wewe ukombozi ulio wazi ili Mwenyezi Mungu kwa ajili yako ayasamehe madhambi ya kaumu yako waliyo kufanyia na watakayo yafanya baada ya suluhu hii na mpaka utakapo timia ukombozi, na ili Mwenyezi Mungu azitimize neema zake kwako kwa ukombozi na ushindi mkubwa.

Na ikiwa Ad-dhambu ni madhambi yale aliyo yafanya Mtume (s.a.w) yeye mwenyewe kama ionekanavyo kwa watu wasio fanya mazingatio, basi je kuna uhusiano gani kati ya kusamehe madhambi na kuja kwa ukombozi? Na kwa nini msamaha uje baada ya ukombozi? Hatupati maana kwenye kufuatana huku kwa matukio haya isipokuwa ikiwa ukombozi unauhusiano na msamaha wa madhambi ya wale walio mkosea Mtume ambao mji wao utakombolewa kwa jeshi la Mtume na utawala wao na nguvu yao kuporomoka na hadhi yao ya kijahili kushuka.

Aya ya pili:

 

) . . (

Na kumbuka pindi ulipo kuwa ukimwambia yule ambae alineemeshwa ulipo mwambia: Shikamana na mkeo (kaa na mkeo) na umche Mwenyezi Mungu na ukiyaficha katika nafsi yako yale ambayo Mwenyezi Mungu ni mwenye (kutaka) kuya-dhihirisha (ya kwamba umuowe mke wa Zaidu bin Haritha) na ukawachelea watu, hali Mwenyezi Mungu ndie mwenye haki ya kumchelea (Zaidi), na pindi alipo maliza haja zake kwake, tuka-kuozesha wewe.

Kwani watu fulani walidai kwamba katika  aya hii kunakemeo na lawama zimuelekeazo Mtume kwa yale aliyo kuwa akiyaficha  kwenye nafsi yake na ambayo alikuwa akichelea watu kuyaelewa.

Na aya hii kama waelewavyo wasomaji inahusiana na kisa cha Zaidu bin Haritha na mkewe Zainab bin Juhsha. Na tume-eleza kuhusu maudhui haya kwa upana zaidi kwenye kurasa zilizo tangulia. Na msomaji akifanya utafiti na mazingatio kwenye maudhui tuliyo yaelezea kuhusiana na suala hili, ataelewa maku-sudio ya aya hii na ataelewa mtiririko wa sentensi ya kuwa zinajulisha kitu gani, bila kupata ndani yake maana ya kulaumi-wa au kekemewa.

Aya ya tatu:

)        (

 Mwenyezi Mungu amekusamehe kwa kuwa umewapa wao idhini (ruhusa) hadi ikubainikie wale ambao ni wakweli na uweze kuwajua waongo, kwani baadhi walidai kuwa Mtume kuzungu-mziwa kwa kutumia sentensi isemayo Mwenyezi Mungu amekusamehe ni dalili ya kufanya dhambi (makosa) kwa kuzingatia kuwa msamaha haufanyiki isipokuwa ni kwa yule mwenye makosa.

Na ukweli ni kuwa maana ya aya hii haiwezi kuwa wazi kwa msomaji kabla hajasoma aya zilizo kabla ya aya hii au zilizofuatia na zilizo itangulia aya hii ambazo ndizo zikamilishazo maana yake na kuweka wazi makusudio yake, Mwenyezi Mungu amesema:

     )    ..   .. (

Laukama mali za vitani zingekuwa ni rahisi kupatikana, yaani zinapatikana kwa wepesi na ukaribu, na safari ingekuwa ya wastani (si ya mbali sana wala karibu sana) na haina taabu yoyote wangekufuata lakini mwendo umekuwa mrefu na wa mbali sana na wataapia kwa jina la Mwenyezi Mungu wakisema:Laukama tungeweza kupata silaha mali na ngao tungetoka pamoja na wewe, wanaziangamiza nafsi zao na Mwenyezi Mungu anafahamu yakuwa wao ni waongo, Mwenyezi Mungu amekusamehe kwa kuwapa ruhusa, yaani ilikuwa haipaswi kuwapa ruhusa hadi uweze kuwafahamu wale ambao wanasema kweli na uweze kuwafahamu waongo.

Hawakuombi ruhusa wale ambao wanamuanini Mwenyezi Mungu na siku ya mwisho kupigania njia ya Mwenyezi Mungu kwa mali zao na nafsi zao, na Mwenyezi Mungu ni mjuzi sana wa wachamungu. Hakika wakuombao ruhusa ni wale ambao hawa-muamini Mwenyeze Mungu wala siku ya mwisho na nyoyo zao ni zenye shaka, na wao wako kwenye shaka zao wakitahayari na kubabaika, lau kama wangetaka kutoka wangefanya maandalizi na kujiweka tayari kwa safari hiyo

Na kwa kufanya mazingatio kwenye aya hii tunakuta kwamba kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo Mwenyezi Mungu amekusamehe, haikuwa ni dhambi kwa maana ya kisheria yaani dhambi ya kukhalifu au kwenda kinyume na hukumu moja wapo kati ya hukumu za Mwenyezi Mungu, bali lengo la aya hii ni kumuongoza na kumueleza Mtume mfumo au njia ambayo angeitumia kuwaelewa wasemao kweli na waongo kati ya maswahaba zake (wafuasi wake ) ambao walitoa nyudhuru na sababu za kutoshiriki kwenye vita (jihadi).

Lau kama asingewaruhusu na kuchelewesha kufanya hivyo angewafahamu wale ambao walisema kweli na angewaelewa waongo, lakini kuwaruhusu kwake watu hao ambao walidai kuwa hawana uwezo wa kushiriki na kutoka kwenda vitani kulificha uhakika wa mkweli na muongo, kwani pande zote mbili zilitoa nyudhuru, kwa hivyo haikuwezekana kuwapambanua.

Aya ya nne:

( )Na alikukuta ukiwa umepotea akakuongo-za. Na upotevu ni kinyume na Ismah (kutotenda madhambi) bila ya shaka yoyote.

Na ukweli ni kuwa neno dhwalaal katika lugha lina maana ya kwenda na kuondoka na mtume alikuwa kama tunavyo fahamu hajui jinsi gani au vipi atamuabudu Mwenyezi Mungu, na vipi ataweza kutekeleza majukumu yake ya kujikurubisha kwa Mwenyezi Mungu, kwa hivyo alikuwa ameacha kufanya ibada kwa maana yake kamili hadi Mwenyezi Mungu alipo muongoza na kumjulisha jinsi ya kufanya hivyo kwa kumteremshia ujumbe wa kiislamu.

Na aya hii ni sehemu moja wapo kati ya silsila ya aya zenye kutaja idadi ya neema za Mwenyezi Mungu juu ya Mtume na malezi kamili aliyomfanyia.

) (.

Akakulea, na akakukuta ukiwa umepotea hujui jinsi ya kumuabudu mola wako akakuongoza,na akakukuta ukiwa fakiri akakutajirisha, ambapo aya hizi zinajulisha makusudio yake kwa uwazi kabisa, kwani Mwenyezi Mungu Mtukufu alimuwekea Muhammad aliekuwa yatima mbadala wa kumuangalia na kumlea, na akiwa fakiri alimuandalia mtu atakae mpa na kumto-sheleza (kumtajirisha), kisha akamuongoza kwenye uislamu na jinsi ya kumuabudu Mwenyezi Mungu baada ya kuwa alikuwa ameacha kufanya hivyo na hali ya kuwa alikuwa ni mwenye kubabaika hajui na akiwa hana muongozo wa namna ya kuabudu.

Aya ya tano:

( ) Na tukakuondolea mzigo wako. Neno wizri kama lifahamikavyo kwa watu wa kawaida lina maana ya dhambi. Na ukweli ni kuwa neno wizri katika lugha ni mzigo mzito au kitu kizito, na hivyo madhambi yameitwa kuwa ni awzaar kwa sababu humlemea na kumuwia mazito mbebaji wake na kumfanya  atoe juhudi zaidi.

Na (kwa kuyazingatia hayo) inakuwa kila kitu kinachomtia mwanadamu uzito na kumtia hima na kumfanya afanye juhudi ni wizri kwa kufananishwa na kitu kizito kikweli kweli kama ilivyo fananishwa dhambi na kitu kizito na kuitwa  kwa jina hilo la wizri vile vile.

Na kitu kilicho kuwa kikimlemea Mtume na kumtia uzito na kumfanya atoe juhudi na kumletea huzuni, ni yale mambo waliyo kuwa wakiyafanya kaumu yake, kama ushirikina na upotovu na kujiepusha na wito wa uislamu na kutokubali ujumbe wa Allah na kuwa dhidi ya dini aliyo tumwa nayo, ukiongezea kuwa alifa-nywa kuwa mnyonge mbele yao akiwa hana maandalizi wala watu wa kumsaidia na kuzuwia maudhi ya washirikina na shari zao. Na hii ndio wizri yaani huzuni nzito ambayo ilikuwa ikiulemea mgongo wa Mtume kwa maumivu na ghamu na kuathirika na hali hiyo.

Na huenda ushahidi wa wazi kabisa uonyeshao kuwa maana hii ndio iliyo kusudiwa kwenye aya, ni kufuatia baada ya aya hiyo, kauli yake Mwenyezi Mungu isemayo:

( ߡ ǡ )                                     Na tukakuinulia utajo wako, hakika pamoja na uzito kuna wepesi. Kwani kuinuliwa utajo na kubainishwa kuwa kuna wepesi baada ya uzito, haviwiani isipokuwa itakapo kuwa makusudio ya wizri ni ile ghamu (huzuni) nzito aliyo kuwa akiibeba Mtume ikiwa ni matokeo ya kaumu yake kujiepusha na uongofu na wito wa uislamu na baada ya hayo yote.

Huu ndio utume kwa maana yake ya ujumla,ujumbe wenye mwangaza na uongofu uongozao na wenye nidhamu yenye kupendeza na nzuri kwa ajili ya maisha. Na huyu ndie Mtume wa mwisho alie tumwa kwa watu akiwa ni shahidi, mtoa bishara, muonyaji, mlinganiaji kwenye njia ya Mwenyezi Mungu kwa idhini yake na  taa iangazayo, na ambae hatamki kwa matamanio yake, bali ayatamkayo ni wahyi ushushwao kwake.

Na hatuna kitu kingine cha kuyamalizia mazungumzo haya isipokuwa tunasema: Ewe Mola wetu tumeyaamini uliyo yatere-msha na tumefuata Mtume basi tuandike pamoja na wenye kushuhudia.

Sifa zote anazistahiki Mwenyezi Mungu alietuongoza kwenye haya na hatukuwa ni wenye kuongoka kama si Mwenyezi Mungu kutuongoza.

 


 


[1] Rejea kwenye maudhui ya (kumfahamu Mwenyezi Mungu kupitia maumbile na dalili) Chapa ya Baghadad 1389 H -1969 na kitabu chetu (Hawaamishi ala kitaabi naqdul fikri ddiiniy) chapa ya bairuti 1391 H - 1971.

[2] Rejea kwenye maudhui ya kitabu chetu hiki (Uadilifu wa Mwenyezi Mungu kati ya kutenzwa nguvu na uteuzi (Utashi) 1390 H 1970 AD.

[3] Amewataja pamoja na kauli yao hii Imam Ghazali katika kitabu chake Al-mankhuli:13.

Na rejea kwenye kitabu: Madhaahibul-Islaamiyyin cha Dr Abdur-rahmaani badawi:Juzu 10/746.

[4] Majmaul-bahrain cha Tureihi,Juzu (1/405) Chapa ya Najaf 1378 H.

[5] Al-mankul cha ghazali 282-289

[6] Mutawatiri: Ni hadithi inayopokelewa na kunakiliwa na watu wengi sana kiasi kwamba wingi wao unazuwia shaka kuwa walikubaliana kudanganya.      

[7] Rejea kwenye kitabu-Al-bayaan fi-tafsiril-Quran Juzuu 1/76-79.

[8] Al-muujizatul-khalidah:21

[9] Al-Ihtijaaj:205

[10] Allahu yatajalla fi asril-ilm.Ukurasa 166

[11] Al-Quranul-kariim wal-ulumul-hadithah 81-85

[12] Allahu yatajallah fi-asril-ilmi-167.

[13] Al-Quranul-Kariim wal-ulumul-haditha 19-21.

[14] Al-Quran wal-ilmul-hadith 82-82

[15] Al-Islaam wattwibbul-hadith -40

[16] Allahu-yatajalla fi-Asril-ilm

[17] Al-bayaan Juzuu 1/54

[18] Aya za Qurani tukufu

[19] Aya za Qurani tukufu

[20] Imepokelewa kutoka kwa mwana Aisha mama wa waumini (Mungu amuwie radhi) ya kuwa amesema:Sikumfanyia wivu mwanamke yeyote kama nilivyo mfanyia wivu Khadija, na wala sikuwa nimewahi kukutana nae, lakini ilikuwa ni kutokana na Mtume kumtaja sana khadija, na wakati mwingine alikuwa akichinja mbuzi na kuwagawia marafiki zake Khadija kama zawadi.

Pia imepokelewa kutoka kwake (Mungu amuwie radhi):

Mtume (s.a.w) alikuwa hatoki nyumbani hadi amtaje Khadija na kumsifu kwa sifa nzuri, siku moja akamtaja nikashikwa na wivu na nikase-ma:Khadija hakuwa isipo kuwa bibi kizee na Mwenyezi Mungu amekubadili-shia na kukupa alie bora zaidi yake?! Mtume akakasirika hadi nywele zake za mbele zikawa zikitikisika kutokana na ghadhabu, kisha akasema:Hapana, nina apa kwa jina la Mwenyezi Mungu, Mwenyezi Mungu, hajanibadilishia bora zaidi yake. Aliniamini watu walipokufuru, na kuniswadikisha (kuniku-bali) watu walipo nikadhibisha, na aliniliwaza kwa mali  yake pindi watu walipo ninyima, na Mwenyezi Mungu aliniruzuku watoto kutoka kwake pindi aliponinyima watoto kwa wana wake wengine.Akasema Aisha:Nikasema moyoni mwangu sintamtaja tena Khadija kwa ubaya kamwe. Rejea Kitabu Nihayatul-irab Juzuu la 17 Ukurasa 172.

 [21] Kauli iliyo mashuhuri kati ya wana historia ni kuwa Mtume (s.a.w) alikuwa na mabinti wanne: Zainab, Rukayya, Ummu Kulthum na Fatima. Lakini utafiti wa historia haukubaliani na kauli hii mashuhuri, bali tukifanya uchambuzi wa kutaka kufahamu kuwa ni yupi binti wa Mtume, hatutampata mwingine isipokuwa Fatima na tutakata shauri kuwa ndie binti yake wa pekee. Na tunatoa hapa chini ishara fupi ya shaka hizo kwani nafasi haituruhusu kueleza zaidi:

A:ZAINAB.

Baadhi ya wanahistoria wanasema kuwa Zainab alizaliwa Mtume akiwa na umri wa miaka thalathini (Al-Istiiaab.Juzuu 4/292 na usudul-ghaba.Juzuu 5/467 pia Nihayatul-irab juzuu 18/211.Na aliolewa na Abul-aasi bin rabiibin Abdul-uza bin Abdis shamsi -nae ni mtoto wa shangazi yake- kabla baba yake hajapewa utume. Na akamzalia mtoto aitwae Ali (nae alifariki akiwa mdogo) na huyu mama, alisilimu pindi mama yake alipo silimu mwanzoni mwa utume,na uislamu ukamtenganisha kati yake na mumewe, isipokuwa ni kwamba Mtume alikuwa hawezi kutekeleza kwa matendo, amri ya kuwatenga-nisha, akabakia kwenye nyumba ya mumewe hali ya kuwa ni muislam, nae akiwa mshirikina.(Ili kuyapata yote hayo rejea Taarikh Attwabari, Juzuu ya 2/467-468 pia Twabaqat Ibnu Saad Juzuu 8/24, na Usudul-ghaba Juzuu 5/467 na Nihayatul-irab juzuu 18/211).

Ninasema: Hakika muhtasari wa tunayo fahamishwa na riwaya hizi ni kuwa, Zainab wakati wa baba yake kupewa utume, alikuwa na umri wa miaka kumi, je inawezekana binti huyu mwenye miaka kumi kuolewa na kuzaa watoto wawili? Akiwa na miaka saba kwa mfano? Au miaka nane? Kwa hivyo basi ni lazima Zainab awe ni binti wa Abu Haala mumewe Khadija wa mwanzo. Rejea Nihayatul-irab 18/171.

 

B: RUQAYYA:

 

C: UMMU KULTHUM:

Baadhi ya wana historia wamesema kuwa Ruqayya alizaliwa  Mtume akiwa na umri wa miaka 33 na dada yake Ummukulthum ni mdogo wake. (Al-Istiiab 4/292. Nihayatul-irab:18/212) Na wana historia wameku-baliana  kuwa mabinti hawa wawili waliolewa na Utba na Utaiba watoto wa Abi Lahab bin Abdul Mutwalib kabla ya kupewa utume, na wanasema kuwa walisilimu pindi mama yao alipo silimu katika siku ya kwanza ya utume. (Twabakat Ibnu Saad Juzuu 8/24-25). Na pindi Mtume alipo tangaza wazi wito wake wa uislamu Abu Lahab akawaamrisha watoto wake kuwataliki mabinti hao wawili, na akawataliki, Othumani akamuoa Rukayya na akahama nae kwenda uhabeshi pamoja na muhajirina wa mwanzo walio kimbia mateso ya washirikina. (Taarikh Attwabari Juzuu 2/330-331-340 na Nihayatul-irab 18/212 pia Al-iswab 4/297).

Ninasema : Je! yawezekana Rukayya kuolewa kabla ya kutimiza umri wa miaka saba na kupewa talaka katika umri huu? Na je! Inawezekana kwa dada yake Ummukulthum kuolewa na kuachika nae akiwa hajavuka miaka sita kwa makadirio yaliyo makubwa?

 

[22]Twabakaat Ibnu Saad Juzuu 8/56-57.

[23] Madhhabul-Islamiyyin cha Dr Abdurrahman Badawi juzuu 1/478.Na pia rejea kitabu Al-mankuul cha Imamu Alghazaly:223-225.Kwani mtunzi amesema kwenye kitabu hicho kuwa Ismah ya mitume si wajibu, na akaongeza na kusema Hakika sisi tunasema kuwa inafaa kwa Mwenyezi Mungu kumpa utume kafiri na kumzatiti kwa kumpa miujizana muhakiki wa kitabu hicho akaongeza maelezo yake chini ya ukurasa huo na kusema: (Na marawafidhi wakapinga: (yaani Shia Imamiyya) wao wakasema kuwa haiwezekani pamoja na kuwa masala haya hayahitaji kurefushwa utafiti wake na kuzipambanua dalili zake, kutokana na tulivyo yataja kuwa ni masala yenye ubadaha (yaliyo wazi), na kwamba wujdani zetu (ufahamu wa nafsini) (Inner consciousness) zinashuhudia kwamba mtume ambae ana uwezekano wa kusahau na kuteleza au kufanya makosa, au maasi na mambo mengine mabaya haiwezekani kukubaliwa na kufuatwa kauli zake na haiwezekani kutiiwa amri zake na kujiepusha na makatazo yake.

Ninasema : Pamoja na hayo hakika maudhui haya yamechukua nafasi kubwa na kuandikwa kwenye vitabu vyote vya akida vyenye kujihusisha na masala haya, na sababu muhimu zaidi ya kuyadhihirisha na kuyatilia mkazo na umuhimu kwa kiwango hicho, ilikuwa ni kuwepo kwa baadhi ya aya za Qurani tukufu ambazo dhahiri ya aya hizo au ukiziangalia kwa juu huenda zikampatia mtu hisia ya kuwa Mtume (s.a.w) alifanya dhambi na kuasi. (kufanya maasi). Na muutazila wakasema, isipokuwa yale madogo (hawezi kufanya maasi makubwa).

[24] Tanzihul-Ambiyaa 117

 

 

 

UTANGULIZI

 

 

Kwa jina la Mwenyezi Mungu mwingi wa rehema mwenye  kurehemu.

Sifa zote njema ni za Mwenyezi Mungu Mola wa viumbe wote, na rehma na amani ziwe juu ya Bwana wetu Muhammad na Kizazi chake Kitukufu.

Uimamu kwa waislamu ni miongoni mwa maudhui ambayo yamezungumzwa sana na kufanyiwa utafiti sana, hadi vitabu vilivyo tungwa kuhusu maudhui haya kufikia maelfu kwa maelfu.

Kisha yakaendelea mazungumzo kuyahusu maudhui hayo, na watafiti kugundua wingi wa kuchipuka kwa matawi yake na upana wa maudhui haya katika utungaji wa vitabu, na kwa hivyo kila kundi kati ya watunzi hao likachukuwa tawi moja wapo kati ya matawi yale au upande mmoja wapo wa maudhui hayo, na matokeo ya kufanya hivyo ukatokea upande ufanyao utafiti na kujihusisha na suala la uimamu ndani ya Qurani.

Na upande mwengine ukajihusisha na suala hilo kwa upande wa hadithi za Mtume, na kuna upande uliojihusisha na uimamu kwa mtizamo wa elimu ya akida, au kwa upande wa historia, au kuuangalia uimamu kwa kuzingatia mipaka ya yale yaliyo tokea kwenye Saqifa bani Saida pindi alipo fariki Mtume (s.a.w), kisha yaliyo husiana na maisha ya Maimamu na historia zao, na kue-ndelea.

Pamoja na vitabu vilivyo tungwa kuwa vingi na idadi kuwa kubwa, hakika vitabu vingi kati ya hivyo, havikuandikwa kwa roho ya kuyatazama maudhui yenyewe tu yakiwa yameepukana na matamanio na ghera (taasubi) juu ya madhehebu fulani, matokeo yake ni kudhihiri utafiti na vitabu vilivyo jawa na taasubi (ghera) iliyo kemewa, na hisia zikaenda kinyume cha ukweli, na kutolewa hukumu zenye kufuata matakwa na mata-manio, na kubeba mambo ambayo akili na mantiki haiyakubali wala kuyaridhia.

Na hapa ikaonekana kuwa maudhui ya uimamu yamezungu-kwa na sura tofauti za kiakili ambazo hazilisogezi karibu lililo mbali na wala haziondoi tofauti iliyopo na hazisaidii kuleta uelewano wala muungano.

Na sura hizi zilizoko akilini hazikuwa na chimbuko lingine tofauti na vitabu hivyo vilivyo tungwa na vilivyo toka kwenye maadili ya utunzi wa vitabu na uandishi wa kimaudhui, na wala si chimbukizi tofauti na picha mbaya iliyotolewa yenye kuchukiza ya mwendo (historia) wa kiislamu kwa karne zote hizo.

 

Na kwa uwazi kabisa:

Tunapo taka kufanya utafiti wa maudhui ya uimamu hivi leo na baada ya kupita karne kumi na nne tangu lifanyike tukio la Saqifa na matukio yake mengine, kwa nini tujaalie kuwa tutatofautiana. Na ikiwa tutatofautiana (na kwa wafanyao utafiti suala la kutofautiana ni la kawaida kwao) kwa nini tunapatwa na ghera (asabiya) ya kupenda kutetea kitu hata kama si cha sawa na kuwa wakali na wenye ghadhabu, wakati ambapo kutofautiana kwa rai hakuharibu mapenzi ya kitu?

Na je katika utafiti huu kuna jambo limletealo mwanadamu wa leo faida ya  mali au kumfikisha kwenye msimamo fulani ambao anaweza kuutumia kwa maslahi yake? Au je kwenye utafiti huu kuna kitu kitakachomtia mtu wa zama hizi gharama au kuleta maudhi yawezayo kumpata huyu au yule katika wana-damu?

Hakika waislamu wa leo, wote kwa ujumla wanakubaliana kutokuwepo kwake kunaweza kupelekea watu kutofautiana katika kumpa baia (kiapo cha utiifu) au kutompa baia, kwa hivyo basi hakuna ugomvi uogopewao au mapigano yenye kuogopewa lau kama mtu fulani atasema maneno yake katika maudhui haya.

Na huenda muulizaji akauliza:

Ikiwa hali ni hivyo, kwanini -basi- kufanyike utafiti kama huu na juhudi kama hizi?

Jawabu:

Hakika sisi tunataka kufanya utafiti wa masala haya ili kutoa msimamo wa uislamu (kwa kuzingatia kuwa uislamu ni dini na sheria na ni nidham ya maisha) kwenye maudhui haya hatari, na tunataka kutoa majibu yenye maswali yatatanishayo yenye kiu cha kupata majibu sahihi:

Nini maana ya Uimamu katika uislamu?Je Uimamu ni lazima kuwepo? Na vipi? Je Uislamu ulifaradhisha kuwepo uimamu, na je ulimteua Imamu au mtu anae faa kuwa Imamu kwa dalili au liliachwa suala hilo kwa ajili ya kufanywa uchaguzi?

Je uimamu kwa kuteuliwa ni fikra ya kitheokrafia (theocracy- utawala wa dini) au ya kidikteta au fikra ya kidemo-krasia?

Na pande zingine ambazo ni lazima kuzifanyia utafiti kwa undani na kwa uhuru, huenda kufanya hivyo kukawa na faida au kutuletea ukweli na kutupa msingi na msimamo wa kiislamu kuhusu masala haya yenye msisimko mkubwa.

Na mfumo wa kitabu hiki utawatolea wasomaji natija iliyo salama na utakuwa na muelekeo usio gusa au kuyapa umashuhuri madhehebu haya au yale kati ya fikra na mielekeo ya vikundi mbalimbali vya kiislamu au fikra ya mtu huyu au yule kati ya wanazuwoni wa kiislamu, na nimeuepusha na kuto zungumzia au kutoifanyia utafiti historia ya mambo yaliyo tokea siku aliyo fariki Mtume (s.a.w) kutokana na mgawanyiko na tofauti zilio tokea, ili kuepukana na mambo kadhaa ambayo yaweza yakasa-babishwa na bahthi hiyo, kama vile kuziamsha hisia na mapenzi au kulitonesha jeraha wakati ambapo tunataraji kwa nia safi jambo hili (jeraha hili) litulie na lipone kutokana na usaha wake wenye kuumiza na kusikitisha.

Na matarajio yangu yote ni kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, anisaidie katika njia yangu hii na anisaidie kupita kwenye njia na mipaka niliyo jiwekea na kujifunga nayo na kujilazimisha kuifuata kwenye utafiti nilio tangulia kuufanya, na aiepushe kalamu yangu kutokana na usahaulivu na ukosevu, na auelekeze mkono wangu kwenye kauli aziridhiazo na kwenye matendo ayaridhiayo, hakika yeye ni msaidizi bora na muwafikishaji.

Na maombi ya mwisho, tunasema sifa zote njema ni za Mwenyezi Mungu Mola wa viumbe wote.

Kaadhimiyya Iraq

 

MUHAMMAD HASSAN AALI YAASIN

  

 

 

UIMAMU KWA MAANA YAKE YA UJUMLA.

 

Imam (kama lugha ya kiarabu ilivyo muarifisha), ni mtu mwenye kuwatangulia kaumu yake au watu wake, pia mwenye kufuatwa na mwenye kufanywa kuwa kiongozi na msimamizi wa mambo.[1]

Na uimamu (kwa maana hii) unakuwa na maana ya uongozi na uraisi na kufuatwa na kuwatangulia watu, na kwa hivyo mtu mwenye kuwatangulia watu kwa ajili ya sala atastahiki kuitwa Imamu kwa sababu anawatangulia na kuwaongoza wote kwa pamoja.

Na kwa maana hii ya kilugha Qurani imekuwa ikilitumia neno Imam kama alivyo litumia kwenye kauli yake tukufu:

 ( ) Hakika mimi nimekufanya wewe uwe imamu (kiongozi) kwa watu ( )Na kabla yake kulikuwa na kitabu cha Mussa, imamu (kiongozi) na rehma. 

( )Na utufanye tuwe maimamu )viongozi( wa wachamungu. ( ) Siku ambayo tutawaita watu wote na imamu wao (kiongozi wao). Na aya zingine zilizo kuja kwenye Qurani tukufu katika matumizi ya neno Imamu.

Na neno Khalifa (kama ambavyo lugha ilivyo liarifisha vilevile), ni kiongozi na mtawala mkubwa na mwenye kuchukua nafasi ya mtu aliekuwa kabla yake au alie mtangulia.

[2]( ) Ewe Daudi hakika sisi tumeku-fanya uwe khalifa (mtawala) katika ardhi.

( ) Yeye ndie aliekufanyeni kuwa watawala kwenye ardhi.

.( )Na kumbukeni pale alipo kufa-nyeni kuwa makhalifa (watawala) baada ya watu wa Nuhu Na aya zinginezo ambazo ziliyatumia maneno hayo.

Na ikiwa wanazuwoni wa lugha wamekubaliana katika maana hii ambayo ina ashiriwa na neno imamu na khalifa na wafuasi wao wametofautiana kuhusu maneno hayo mawili ya kwamba je! Yana maana moja au maana mbili tofauti?. Kwa mfano Al-mawridy anatoa taarifa ya uimamu kuwa ni Umewekwa kwa maana ya khilafa ya kushika nafasi ya mtume (kuchukuwa nafasi baada ya mtume) katika kuilinda dini na kuingoza dunia.[3]

Na Ibnu Khaldun anatoa taarifa ya neno khilafah kuwa ni kuwaongoza (kuwaelekeza) watu wote kufatana na mtazamo wa kisheria kwenye maslahi yao ya kiakhera na kidunia maslahi ambayo hurejea kwa utawala huo.[4] Na anatilia mkazo na kusema Hakika mikakati ya kidini na kisheriahuingia chini ya uimamu mkuu ambao ndio ukhalifa.[5]

Na mtu wa tatu kaunganisha kati ya ukhalifa kwa kuuzinga-tia kuwa ndio uimamu (uongozi) mkuu na swala kwa kuuzingatia kuwa ni uimamu (uongozi) mdogo.[6] Na maana ya yote hayo ni kuwa maneno haya mawili yanamuelekeo mmoja au makusudio mamoja.

Na huenda uraisi au uongozi ndio maana zenye kuku-sanya na kutosheleza ambazo zinawezekana kutumiwa kuyatafsiri maneno mawili hayo na kukubaliana juu ya maana hiyo.

Lakini tunapo fuatilia nyanja ambazo uongozi huu au uraisi huu huingia hasa kwenye viwanja vya kazi au sehemu za kazi hakika tunahisi kuwepo tofauti inayo tenganisha kati ya maneno mawili haya au itenganishayo kati ya neno moja na lingine na kuyapambanua kati yake na kuonyesha kutofautiana, tofauti ambayo hulipa kila tamko kati ya matamko mawili hayo ukubwa wake na upana wake.

Basi uimamu (kama ambavyo dalili za dini zinavyo tuonyesha) ni uongozi wa juu wa kidini. Na Khilafa (kama zijulishavyo dalili vilevile) ina maana kuwa ni uongozi wa juu wa dola.

Na,Imamu kwa wanafikra wa kiislamu, wawe masuni au mashia, amekuwa na maana ya kuwa ni mwenye haki ya kisheria, wakati ambapo tamko khalifa linamuashiria mwenye utawala au nguvu za kiutawala kwa wakati ule[7], na kutokana na haya Ukhalifa wa Abubakar baada ya Mtume, katika serikali yake au utawala wake ulikuwa ni utawala wa zama hizo na si utawala wa kidini.[8]

Na kwa kuyazingatia hayo kila tamko linakuwa na sehemu zake na nyanja zake maalum na mipaka yake maalum ambapo  hufanya kazi ndani ya mipaka hiyo. Na pamoja na tofauti hii iliyopo kwenye nyanja za utekelezaji  wa maneno hayo nje, hakika sisi tunaamini (kwa kuzirejelea dalili za kidini) kuwa anwani hizi mbili ni lazima ziungane na zikusanyike kwa mtu mmoja, kwa sababu hatukubali, katika uislamu fikra ya kutenganishwa dini na serikali au dola.

Na ikiwa jamii ya watu wa ulaya ambayo ndio iliyotuletea fikra hii ya kutenganisha dini na serikali wananyudhuru na sababu za kujenga fikra hiyo na waliyoyafanya katika kufanya mapinduzi dhidi ya utawala wa kanisa na kuingilia kwake mambo yote, kwa kuzingatia kuwa ukristo haukuwa na nidhamu ya dola au utawala na mifumo ya kutawala, basi sisi waislamu hatuna udhuru wowote au sababu yoyote iwezayo kutufanya kubeba wito huo au fikra hiyo, maadamu dini yetu kiukweli na uhakika wake ni ujumbe wa dini na ni nidhamu ya dola na utawala.[9]

Kwa hivyo basi, ni lazima kukusanyika uongozi wa dini na wa dola kwa mtu mmoja ili tusije kutumbukia kwenye fikra ya uwili ambao athari yake ya mwanzo huwa ni ugonjwa wa kutokuwa na msimamo wa rai moja katika nafsi ya muislamu.

Na ikiwa kati ya wislamu kuna watu wasemao kuwa uimamu ni kitu na ukhalifa ni kitu kingine, hakika waliyapata haya kutokana na historia ya waislamu na matukio yaliyo tokea, wakati ambapo ulitengana ukhalifa na uimamu, na kiongozi wa dini akawa sie raisi wa serikali au dola, na lilikuwa si jambo lenye kuingia akilini, khalifa kama Yazidi bin Muawiya kwa mfano awe ni Imamu wa waislamu wakimtegemea na kumkimbilia katika utatuzi wa masala ya dini na mambo ya itikadi.

Hakika Uimamu, kama Shia Imamiyah walivyo ufahamu, ni sehemu ikamilishayo ujumbe wa Mtume na iufanyayo ujumbe huo uendelee kuwepo. Na akili inahukumu ulazima wa kuwepo kwake kwa sababu Uimamu ni huruma ya Mwenyezi Mungu na kila huruma (Lutfu) ni wajibu kwa Mwenyezi Mungu kufatana na hukumu ya akili yenye misingi ya mfumo wa akili katika elimu ya akida.

Ama uimamu kuwa ni Lutfu (Upole au huruma ya Mwenyezi Mungu), ni kwa sababu huruma au lutfu ni kitu kimkaribishacho mja kwenye utiifu wa Mwenyezi Mungu na kumweka mbali na maasi na kumpeleka na kumpitisha kwenye njia ya haki na maana hii huthibitishwa na uimamu kwa uwazi kabisa.

Na kila mmoja anafahamu kuwa kuwepo kiongozi mwenye kusikilizwa na mwenye utawala wenye nguvu, huzuwia dhuluma, na kumpa kila mwenye kudhulumiwa haki yake, na mambo yote ya watu huyawekea nidhamu kwa moyo safi na imani na kuepu-kana na matamanio na ubinafsi na kupenda kujitolea, mambo ambayo humkaribisha mwanadamu kwenye utiifu na kumtenga na maovu na humtia hamasa ya kufuata mfumo ambao Mwenyezi Mungu Ameuchagua.

Na hii ndio maana ya Lutfu (upole au huruma ya Mwenyezi Mungu) tuukusudiao kwenye sehemu kama hii.

Na jambo ambalo halihitaji maneno mengi ni kuwa hakika kila jamii ya watu, iwe ya zamani au ya hivi sasa, ni lazima iwe na raisi (kiongozi) mwenye kuyapangilia mambo yake, na nilazima kuwe na katiba na kanuni yenye kuweka nidhamu katika mambo ya jamii hiiyo. Na ikiwa jamii ya leo hii ina hisi kuwepo haja kubwa na umuhimu wa kuwepo raisi na serikali, yaani kuwepo utawala unao simamia mambo ya maisha kwa ajili ya jamii ile kama vile mambo ya kisiasa, ya kijeshi, kiuchumi, ya mahkama na ya malezi na vinginevyo, basi uislamu unamuangalio raisi wa dola kwa mtizamo mpana zaidi na wenye kukusanya vitu vyote, kwa kuwa yeye ni mwenye majukumu na ni mtekelezaji wa mambo yote ya dini na dunia, mambo yale ambayo yamebebwa na sheria au yamo ndani ya sheria kama mifumo ya tabia na mwendo wa mwananchi muislamu, sawa uwe ni mwenendo wa kumuelekea mola wake na mtu yeyote kati ya wanadamu.

Na kwa kuzingatia kuwa katiba nyingi na kanuni nyingi zitumikazo katika jamii za watu zimetungwa na kuwekwa na wanaadamu na zenye uwezekano wa kubadilika na kugeuka kufatana na mahitaji ya wakati na sehemu, na uislamu ukiwa umetoka na uko nje ya kanuni hizo na katiba hizo kwa kuzingatia kuwa ni sheria ya mbinguni ambayo haifai kuguswa au kufanyiwa mabadiliko yoyote, lakini uislamu huo pamoja na kukamilika kwake na kutimia kwake na kuto juzu kuchezewa bado umefungi-ka katika baadhi ya dalili zake na ina kanuni za ujumla  na nguzo za msingi katika dalili zake zingine. Na ilikuwa ni lazima, ulazima ambao hauna shaka yoyote, kusema kuwa ni lazima awepo mwenye kutekeleza hukumu na kufafanua na kubainisha na kutoa ufumbuzi na kuelekeza sehemu ya utekelezaji wa kila hukumu. Na hivyo hivyo kila dalili ijulishayo ulazima wa kuwepo utume na wajibu wake itakuwa inafaa kuitumia kama dalili vilevile juu ya ulazima na uwajibu wa kuwepo uimamu, kwa sababu kuwepo utume bila ya uimamu ni sawa na kukatika na kutoendelea kuwepo jambo hilo, na jambo hilo linapingana na uislamu ulio simama kwenye msingi wa kuendelea kuwepo kwa ujumbe wake hadi siku ya kiama.

Kwa hivyo basi utume ni mwanzo wa maisha na uimamu ni kundelea kwa maisha hayo. Na lau kama ingefaa kwetu kukubali utume bila uimamu, ingefaa pia kusema kuwa ujumbe wa Mtume unamtizamo finyu na wenye mipaka maalumu ambao haukuweza kujikadiria umri mrefu hata baada ya kumalizika maisha ya Mtume wake, na haukuweza kuyawekea malengo yake mrithi (au muusiwa) atakae endeleza na kuendelea na kazi yake.

Na kutokana na kuwa uislamu unalenga kwenye dola kubwa ambalo litawajumuisha watu wote pamoja na kuwa wako kwenye nchi tofauti na wenye rangi tofauti, hakuna budi uislamu kuya-andalia malengo hayo uongozi wa kuyatekeleza na kuyafanya hayo, uongozi huo ukionekana wazi kwa mtume katika maisha yake na kwa khalifa wake ambae atakae shika nafasi yake baada  ya kufariki kwake.

Na muhtasari wa hayo tuliyoyasema ni kuwa Uimamu kwa hakika ni ukamilisho wa maana ya utume, na kuwepo kwa Mtume na ufanyakazi wake hautasimama madhubuti bila kuwepo Imamu. Na kwa sababu hii Shia Imamiya wanaamini kuwa Uimamu ni wajibu kuwepo au ni lazima kuwepo kama ambavyo ni lazima kuwepo kwa utume, na dharura ya kuwepo uimamu ni sawa na dharura ya kuwepo utume au Mtume. Na haya yana dalili bora ambayo ni hadithi ya mtume iliyo mashuhuri:

) (

Mwenye kufa hali ya kuwa hamjui Imamu wa zama zake (basi) amekufa kifo cha kijahili. Na ikiwa uimamu ni jambo la lazima ambalo ni lazima kuwepo kwake, kama tulivyo eleza hivi punde, je uislamu uliwaachia watu jukumu la kumchagua Imamu ambae atasimamia kazi za cheo hiki muhimu na cha hatari au suala la Imamu linahusika na dalili (kauli) za Mwenyezi Mungu na Mtume katika kumteuwa na kumthibitisha?.

Shia na Muutazila walio wengi wao wamesema kuwa Imamu ni lazima awe ameelezwa (ametajwa) kwa dalili kutoka kwa mtume na awe amemuainisha yeye mwenyewe.Wamesema haya wakijitegemeza kwenye dalili  kuwa, kwa kuzingatia kuwa uima-mu ni kuendelea kwa cheo cha utume, ni lazima kwenye uimamu huo kama ulivyo utume, kuwe na uteuzi na uainishaji maalumu uonyeshao uteuzi wa Mwenyezi Mungu kwa Imamu huyo na kumridhia kwake.

Kama ambavyo hakuna utume au mtume achaguliwae na kuteuliwa kwa kufanya mashauriano, hivyo hivyo, hakuna uima-mu au imamu ateuliwae kwa kufanya shura (kushauriana) na kwa uchaguzi. Na mfumo huu ndio mfumo thabiti ufuatwao na madhehebu hayo mawili katika masala ya uimamu na imamu.

Ama makundi mengine ya kiislamu hayakuchagua mfumo maalum wa utawala katika uislam.[10] Bali walisema kuwa kila mwenye kushika utawala na kudai kuwa yeye ni imamu basi huyo ndie imamu. Sawa awe amefika kwenye utawala huo kwa njia ya uchaguzi kama ilivyo fanyika kwa Abubakar na Uthumani na Ali na Hassan, na haukufanyika kwa mwingine yeyote kwenye historia ya kiislamu, au amefika kwenye utawala kwa kuwekwa na yule alie mtangulia kama ilivyo tokea kwa Omar Binil-Khattab na makhalifa wengine wa bani umayya na bani Abbasi na Uthmaniyyah, au afike hapo kwa nguvu na kwa kutumia silaha kama ilivyo tokea kwa Muawia bin abi Sufiyani na Abul Abbas Assafah.

Na miongoni mwa dalili walizo zitolea ushahidi mashia juu ya ulazima wa kuwepo dalili inayo onyesha kuteuliwa kwa Imamu ni kauli yake Mwenyezi Mungu:

( ) Na Mola wako Ana-umba Akitakacho na Anamchagua  Amtakae , hawana hiyari katika hayo. Kwani aya hii imetujulisha kwa matamshi yake yaliyo wazi kuwa suala la kuwachagua mitume ambao ni waaminifu juu ya sheria na walinzi wa dini sio katika haki ambazo Mwenyezi Mungu aliwaachia watu wafanye watakavyo, bali suala la kuwachagua watu hao wa nafasi ya utume hufanyika kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, na linahusika na Mola pekee.

Ama jibu la mwenye kupinga haya na kusema ya kuwa uteuzi huo unahusiana na suala la Utume tu na aya imeliangalia tu jambo hilo wala haikuligusia jambo lingine, ni maneno yasiyo kubalika, kwani mwanzoni mwa aya au mwishoni mwake hakuna kitu kitujulishacho -hata kama kwa njia ya siri- kuwa aya hii inahusika tu na mitume bali kutofungika kwake na jambo fulani (ujumla wake), na kutokana na uwazi wa matamshi yake, (ujumla huu) una kataa na haukubali kuyafunga maneno yake kwenye utume tu wala kuyafanyia taawili yoyote, na vipi yasikatae taawili wakati ambapo uimamu huzingatiwa kuwa ni kuendelea kwa cheo cha Utume, na kuutimiza ujumbe kunahitajia masharti hayo hayo yaliyo wekwa na kuzingatiwa kwa mtume katika upande huu.

Na ukweli kuwa, lau kama usia usingethibiti kutoka kwa mtume (s.a.w) kwa njia ya riwaya na habari zilizo nukuliwa, hakika akili pekee ni yenye kuhukumu ulazima wa kuwepo usia na kuwa suala la usia lilifanyika. Na kwamba yeyote katika sisi haridhii katika nafsi yake kusafiri na kuziacha mali zake zenye kumalizika au zenye uwezekano wa kutoweka au utawala wake wenye kutoweka na kuviacha vitu vyake kama mali yake chache aliyo nayo bila kuiweka mali hiyo chini ya ulinzi wa mtu aliemuusia na alie muaminifu, atakae iangalia na kuilinda pia kuiangalia isiweze kupotea. Je, inafaa kwa Mtume wa Uislam kuuacha urithi wake ulio mkubwa na urithi huo ukiwa ni kwa ajili ya wanadamu kwa zama zake zote bila kumuacha mtu alie usiwa atakae uchunga urithi huo na kuulinda kama itakiwavyo?

Hakika mazingira na matukio yote yaliyo uzunguka Uislamu wakati wa kifo cha Mtune (s.a.w) yanatufanya tuamini kuwa ni lazima atakuwa alitoa usia, na kwamba mmea wake wenye baraka hakuuacha jangwani hivihivi ukipigwa na upepo mkali au kwenye joto kali liumizalo au jambo lolote lingine liwezalo kujitokeza na kuufanya mmea huo utoweke na usiwepo tena.

Na hakika dini ambayo imefaradhisha kanuni na hukumu na sheria mbali mbali katika kila jambo kati ya mambo ya kidunia na kila upande kati ya pande za maisha na kila kitendo kati ya vitendo vya mwanadamu kama kuuza, kununua, kuhamishwa deni kutoka kwa mdaiwa na kuhamia kwa mdhamini (hawala), na kuchukua dhamana, kukodisha na kuweka wakala, kulima na kumwagilia, kukopa na kuweka rehani, kuoa na kutaliki, kuwi-nda na kuchinja, na kuhusu vyakula na vinywaji, hukumu na kulipa fidia. Hakika dini kama hii haiwezekani kwake kuliacha na kutolitilia umuhimu suala la uimamu, nalo kama lilivyo katika umuhimu wake na nafsi yake katika uwekaji wa sheria na kuongoza dola na majukumu yake ya kuwaelekeza watu kwenye mwendo wa kiislamu, kuelekea kwenye kukamilisha aliyo yaanzisha Mtume (s.a.w) katika ujenzi wa jengo jipya.

Na kuwa uislamu ambao ulilenga katika sheria zake zote kuweka uadilifu na usawa na utulivu kwa ajili ya waislamu na kumpatia amani kutokana na mambo yake yenye kuogopesha, na kumlinda na maovu yote, chini ya itikadi tukufu yenye kumu-unganisha na Mwenyezi Mungu Mtukufu na viungo vyake kutawaliwa na tabia zilizomo ndani ya nafsi yake zimzuwiazo kufanya khiyana na uovu na uharibifu na kutenda mambo mabaya.

Hakika uislamu hauwezi kulithibitisha na kulifikia lengo hilo kubwa -kwa mtazamo wetu mdogo- bila kuwepo Imamu alie teuliwa kwa dalili, na Imamu huyo awe mbali na mambo wayafa-nyayo watu wengine kama kukosea au kutetereka na kuyafata matamanio na kufanya uharibifu, yaani mambo maovu au kusema kauli mbaya na kuathirika na matendo yasiyo ya uadilifu matendo ambayo humfanya hakimu kuwa muovu, na kwa kuhari-bika kwa hakimu na kuwa muovu hupelekea maisha ya watu kuharibika na pia dini yao na nidhamu yao kwa ujumla.

Ni lazima kwa ajili ya kuepukana na maovu yote hayo awepo Imamu alie chaguliwa na Mwenyezi Mungu alie kusanya sifa zote za ukamilifu, alietakasika na sifa yoyote ichukizayo, na kuepuka-na na aina zote za uovu katika matendo na kukosea kwenye makadirio na kwenda kinyume na mafundisho ya sheria na haya ndio tuyaitayo kwa jina la Ismah. Ni jambo lililo wazi kuwa kumteua mtu aliekusanya sifa zote hizi ni jambo gumu kwa raia wenye kutawaliwa na wenye kuchagua. Kwa hivyo basi ni lazima  kuwepo dalili ya Mtume na zikiainishi kuhusu suala hili na kitu cha kuuongoza umma na kuuelekeza katika suala hili.

Na Ismah (yaani kuhifadhika huku kutokana na kutotenda madhambi) kuliko ashiriwa si jambo la kushangaza au kustaaja-bisha kama ionekanavyo kwenye maneno ya baadhi ya watafiti kwenye madhehebu za kiislamu, na hasa kwa mustashrikina, bali si miongoni mwa vitu vya lazima kwa mtawala au hakimu ambae miongoni mwa majukumu yake ni kuitafsiri na kuifafanua Qurani tukufu na kutekeleza hukumu zake na kuyatolea ufafanuzi na ufumbuzi mambo yake yaliyo fungika na yasiyo eleweka.

Hakika, Ismah katika maneno ya waarabu ina maana ya kuzuwia[11] na maana hii ndio tuikusidiayo kwenye istilahi zetu, na Ismah katika istilahi hii ina maana ya uzoefu wa kinafsi kumtawala au kummiliki mwanadamu na kumzuwia kufanya maasi na kuuacha utiifu na kuitawala akili yake na hisia zake na viungo vyake na kumfanya awe ni mwenye kuamka na kuelewa kwa kiasi kikubwa (kwa wakati wote) na kumfanya asiwe ni mwenye kusahau wala kughafilika wala kufanya matendo yasiyo ridhiwa na Mwenyezi Mungu.

Hakika mwenye kufanya maasi ni dhalimu katika istilahi ya Qurani.

 ( )Na mwenye kuvuka mipaka ya mwenyezi Mungu hakika hao ndio madhalimu

( )                                                                    Na mwenye kuvuka mipaka ya Mwenyezi Mungu hakika amesha idhulumu nafsi yake.

( ) Hawa ndio ambao walimsingizia uwongo Mola wao, hakika laana ya Mwenyezi Mungu iwe juu ya madhalimu.

( )Kisha tutawaokoa wale ambao walimcha Mwenyezi Mungu na tutawaacha madhalimu humo wakiwa wamepiga magoti. Na mfano wa aya hizo ambazo ni nyingi ndani ya Quran tukufu.

Na mfanya maasi huyo ambae Qurani imemuita dhalimu hawezi kuvumilia kubeba majukumu ya sheria yenye kuhusiana na Mwenyezi Mungu Mtukufu na dini yake na sheria yake. Hayo ndio yaliyo tajwa waziwazi na Qurani tukufu kwa kusema:

  .(

Na pindi Mola wako alipomfanyia majaribio Ibrahim kwa maneno akayatimiza (Mwenyezi Mungu) Akasema:Hakika mimi nimekufanya uwe Imamu kwa watu. (Ibrahim) akasema na katika kizazi changu je! (Mwenyezi Mungu) Akasema: Ahadi yangu haiwapati madhalimu.

Na bwana Fakhru Razi amesema katika kuitafsiri aya hii:Imethibiti kwamba makusudio ya ahadi kwenye aya hii ni uimamuNa ikiwa aya inajulisha kuwa Imamu hawi muovu, basi aya hii kutujulisha kuwa Mtume haifai kuwa muovu na mwenye kufanya madhambi na maasi ni kwa njia bora zaidi[12]. Kwa hivyo inaonekana kuwa maana ya Ismah na kuijalia kuwa ni sharti la uimamu na imamu sio fikra ngeni au itikadi ya ajabu, bali hiyo ndio maana inayo wiana na dalili za kisheria zilizo sahihi na ni fikra ya asili ya dini.

Dr Ahmad Mahmoud Subhi katika maelezo yake juu ya masala ya Ismah kwa mashia amesema:

Hakika wanafalsafa wote wa siasa walipo yazungumzia na kuyafanyia utafiti maudhui ya uongozi au utawala wa juu katika dola na serikali au kiongozi wa juu kabisa katika serikali, waliiweka na kuipa nafasi ya juu ya kiwango cha Shubha (kisichokubali kuingiwa na shaka) na wanafalsafa pia wanasiasa wenye kuamini siasa ya kidikteta na wale waliothibitisha kuwa kiongozi wa juu kabisa serikalini ni hakimu (mtawala) walithibiti-sha sharti la ismah hata ingawa walichagua sifa zingine anazota-kiwa kuwa nazo.

Na vilevile wanafalsafa wa mfumo wa demokrasia waliwasifia wananchi au wawakilishi wao au katiba kuwa ni vyenye ismah (yaani wasio fanya makosa). Na inadhihirika kuwa kuhifadhika na kutotenda makosa (Isma) ni lazima kuwe ni sifa ambayo anasifika nayo mwenye jukumu la uongozi wa juu katika dola kama dhamana pekee ya kubakia kwa nidhamu ya utawala na sababu ya kuungwa mkono na wananchi.

Hakika nidhamu zote au mifumo yote ya kisiasa pamoja na tofauti zake, zinakubaliana juu ya ulazima na wajibu wa kuwepo serikali ya juu kabisa ambayo ndio inayo kuwa marejeo ya hukumu zote, na yeyote hawezi kuwa ni mwenye cheo au madara-ka kwenye serikali hiyo vyovyote atakavyo kuwa amemtawala yeyote au utashi wa watu wote au katiba isipokuwa tu atakapo kuwa amepambika na aina fulani ya utakasifu na kusifiwa na sifa ya Ismah (yaani asiwe ni mwenye kufanya makosa).

Kwa hivyo basi, ismah ya Imamu wa kishia si jambo lenye kushangaza, vyovyote neno hili litakavyo onekana kuwa na habari za ghaibu (za mbinguni). Na ikiwa mashia ndio wa mwanzo walianzisha utafiti kuhusu uhakika na undani wa Ismah na mipaka yake lakini si wao peke yao ambao wameshikamana na kauli hiyo.[13]

Na vyovyote mambo yatakavyo kuwa, imekwisha dhihiri kutokana na yaliyotangulia kuwa mashia katika upingaji wao wa kuchaguliwa imamu na watu, hawakutoa upingaji huo kutokana na mwelekeo fulani wenye kutawaliwa na hisia kwa mtu fulani au kutokana na rai fulani ya kisiasa kwa maana inayo eleweka ya kisiasa, bali waliona kutoka kwenye uteuzi kupitia dalili (Qurani na Sunna ya mtume) dhamana ya maisha mema na nyenzo salama ya ujenzi,[14] wao hupata msukumo wa kuiunga mkono rai hii kutokana na roho ya imani ya uislamu na kuwa na ikhlasi ya kufikia lengo (walilo umbwa kwa ajili yake) na kwa kuhisi maslahi yaliyopo. Na hivyo inatuwia wazi kuwa kauli isemayo kuwa ni lazima kuwepo uteuzi:

1- Inaungana moja kwa moja pamoja na hisia za kimaumbile ndani ya mwanadamu, kitu kinacho zaa hisia ya kuwepo mahita-jio ya nguvu ya ghaibu na kuitii kwa mambo yote.

Na uimamu -kama tunavyo fahamu- ndio kichwa cha mambo hayo ambayo humfungamanisha mwanadamu na nguvu hiyo ya ghaibu kwa kupewa hali ya kuhisi utulivu na raha na kusalimu amri kiukamilifu kwenye njia ya salama na mwendo wake kuwa thabiti kwenye njia hiyo.

2- Kauli hiyo inaungana vilevile pamoja na elimu ya nafsi isemayo kuwa ni lazima kungoa mizizi ya vitu vimpelekeavyo mtu kuwa na hali ya kuchukia na kuwa na wasiwasi na ni lazima kumkataza au kumzuwia asiwe na roho ya kutoitii kanuni.

Na pindi Imamu anapo kuwa ameteuliwa na yule Mwenye wahyi (au Mtume) moja kwa moja, kila mtu atakuwa na matu-maini ya mia kwa mia ya kuenea na kutawala uadilifu na utakasifu na usawa wa kweli na ikhlasi iliyo ya kweli. Na kwa kufanya hivyo mambo yote yasababishayo wasi wasi au kero au uchovu na kutozitii amri yatatoweka.

3:Na pia inaungana na rai waliyo shikamana nayo wanazuwoni wote wa mambo ya jamii kuwa dini ni mfumo wa juu zaidi wa kuunganisha na kuleta mshikamano kwenye maisha ya jamii, na yale yahisiwayo na watu wa dini hizo kama udugu na umoja na kuridhiana kiukamilifu.

Na Imamu alieteuliwa kwa dalili ndie mtu wa juu kabisa na hakuna shaka yeyote katika kazi ya kuunganisha na kuleta mshikamano ulio ungana na chanzo cha juu kabisa (Mwenyezi Mungu) na katika kuhifadhi imani kuwa uchaguzi wake ulikuwa mzuri na uteuzi wake ulikuwa salama.

Na fikra hii haitoweza kudhurika baada ya kuthibiti asili yake kuwa ni ya kiislamu, iliyo chukuliwa kutokana na dalili za Qurani na hadithi za Mtume, na baada ya kuthibitika uwiano na muungano wake pamoja na hisia za kimaumbile na misingi ya kielimu ya elimu ya nafsi na elimu ya jamii, hata kama mtu yeyote atajitokeza na kuipinga au kuibeza au kuipa majina tofauti atakayo.

Naam, uimamu hautodhurika baada ya kuthibitika yote hayo yaliyo tangulia kwa kuitwa na baadhi ya waandishi kwa jina la Theocracy[15] (yaani utawala wa kidini). Hakika jina hili likikusu-diwa Hukumu ya dini halina matatizo, bali hali ndivyo ilivyo kiukweli wake. Na ikikusudiwa kwa jina hilo kuwatawala kimabavu watu kwa jina la dini kwa kulinganisha na utawala mbaya wa kanisa siku za kale, kufanya hivyo ni kinyume na uhakika wa uimamu katika nadharia na katika utekelezaji.

Na kwa kuyazingatia hayo Dr.Majiid khaduri alilipinga jina hilo kwa kutowiana kwake na ukweli ulivyo, na akachagua jina lingine alilo litoa kwenye mifumo madhubuti ya uislamu nalo ni Nemocracy[16]yaani utawala ambao uongozi wake ni wa kanuni.

Na huu ndio ukweli ambao mwenye shaka na mpingaji hawezi kuupinga vyovyote watakavyo zama kwenye shaka na upingaji. Na uimamu vile vile hautadhurika ikiwa baadhi ya waandishi watauita kwa jina la udikteta. Kwani utawala wa kidikteta ni utawala ambao nafasi ya uongozi wa juu ni ya mtu mmoja au watu kadhaa maalumu, kwa hivyo dola linakuwa ni milki au mali ya watu wale na huzichezea kanuni na sheria kama watakavyo, na haya yana pingana -kiukamilifu- na mfumo wa utawala wa kiislamu ambao unauzingatia uongozi wa juu kuwa ni uongozi wa kanuni pekee, na sio wa kitu kingine. Na nijambo lililo wazi kuwa uongozi wa kanuni kama alivyo utekeleza Mtume na kuonekana kwenye zama zake au utawala wa Imamu wa kwanza Ali bin Abi Twaalib (a.s) katika hali ya kawaida na wakati wa vita, uongozi huo na udikteta ni vitu viwili vinavyo pingana.

Kisha uimamu hautodhurika kuitwa kwa jina la Utawala wa kitabaka au utawala wa tabaka fulani, kama ulivyo itwa na baadhi ya waandishi. Na ni jambo lenye kueleweka kuwa utawala wa tabaka fulani maana yake ni kuidhoofisha sheria yote kwa ajili ya maslahi ya tabaka lile na kuvielekeza vyombo vyote vyenye nguvu kuyaendeleza maslahi makhsusi na ya kibinafsi ya tabaka hilo. Na hayo ni mambo ambayo hayana ukaribu na uhusiano wowote na Uislamu kwa aina yoyote ile na kwa mahusiano ya aina yoyote.

Hakika uongozi wa kanuni ya kuvitawalisha vyanzo vya sheria na kutomruhusu yeyote hata Imamu mwenyewe kubadili-sha dalili (Quran na suna) na kuzigeuza hukumu kunakata mahusiano kati ya Uimamu na kila fikra ya utabaka ambayo huenda baadhi wakajaribu kuilinganisha na kuihusisha na nidhamu hii (ya uimamu).

Na mwisho - na sio mwishoni- uimamu hauto dhurika kuitwa kuwa ni mfumo usio wa kidemokrasia. Kwa hakika thamani ya kimsingi ya demokrasia -ikiwa kama nadharia- hudhihiri katika msemo wake usemao Utawala wa wananchi(au utawala wa watu) nayo thamani ya kimsingi ya watu na utawala wao inatokana na kuamini kuwa watu ndio chanzo cha tawala zote (au serikali zote).

Na kutokana na ukweli kuwa Mwenyezi Mungu -kwa nadharia ya kiislam- ndie afanyae alitakalo, ilikuwa ni lazima kukiri na kukubali kuwa yeye ndie kauli ya mwisho katika kila jambo kati ya mambo ya utawala na nidhamu.

Na ukizingatia kuwa Mtume ndie mtamkaji pekee kwa jina la chanzo cha tawala na muwakilishi muaminifu wa huyo mwenye kauli ya mwisho (Mwenyezi Mungu) hakika kumteuwa kwake Imamu unakuwa ni uteuzi wenye kuridhiwa utokeao kwenye chanzo hicho cha sheria, na kwa kufanya hivyo atakuwa ameungana na mantiki (fikra) ya kisiasa isemayo kuwa ni lazima kukitaka ushauri chanzo cha tawala zote katika uchaguzi na uteuzi.

                                                                

 

DALILI YA KUTEULIWA KWA IMAMU

 

Muhtasari wa sehemu iliyo tangulia ni kama ifuatavyo:

Hakika uimamu ni lazima kuwepo ili kuendesha na kundeleza mwendo wa kiislam. Na uimamu haupatikani isipo-kuwa kwa kutumia dalili na uteuzi kutoka kwa Mtume (s.a.w) mwenyewe kwa kuzingatia kuwa ni mtu ambae hatamki kwa matamanio au matakwa yake.

Na kwa kumaliza sehemu hiyo ya utafiti kwa muhtasari huo ulio wazi tuna hamia kwenye hatua mpya inayo kusudia kumtafuta imamu alie teuliwa kwa dalili na kuzitafuta dalili tukufu ambazo zimemtaja imamu mwenyewe.

Na kutokana na kuwa dalili za uimamu riwaya zake ni nyingi sana pamoja na wapokezi wake na ni zenye mifumo tofauti ya kutoa ushahidi na ambazo hazihesabiki kwenye sehemu finyu kama hii, sisi tutakomea katika kuzitaja tatu kwa haraka, tukiyaacha mazungumzo marefu na mapana yenye kuelezea pande zake zote kwenye vitabu vikubwa vilivyo jihusisha na maudhui haya.

 

Dalili ya kwanza:

Hadithi ya nyumba   (Hadithu ddarr).

Ameitoa Ibnu jariir At-twabari kwa upokezi wake kwamba Mtume (s.a.w) pindi ilipo telemka kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo:

       (   )Na waonye jamaa zako wa karibuali-waita wana wa Abdul-Muttwalib kwake, wakiwemo ami zake (baba zake wadogo), kama vile Abu-Twalib, Hamza, Abbas na Abu Lahab.

Na walipo maliza kula Mtume wa Mwenyezi Mungu akasima-ma kati yao kwa ajili ya mazungumzo na akasema:Enyi wana wa Abdul-Muttwalib, ninaapa kwa Mwenyezi Mungu, hakika mimi simjui kijana yeyote katika waarabu alie waletea kaumu yake (watu wake) kitu bora zaidi ya kile nilicho kuleteeni. Hakika mimi nimekuleteeni kheri ya dunia na akhera. Na Mwenyezi Mungu ameniamuru nikuiteni kwenye kitu hicho, sasa ni yupi miongoni mwenu atanisaidia juu ya jambo hili ili awe ndugu yangu na wasii wangu na khalifa wangu kati yenu? Watu wote wakanyamaza. Ghafla Ali (a.s) akasimama na kusema:Mimi, ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu nitakuwa waziri wako (msaidizi) juu ya jambo hilo. Mtume (s.a.w) akasema: Hakika huyu ni ndugu yangu na wasii wangu na khalifa wangu kwenu msikilizeni na mumtii. Watu wale wakasimama huku wakicheka na wakimwambia Abu Twalib:Hakika amekuamuru umsikilize mwanao na umtii.[17] Hakika dalili hii ya kihistoria imekusanya sifa tatu za Ali:

1- Waziri (Msaidizi)

2- Wasii  (Muusiwa)

3-  Khalifa (Mshika makamu)

Na ni haki yetu kujiuliza na kusema:

Kwa nini Mtume alimpa Ali sifa hizo tatu na asiwape wengine? Na ni kwanini alichagua mjumuiko wa kwanza kufanyi-ka baada ya kupewa utume kwa ajili ya kufanya jambo hilo?

Na ikwa usaidizi ni lazima kwake kwa kuzingatia kuwa yeye alihitajia -kwa wakati huo- kuwa na msaidizi na waziri kwa nini basi, aliongeza cheo cha wasii na khalifa kwa matamshi haya mawili? Na kuna uhusiano upi kati ya usia au muusiwa na khalifa katika kuwaonya jamaa zake na kuwaita watu wa familia yake kwenye uislamu?

Na kwa ajili ya kuweka wazi jawabu la maswali haya, ni lazima tusisahau na kughafilika kuwa Mtume (s.a.w) katika mazungumzo haya anatangaza kwa mara ya kwanza mwanzo wa dola jipya na zama mpya na jamii mpya.

Na anatangaza kuwa utawala wowote au jambo lolote ili libakie hai na liwe ni lenye kuendelea ni lazima liwe na raisi au kiongozi wa juu kabisa mwenye kuongoza jambo hilo na kuuelekeza usukani wake na nilazima kuwepo naibu wake ambae watu watamrejelea ikiwa raisi atapatwa na jambo fulani la kumfanya asifanye kazi yake.

Na Mtune (s.a.w) katika mazungumzo na msimamo ule alikuwa akilenga kuwafahamisha watu wale walio hudhuria kwamba masala haya ya kidunia na kidini sio masala ya kutawala tu na kuyatumia kujikingia kwa kivuli chake au ni uraisi anao utumia na kufaidika nao maadamu yuko hai, bali ni ujumbe kutoka mbinguni na ni ujumbe wa milele hautokufa kwa kufariki kwake na hautakwisha kwa kumalizika kwa umri wake bali utabakia kwa muda wote wa kubakia kwa mbingu na ardhi, na baada  yake kutakuwa na mtu atakae beba majukumu hayo na kutekeleza mambo yake yote, nae ni kijana huyu ambae anatangaza uwezo wake na maandalizi yake ya kujitolea muhanga na kujitoa fidia na kuwa msaidizi, na si mwingine tumkusudiae, bali ni Ali bin Abi Twalib (a.s).

Na haya yote tunayapata pindi tunapofanya utafiti na kudadisi kwa uwazi kwenye hadithi tukufu ya Mtume tuliyo itaja hapo punde.

Na Imamu Raazi kutokana na kutopata kigezo cha kuto ikubali na kukiri usahihi wa hadithi hii na sanadi (upokezi wake) na kuwa ni dalili iliyo wazi, akafanya haraka kutia shaka kwenye maana ya ukhalifa ulio tajwa kwenye hadithi, akidai kuwa Mtume (s.a.w) angekuwa amekusudia pindi alipo fanya hivyo kumteuwa khalifa baada ya kufariki kwake asinge ishia kusema na khalifa wangu kwenu, bali ange ongezea kwenye ibara hiyo neno bada yangu ili iwe ni dalili iliyo wazi.

Na ukweli ni kuwa sisi hatuoni tofauti kati ya ibara hizi mbili. Na ikiwa Khalifa wangu kwenu baada yangu iko wazi katika ushahidi wake, vile vile Khalifa wangu kwenu ni hivyo hivyo, kwa sababu maana yake ni kuwa Ali ndie ambae atakaekuwa khalifa wangu na atakae chukua nafasi yangu kwenu ikiwa nitapatwa na jambo lichukizalo (yaani kifo), na hii ni dalili juu ya ukhalifa baada ya kufariki, na maana hii inatiliwa mkazo na neno wasii alilo taja Mtume.

Usia katika Uislam unakusudiwa baada ya kifo, kiasi kwa-mba muusiwa (wasii) hufanya aliyotakiwa ayafanye yule alietoa usia. Na jambo hilo kama lingekuwa linahusu mambo yaliyo kabla ya kifo angesema Wakili wangu na asinge sema Wasii wangu, kwa sababu uwakili ndio ibara itumikayo kwenye uislamu kwa anaetakiwa kutekeleza baadhi ya mambo ya mtu aliepo na alie hai.

Kwa hivyo basi, dalili iko wazi kuwa Mtume (s.a.w) tangu siku ya kwanza alichagua mtu atakae kuwa baada ya kufariki kwake kwa ajili ya kuendeleza kazi ya wito na atakuwa ni wasii wake katika kuyalinda mambo ya waislamu, ili jahazi lisiende mrama na kuwa chini ya huruma ya mawimbi na pepo kali baada ya kufariki nahodha wake. Na huu ni mwanzo uliodhihiri na kuchomoza pamoja na sauti ya kwanza iliyo sikika ya wito wa kiislamu, wito ambao nafasi yake ilikuwa ni finyu na katika siku zake za mwanzo, na akaendelea kusisitiza na kutilia mkazo kwenye mwanzo huo hadi siku ya mwisho ya umri wake Mtume wa uislamu.

 

Dalili ya pili:

Hadithi ya cheo (Hadithul-manzilah).

Ameitoa Muslim kwa upokezi wake kwamba Mtume (s.a.w) alimwambia Ali:

( )[18]Wewe kwangu ni sawa na cheo cha Haruna kwa Mussa, isipokuwa hakuna Mtume baada yangu. Hadithi hii tukufu, pamoja na ufupi wa matamshi yake inaashiria kwenye maana nyingi ambazo huenda zisionekane wazi kwa mtizamo wa haraka haraka, lakini maana hizo zina onekana wazi bila kizuizi pale msomaji atakapo fanya udadisi kidogo kwenye upana wa maneno na maana zake na makusudio yake.

Hakika hadithi ina ashiria kuwa Ali:

A: Ni waziri wa Mtume wa Mwenyezi Mungu kwani Haruna alikuwa ni waziri wa Mussa, kama aya isemavyo:

( )                 

Na uniwekee waziri (msaidizi) kutokana na jamaa zangu.

B: Ni ndugu wa Mtume wa Mwenyezi Mungu. Kwani Haruna alikuwa ni nduguye Mussa kama aya isemavyo: ( ) Haruna ndugu yangu.

C: Ni mshirika wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, kwani Haruna alikuwa ni mshirika wa Mussa kama aya isemavyo:

 ( )

Na mshirikishe kwenye jambo langu.

D: Ni khalifa wa Mtume wa Mwenyezi Mungu kwani Haruna alikuwa ni khalifa wa Mussa kama aya ilivyo sema:

( ) Na akasema Mussa ku-mwambia nduguye Haruna:Kuwa Khalifa wangu kwenye jambo langu hili.

E: Ni uimamu chimbuko lake kuwa ni utume, kwani dhamiri anta iliyo tumika kwenye hadithi inauelezea uimamu na dhamiri ya (yee) kwenye tamko (minniy) ina uelezea utume, na herufi ya jari hapo ina maana ya kuanza na kuwepo, na ili isitumike katika uanzaji huu na chimbuko hili kuwa kuna ulingano kati ya maana zake au vitu hivyo kuwa sawa Mtume akafafanua kuwa kuna tofauti ya msingi ambayo ni utume akasema:Isipokuwa ni kwamba baada yangu hakuna utume

( ) Na  kutokana na kuwa Mussa alikuwa ame-muomba Mola wake amuwekee waziri (msaidizi) kutokana na jamaa zake, kama aya ilivyo tujulisha, hakika hilo linatujulisha kuwa ukhalifa na uwaziri kwa ajili ya Mtume unawekwa na kujaaliwa na Mwenyezi Mungu Mtukufu, na sio uchaguzi wa watu au kwa uteuzi wao.

Na hivi ndivyo mtazamo wa udadisi unavyo tuwekea wazi zile maana pana za mbali ambazo hadithi hupanuka na kuzifikia, nazo ni maana zenye kina, ambazo haifai kuzitafsiri kwa msingi tu wa kumtukuza na kumfurahisha Ali (a.s), bali nyuma yake kulikuwa na lengo kubwa, nalo ni kuutanabahisha umma na kuu-fahamisha atakae shika nafasi ya Mtume baada ya kufariki kwake katika suala la kuliongoza dola na kuliongoza jahazi na kuuelekeza usukani wake.

Na ushirika ulio elezwa na hadithi hii, ushirika wa Ali kwa Mtume -Sio ushirikiano wa kibiashara kwenye bidhaa au uundaji au kilimo- unakusudiwa ni ushirika katika kubeba majukumu ya uislamu na kutekeleza mambo muhimu yanayo husiana na dini hii. Na kutokana na kuwa ushirika huenda mipaka yake ikafi-chika na isieleweke kwa msikilizaji wa kawaida (na hasa baada ya kufahamu utume wa Haruna). Mtume akaielezea hadithi ya cheo kwa kueleza mambo yanayo ondoa dhana na kuelezea makusudio ya ushirika huo akapinga kuwepo kwa Utume kwenye ushirika huo moja kwa moja na kuuweka utume nje ya ushirika huo kama tulivyo tangulia kusema.

Na huenda mambo yadhihirishayo wazi umuhimu wa hadithi hii na ushahidi wake na dalili yake na upana wake ni kufahamu kuwa: Sababu iliyo mpelekea Mtume kutangaza cheo hiki ilikuwa ni wakati alipo muacha Ali akiwa naibu wake na mshika nafasi yake kwenye mji wa madina pindi alipo toka kwenda kwenye vita vya Tabuk.

Na Sheikh Ibnu Taimiyya alipinga na kusema kuwa katika mnasaba wa tukio hili hakuna kitu kithibitishacho fadhila yoyote kwa Ali kamwe kwenye hadithi hii kwa sababu Mtume alifuatana na maswahaba wengi na muuminina, na Ali hakumuacha isipo-kuwa na wanawake na watoto, seuze wale ambao hawakwenda vitani na wanafiki na kumuacha mtu kwenye uangalizi wa watu kama hawa hakuna maana yoyote kati ya maana za utukufu na kukirimiwa.[19]

Lakini mwenye kufanya mazingatio na kuelewa mambo atatoka na natija nyingine, tofauti na natija aliyo iona Ibnu Taimiyya anapo soma mazingira ya hadithi hii:

Mji wa madina, ulikuwa ni mji mkuu wa dola na makao makuu ya Utume na Mtume. Na pindi raisi anapo safiri na kuacha mji mkuu na kwenda sehemu ya mbali, kama Tabuuku, na kwa kutumia nyenzo za kizamani na za mwanzo katika mawasiliano na zenye kutumia muda mrefu, na vita havieleweki ni lini vitamalizika, na ni wakati gani watarudi kutoka vitani, bila shaka kuchagua kwa raisi huyu naibu atakae shika nafasi yake kwenye mji mkuu, na hasa mji mkuu ambao ulikuwa umezingi-rwa na hatari mbali mbali na wanafiki na maadui wenye kusubiri fursa yoyote na wakati wowote ili wauchukue mji huo au cheo hicho, mazingira hayo yana tufafanulia kwa uwazi maana kubwa na ya hatari katika uchaguzi huo na uteuzi huo.

 

Hadithi ya tatu: 

Hadithi ya bonde la ghadiir. (Hadithul Ghadiir).

Wameipokea hadithi hii maswahaba wengi sana na taabiina, na maulama na mahufadhi wameipokea pia.[20]

Na kwa ajili ya kufupisha tutachukua kwenye hadithi sehemu ya ushahidi, sehemu ambayo imeungana na hadithi moja kwa moja juu ya uimamu na uteuzi wa imamu. Msimuliaji wa hadithi hii amesema:

Mtume alipokuwa njiani akitokea kwenye hija ya kuaga (ya mwisho) na alipo kuwa amefika sehemu iitwayo Ghadir-Khum, alisimama baada ya sala ya adhuhuri ili kuhutubia kati ya waislamu na miongoni mwa mambo aliyo wambia ni kama ifutavyo:

         Enyi watu! Huenda nikaitwa na kuitika, na mimi nitauli-zwa, nanyi mtaulizwa ni kitu gani mtakacho sema? Wakasema: Tunashuhudia ya kuwa wewe umefikisha ujumbe na umepigana jihadi na umetoa nasaha. Mwenyezi Mungu akulipe kheri. Mtume akaendelea kuzungumza hadi akasema:Hakika Mwenyezi Mungu ni Mtawala (Bwana) wangu, na mimi ni mtawala (Bwana) wa waislamu, na mimi ni bora zaidi kwao kuliko nafsi zao. Kwa hivyo basi yeyote ambae mimi nilikuwa mtawala (Bwana) wake huyu Ali ni mtawala wake. Ewe Mwenyezi Mungu mpende mwenye kumpenda Ali na mfanyie uadui mwenye kumfanyia uadui Ali, na mnusuru mwenye kumnusuru Ali, na ifanye haki, iwe pamoja na Ali popote atakapo kuwa.

Na mtume akamalizia maneno yake nao watu wakamki-mbilia Ali na kumpongeza na kusema: Hongera!! Hongera! Ewe Ali!! Umekuwa mtawala wetu na mtawala wa kila muumini wa kiume na wa kike. Kisha akateremka Jibrilu na wahyi wa Mwenyezi Mungu na kusema:

( )

Hivi leo nimekukamilishieni dini yenu, na nimezitimiza kwenu neema zangu, na nimeridhia kwenu uislamu kuwa ndio dini. Huu ndio ufupi au muhtasari wa hadithi ya Ghadiri Khum na mazingira yake, na haya ndio matamko yaliyotumika kama yalivyo simuliwa na wathibitishaji. Na imekuja ikiwa wazi kabisa katika kuthibitisha fikra ya Uimamu yenye utawala wote na majukumu yaliyo mapana na katika kumteua Imamu mwenye majukumu baada ya kufariki Mtume (s.a.w). Na inatutosha dalili moja juu ya uwazi huo nayo ni waislamu kufahamu hivyo na kuharakia kutoa baia, kitendo ambacho kilikuwa ni natija ya kufahamu kwao jambo hilo, na kwenda kumpongeza na kuonye-sha furaha yao kwa mnasaba huu au tukio hili tukufu na zuri.

Na wakajitokeza kwetu baada ya muda fulani, watu wenye kudai kimakosa kuwa ni wenye falsafa, na kusema baada ya kufahamu usahihi wa hadithi hii na kutokuwepo uwezekano wa kuipinga, kuwa haikuwa ni dalili juu ya suala hilo, kwa sababu tamko maula katika lugha ya kiarabu linatafsiriwa kwa maana nyingi, kama mfuasi, mwana wa baba mdogo, rafiki, mrithi, na mfano wa hizi, na hatufahamu Mtume alikusudia nini kwa kutumia tamko hilo, na ni maana ipi kati ya maana hizo aliikusudia.

     Na huku kujifanya wanafilosofia (wachambuzi) kulitokana na matamanio na malengo fulani, na yaliyo mbali na utafiti wa kina na kimaudhui. Na inatosha katika kubatilisha madai haya kufanya mazingatio ya kina kwenye mambo yafuatayo:

1- Kuteremka kwa aya ya tablighi kabla ya Mtume (s.a.w) kusimama na kutangaza utawala (wilaya). Wanahistoria wamesi-mulia na mufassirina kwamba Mwenyezi Mungu Mtukufu alimle-tea wahyi Mtume wake akiwa ametokea Makka baada ya hija ya kuaga na kusema:

)[21]                                                                             

                                                                                (                                       

Ewe Mtume fikisha ulicho teremshiwa kutoka kwa Mola wako, na kama hukufanya utakuwa hukufikisha ujumbe wake na Mwenyezi Mungu atakulinda na watu.

2- Mtume (s.a.w) kusimama katikati ya jangwa na kwenye jua kali la adhuhuri kwa ajili ya kutangaza utawala huo.

3- Kuelezwa tawala za aina tatu kwenye maneno ya Mtume (s.a.w) :

A: Mwenyezi Mungu ni Mtawala wangu.

B: Mimi ni mtawala wa waumini.

C: Yeyote ambae nilikuwa ni mtawala wake huyu Ali ni Mtawala wake[22].

4: Kumalizia khutuba au mazungumzo yake kwa kumuombea:

          [23]

Ewe Mwenyezi Mungu mpende ampendaye na mfanyie uadui mwenye kumfanyia uadui na umnusuru mwenye kumnusuru na muache mwenye kumuacha na ifanye haki iwe pamoja naye popote atakapo kuwa.

Na kwamba dua haiwiani kamwe na jambo au maana nyingine tofauti na utawala wote (mpana) na uongozi juu ya waumini.

5- Kuteremka kwa aya ya kukamilisha dini tuliyo itaja hapo kabla:

                                                                     (   ) [24] ijulishayo kutokea kwa  jambo la hatari na muhimu ambalo Mwenyezi Mungu aliikamilisha dini na kuitimiza neema ya jambo hilo.

       6- Na waislam walio kuwepo kwenye tukio hilo kumponge-                za Ali kwa mfumo tulio utaja.[25]

Hakika kwa kufanya udadisi kwenye pande zote hizi sita kunatufanya tuamini kwa imani kamili na yakini kamili kuwa makusudio haikuwa kuwazindua waislam kwamba Ali ni mrithi au mfuasi wa Muhammad au ni rafiki yake au kuwa  ni mwana wa ami yake.

Na masala ya urithi au kunusuru, lau kama Mtume angetaka kuyazungumzia hayo yalikuwa hayahitajii kuyaelezea kwenye hali na mazingira kama yaliyo kuwepo siku ya tukio la Ghadir Khum, kama vile mazingira yenyewe na kwenye mnasaba ule, pia kuteremshwa kwa aya na Mwenyezi Mungu kati ya aya zilizo wazi, na kutumika mifumo maalumu ya kumpongeza Ali na kumbariki bali yote hayo hayatakuwa na maana yenye kukuba-lika kama usingekusudiwa uimamu na kumteua khalifa na kutoa kiapo cha utiifu (baia).

Na huenda Dr Ahmad Muhammad Subhi akawa ameuleta karibu ukweli au ameufikiria, kwa yale aliyo yatolea ushahidi katika kutoa sababu ya kukataa kwa walio kataa hadithi hii pale alipo sema:

Kwa kuwa Ahlu dhaahiri na Salafiya walikuwa wakimfuata Muawiya kama mtawala hakika hawakuwa na kimbilio tofauti na kuchagua ima kuuacha utawala huo au kuipinga hadithi hii kwa kutumia nyenzo mbali mbali. Na pamoja na kuwa ni wajibu itikadi zetu zifuate dalili, isipokuwa ukweli ni kuwa watu wengi wenye madhehebu, walizifanya hadithi ziwe ni zenye kuyanye-nyekea matakwa yao na madhehebu yao.[26]

Kwa hivyo imethibiti kutokana na yote yaliyo tangulia kwamba Mtume (s.a.w) alitoa dalili juu ya Imamu ambae atachu-kua nafasi yake katika kuuongoza umma huu. Na dalili iliyo ashiriwa, hata kama matamshi yake yatatofautiana na minasaba yake, ilikuwa iko wazi na mafhumu yake yalikuwa bayana.

Lakini: Je kuthibitika dalili juu ya Imamu wa kwanza Ali inatosha kuitumia na kuwateuwa maimamu wengine au ni lazima kuwepo na dalili inayo wahusu wao vilevile?

Kwa hivyo basi vipi umeweza kuthibiti uimamu wa maimamu wengine? Na iliwezekana vipi idadi yao kuifunga kwenye kumi na mbili haizidi wala kupungua?

Hakika ulithibiti uimamu wa maimamu wengine kwa njia mbili:

Njia ya kwanza:

Hadithi nyingi za Mtume (s.a.w) ambazo wingi wake umefikia kiwango cha kuwa mashuhuri sana, kama kauli yake (s.a.w) akimuelezea Hassan na Hussen:

( )

[27]Nyinyi wawili ni maimamu na mama yenu ana uombezi.

Na kauli yake (s.a.w) akimuashiria Hussen:

        [28](   )  Huyu ni imamu, mwana wa imamu, ndugu wa imamu, baba wa maimamu. Na hadithi zenye mfumo kama huu ni nyingi, na ambazo riwaya zake zimo kwenye vitabu vya hadithi na historia na masomo ya juu yaliyo husika na maudhui au bahthi ya uimamu.

Njia ya pili:

Ni dalili ya alietangulia kumthibitisha atakae fuatia. Na dalili au hadithi inayotoka kwa aliyemtangulia mwenzake kumthibi-tisha wa baada yake ni hoja na ni lazima kuifuata na kuifanyisha kazi na kuitii maadamu tuna itakidi uimamu wake uliosimama juu ya msingi wa kuwa yeye ni mkweli na muaminifu juu ya wadhifu wa kuihifadhi dini (uimamu)[29].

Ama uthibitisho wa kuwa maimamu ni kumi na mbili hawazidi wala kupungua ni nyingi vile vile[30]. Na inatutosheleza kwa yote hayo hadithi ya Mtume iliyo mashuhuri ambayo wanazuoni wamekubaliana juu ya upokezi wake, pia mashekhe wa hadithi na mahufadhi wa sunna ya Mtume walio maarufu nayo ni kauli yake isemayo:

( )[31] Dini itaendelea kusimama hadi kiama kisamame, na kuwe juu yenu makhalifa kumi na wawili wote watokanao na (kabila la) Makuraishi. Na katika hadithi nyingine imekuja kwa matamshi mengine:

( )[32]

Hakika jambo hili halitamalizika mpaka wapite maimamu kumi na mbili.

Na pindi tunapofanya udadisi kwenye hadithi hii, ambayo waislamu wote wamekubaliana juu ya usahihi wake, tunaikuta kuwa inaweka wazi mambo mawili:

1: Kuendelea kuwepo dini hadi siku ya kiama.

2: Kuwepo makhalifa kumi na mawili tu, kwa muda wote ambao dini ita kuwepo na ikisimamia na kuyachunga mambo ya waislamu na uislamu.

Na jambo lililo wazi ni kuwa Mtume (s.a.w) aliposema kuwepo kwa makhalifa kumi na mbili hakuwakusudia makhalifa wale ambao waliwatawala waislamu kwa muda wa karne kumi na nne zilizo pita, kwani wao ni zaidi ya kumi na mbili kwa mara kadhaa, na kwamba wengi wao walikuwa hawafuati kitabu cha Mwenyezi Mungu na sunna za Mtume, kwa hivyo haiwezekani kuwahesabu kuwa ni makhalifa wa kweli kwa ajili ya ujumbe wa Mwenyezi Mungu na Mtume (s.a.w), kwa hivyo basi, ni lazima makusudio ya hadithi yawe watu wengine wasiokuwa hawa.

Na hakuna wengine wasio kuwa hawa isipokuwa Ali na wanae kumi na moja ambao waislamu wote wamekubaliana juu ya suala la wajibu wa kuwapenda na kuwatukuza, na kuchukuwa kwao hukumu za dini, na kurejea kwao katika matatizo yatupa-tayo kifikra na kisheria, na kukimbilia au kujitegemeza kwao kila linapo jitokeza tatizo au kila upepo mkali wa zama uvumapo au matukio ya zama yajitokezapo.

Na mwenye kutaka kuelewa zaidi dalili au hadithi za Mtume kuhusu suala la kuteuliwa imamu na kuelezwa idadi yao anaweza kurejea kwenye vitabu vikubwa vilivyo elezea kwa upana zaidi suala hili na masomo yaliyo panuliwa yaliyo jihusisha na maudhui haya.

 

***

 

 

MAIMAMU

 

(REHMA NA AMANI ZIWE JUU YAO).

 

 

     Ni lazima kwangu, Ili kuukamilisha mtiririko wa hadithi hii na kukamilisha mfumo wake, kueleza kwa muhtasari, majina ya maimamu watwahirifu na mazingira ya kisiasa yaliyo mzunguka kila mmoja wao, na nina ashiria kwa muhtasari vile vile urithi mtukufu walio tuachia na historia ya maisha yao mema kwa sura ya ujumla, pamoja na kujilazimisha kiukamilifu kufupisha maelezo hayo, ili ukubwa wa kitabu usivuke kiwango kilicho kubaliwa kwenye maudhui yetu na mtiririko wetu huu.

Na yote ninayo yatarajia ni kutoka  kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu, nae ndie msaidizi na atoae tawfiiq, ni kwamba awe ndie mwenye kunisaidia kuiandika historia ya maimamu hawa watukufu, kwenye vitabu maalumu vyenye kumkusudia kila mmoja wapo kati ya maimamu kumi na wawili, ili vijana wetu wa zama hizi wawe na maarifa kamili ya mwendo na sira za viongozi wa dini yake na urithi wa kielimu walio uacha kwa ajili ya watu wa zama zote zitakazo pita, urithi ambao ni chimbuko la utajiri na nguvu, na ni sababu ya utukufu na kupata daraja za juu, na ndio mwanzo wa utamaduni na maendeleo. Hakika yeye, alie tukuka, ndie Bwana wa usaidizi na tawfiiq.

 

     

                    IMAMU  WA  KWANZA.

 

                   ALI  BIN  ABI TWALIB (a.s).

 

Ajulikanae kwa lakabu (sifa) yake maarufu aliyo pewa na Mtume (s.a.w) Amirul-muumini[33]. Alizaliwa kwenye mji mtuku-fu wa Makka ndani ya nyumba tukufu ya Mwenyezi Mungu (kaaba) tarehe kumi na tatu (13) mwezi wa Rajab mwaka 30 tokea mwaka wa tembo.[34]

Mtume alimchagua kukaa nae akiwa bado mtoto mdogo, ili kumpunguzia kazi ya malezi Amu yake Abu Twalib, na Mwenyezi Mungu akataka Ali apate hadhi ya kulelewa na Mtume (s.a.w) na kumuelekeza mwenendo mwema tangu utotoni mwake.

Wakati mtume alipo tumwa na kupewa uislamu, Ali alikuwa ndie wa mwanzo kuamini na kusilimu.[35]

Na alipo waita watu wake kwenye uislamu mwanzoni mwa utume, alimteuwa Ali kuwa waziri (msaidizi) na wasii na khalifa, kama tulivyo elezea. Na Mtume alipo kusudia kuhama kutoka Makka kwenda Madina, Ali alijitolea fidia nafsi yake kwa ajili ya Muhammad (s.a.w) akalala kitandani kwa Muhammad ili kuwaonyesha makuraishi  kuwa bado yupo kwenye sehemu yake.

Na baada ya kuhamia Madinatul-Munawwara, Ali alishiriki vita vyote vya kiislamu na kubeba bendera ya Mtume kwenye nyanja zote, na hakubakia nyuma kwenye vita vyote vya Mtume isipokuwa vita vya Tabuuk, kwani Mtume alimuacha Madina auhami na kuulinda mji mkuu wa uislamu kutokana na hatari, kama tulivyo eleza.

Mwenyezi Mungu na Mtume walimkirimu kwa kumchagua kwake awe mume wa binti pekee wa Mtume Muhammad ambae ni Fatuma Zahraa.[36]

Na Mtume hakuyamaliza maisha yake isipokuwa tu baada ya kumteuwa Ali kuwa Imamu wa watu kwenye hadithi ya Ghadiri kama tulivyo elezea.

Hata pamoja na matukio yote aliyo yaona na kuishi nayo baada ya kufariki Mtume (s.a.w) hakika hakubakisha  nafasi katika kutoa juhudi na nasiha na kutoa nasaha za kuutumikia uislamu na kwa ajili ya kuyatumikia maslahi ya uislamu na kuendeleza mwendo mtukufu ambao ulikuwa ni lazima uendelee na kuuhami usitetereke na kugeuka kutokana na mazingira na hali yoyote itakayo jitokeza.

Waislamu walimkimbilia baada ya kuuliwa Uthumani waki-mtaka akubali ukhalifa akaukubali hali ya kuwa ni mwenye kulazimishwa na akilazimika kuuchukua na kuukubali. Lau kama si kuhudhuria kwa watu wale walio hudhuria na kusimama kwa hoja ya kuwepo kwa wasaidizi, na kuwepo kwa ahadi aliyo-ichukua Mwenyezi Mungu juu ya maulamaa ya kuwa wasikubali shibe ya dhalimu wala njaa ya mwenye kudhulumiwa, angeitupia kamba ya uongozi huo juu ya yule wa mbali na angemnywesha  wa mwisho wao kwa glasi ya yule wa mwanzo wao, na watu wangeikuta dunia yao hii kwa Ali kuwa ni kitu duni sana kuliko tembe ya maji ya puwani, kulingana na maneno yake (a.s).

Imam alipata mitihani katika kipindi cha utawala wake kwa kupigana na Naakithiina (waliovunja baiah) wafuasi wa ngamia

( As-habu), na Qaasitwini (wenye nyoyo ngumu) wafuasi wa Muawiya, na Maariqina (walio toka kwenye utifu wake) nao ni makhawariji (walio toka kwenye dini).[37]

Alifariki kwenye mji wa Al-kufa kutokana na njama chafu zilizopangwa, katika usiku wa ishirini na moja, katika mwezi wa Ramadhani,[38] mwaka wa 40 Hijiria, na akazikwa sehemu ya juu pembozoni mwa mji wa Al-kuufa sehemu iitwayo An-najaful Ashraf.

 

 

                           IMAMU  WA  PILI

 

                               HASSAN  BIN ALI (a.s).

 

Alie maarufu kwa lakabu (jina na umashuhuri) ya Azzakiyuna Al-mujtaba. Alizaliwa Madina katikati ya mwezi wa Ramadhani mwaka wa 3 H.

Amekulia kwenye malezi ya Utume na uwanda wa Qurani na kwenye nyumba iliyo kuwa ukishuka wahyi ndani yake. Alikuwa ni mmoja wa Maimamu wawili wa uongofu[39] na mmoja kati ya mabwana wawili wa vijana wa peponi[40], na mmoja wapo kati ya watu wawili ambao kizazi chote cha mtume kimetokana nao, nae ni mmoja wapo kati ya watu wanne ambao Mtume aliwachukua kwa ajili ya maapizano na manasara (wakristo) wa Najran, na ni mmoja wapo kati ya watu watano ambao Mwenyezi Mungu aliwatakasa na kuwaondolea uchafu kiukamilifu.

Aliishi miaka saba pamoja na babu yake Mtume (s.a.w) kisha alikuwepo kwenye matukio yote ambayo baba yake alikumbana nayo na kutaabika kwa machungu yake na kuyavumilia maumivu na machungu yake, ukhalifa ulimfikia kutokana na kufariki kwa baba yake (a.s) na ulimwengu wote wa kiislamu ukampa baia (kiapo cha utii) isipokuwa Muawiya na watu wa miji ya Sham na akalazimika, ili kutekeleza wajibu wa kuihifadhi hii amana ya dini, kulipeleka jeshi lake ili kupambana na Muawiya na jeshi lake. Kisha utokaji ule ulimalizika kwa kufanya suluhu ambayo ni maarufu. Imamu huyu alikuwa kama babu yake alivyo sema kumuhusu: Hakika mwanangu huyu ni Sayyid, Mwenyezi Mungu atafanya suluhu kupitia kwake kati ya makundi mawili makubwa.[41]

Utafiti kuhusu suluhu yake pamoja na Muawiya kwa kuangalia utangulizi na mazingira yake, na sababu zilizo mfanya Imamu kufanya suluhu hiyo na siri ya msimamo alio uchukua kwenye suluhu hiyo na vifungu vya mkataba wake, na masharti yake, pia ahadi zake. Kisha kuangalia ni kwa kiasi gani Muawiya alitekeleza masharti yale, ni bahthi ambayo nafasi haituruhusu kuweza kuyaelezea, na ni juu ya mwenye kutaka ufafanuzi zaidi asome kitabu Sulhul-Hassan. Muandishi amekusanya na kuhifadhi na akafanya utafiti mzuri, na kitabu hicho kimechapi-shwa zaidi ya mara moja.

Hakika wapigaji kelele walipandikiza na kumzulia mambo Imamu (a.s) na kudai kuwa alikuwa ni mwingi wa kuoa na kuacha, hadi mmoja wapo kati yao alidai kuwa idadi ya wakeze ilikuwa kati ya miatatu na mia tisa,[42] Lakini uchunguzi wa kihistoria haukuthibitisha kuwa na wake walio maarufu zaidi ya saba au wanane.[43] Kama ambavyo utafiti wa kihistoria haukuthi-bitisha matukio ya talaka kwa imamu zaidi ya tatu.[44]

Na Dr.Ahmad Mahmood Subhi amesema akifafanua suala la Imamu kuwa na wake wengi: Huenda kuwa na wake wengi alikuwa akikusudia kuwa na wake wengi kwenye makabila ya waarabu, kwa sababu mtawala, kama maelezo ya Ibnu Khaldun yasemavyo, hutegemea katika utawala wake ukabila. Na kutoka-na na kuwa bani Umaya hawakushinda na kujimakinisha kwenye ardhi isipokuwa kutokana na asabiya (hisia ya ukabila) waliyo kuwa nayo. Hassan alielewa mambo yatakayo kuja kuwatokea watu wake wa karibu na kizazi chake kama vile kubanwa na kuuliwa ambako hakutakifanya kizazi cha Mtume kibakie na kiwe ni chenye kuhifadhiwa isipokuwa kwa kuoa kwake wake wengi na kuwa na kizazi kingi.[45]

Alifariki kwa sumu ya Muawia, kwenye mji wa Madina kwenye mwezi wa Safar, mwaka wa (50)Hijiria.[46] Na akazikwa kwenye ardhi ya Baqii iliyo twahara.

 

***

 

IMAMU  WA  TATU

 

HUSSEN  BIN  ALY (a.s).

 

Alie maarufu kwa lakabu ya Seyyidu shuhadaa (bwana wa mashahidi).

Amezaliwa katika mji wa Madina, tarehe tano mwezi wa shaaban mwaka 4.H.Alikuwa kwenye kivuli cha utume na sehemu iliyo shushwa ujumbe wa Mwenyezi Mungu, na sehemu ambayo Malaika walikuwa wakipishana, na kwenye chimbuko la elimu.

Alishirikiana pamoja na kaka yake Hassan katika sifa zote za msingi:Yeye kama nduguye, ni mmoja kati ya maimamu wawili wa uongofu, na mmoja wapo kati ya mabwana wawili wa vijana wa peponi na ni mmoja kati ya watu wawili ambao kizazi chote cha mtume kinatokana nao, na ni mmoja kati ya wanne ambao Mtume aliwachukua kwa ajili ya maapizano na wakiristo na ni mmoja kati ya watu watano walio takaswa kutokana na uchafu na walio twahirishwa kiukamilifu.

Aliishi miaka sita kwenye malezi ya babu yake (s.a.w) na akawepo kwenye matukio yote yaliyo wasibu watu wa nyumba ya Mtume tangu alipofariki babu yake hadi kuuliwa kwa kaka yake kwa sumu, na kupitiwa na mambo yaliyo msibu mama yake na yaliyo mtaabisha baba yake, na yaliyomkumba kaka yake.

Na wakati alipokufa Muawiya na yazidi kurithi ukhalifa, waumini walimtaka akubali suala la uongozi na kufanya mapinduzi dhidi ya khalifa mpya, akaitika wito au maombi yao na akatangaza kupinga kwake kutoa baia (kiapo cha utii) kwa kijana huyo mwenye pupa. Na tunaweza kuzieleza kwa ufupi sababu zilizo mfanya afanye mapinduzi katika sababu tatu za msingi:

1- Yazidi kuto stahiki na kutofaa kuwa khalifa.

2- Kumalizika kazi ya mkataba uliofungwa kati ya kaka yake Hassan na Muawiya, nao ni mkataba ambao ulielezea kwenye madda au kifungu chake cha pili kwamba Utawala uwe kwa Hassan baada ya Muawiya na ikiwa Hassan atapatwa na tukio lolote (kifo) utawala utakuwa kwa nduguye Hussen, na haimpasi Muawiya kumpa ukhalifa huo mtu yeyote[47]. Na maana ya mane-no haya ni kuwa Hussen baada ya Muawiya kufariki, amekuwa mwenye haki rasmi ya kuwa khalifa kwa kukubali kwa Muawiya (kukiri), pale alipo tia sahihi yake kwenye mkataba huo.

3- Mazingira yote kwa ujumla ambayo yalikuwa yakimla-zimisha kutekeleza wajibu huo. Hussen alikuwa ameshaelezea hali na mazingira pindi alipo taja sababu zilizo msukuma kufanya mapinduzi kwenye hadithi yake alipo sema:Hakika mimi sikutoka kwa ujeuri na kiburi wala kwa kutaka shari wala nikiwa mharibifu wala sikutoka nikiwa dhalimu. Hakika nimetoka kutafuta suluhu kwenye umma wa babu yangu Muhammad (s.a.w) ninataka kuamrisha mema na kukataza maovu.[48]

Na amesema akiashiria kwenye mazingira hayo katika barua alizo zituma kwa baadhi ya mashia wake (wafuasi wake): Ninaapa kwa umri wangu, si imamu isipokuwa mwenye kuhukumu kwa Kitabu, mwenye kusimamia uadilifu, mwenye kufuata dini ya kweli, mwenye kuifunga nafsi yake juu ya dhati ya Mwenyezi Mungu.[49]

Na sababu hizi zinapokuwa wazi na bayana na kudhihiri sababu za kiislamu zitiazo msukumo mkubwa wa mapinduzi hayo hapo huonekana ukubwa wa makosa aliyo fanya Abubakari Bin Araby na mfano wake pale walipo sema kuwa Hussen alifanya makosa kwenye mapinduzi yake, na wakaona kuwa ilikuwa ni bora kwake kutoa baia (kiapo cha utii) na kunyamaza.[50] Na vipi itakuwa bora kwake kunyamaza wakati ambapo wajibu wake wa dini unamlazimisha afanye mapinduzi, na yaliyoandikwa kwenye mkataba ambao Muawiya alitia sahihi yake yanampa haki ya kutotoa baia na kutonyamaza.

Na hivi ndivyo Hussen alivyo kuwa mshindi na mwana mapinduzi mkubwa katika historia, hata kama alipata hasara kwenye mapigano ya kijeshi yaliyo fanyika kwa wakati maalumu katika uwanja wa karbalaa, nao walio muuwa wakawa ni wenye kulaaniwa na vizazi vyote kwa muda wa historia ya wanadamu, hata kama walipata ushindi kwenye mapigano yao, huo ni ushindi wa wakati mfupi tu, bali historia haijaweza kuwajua watu fulani walio fanya harakati fulani na kupata ushindi, kisha wakawa wakijiuma vidole kwa kujuta (alama za majuto) kama wale ambao walishinda kwenye uwanja wa Karbalaa.[51]

Alikufa shahidi tarehe kumi ya mwezi wa Muharram baada ya adhuhuri, mwaka 61H,[52] na kuzikwa pale pale alipo fia akiwa shahidi kwenye ardhi ya Karbalaa.

 

***

 

 

 

IMAMU  WA  NNE

 

ALI  BIN  HUSSEN (a.s)

 

Ajulikanae kwa lakabu mbili maarufu Assajjad na Zainul-Abidiina (yaani mwingi wa kusujudu) na (pambo la wafanya ibada).

Alizaliwa kwenye mji wa Madina mwaka 37 H. Na alikuwepo kwenye zama za tukio la kuuliwa Amirul Muuminiin, akiwa ni mdogo na pia alikuwepo kwenye zama za baba yake mkubwa au ami yake Hassan alipo patwa na mitihani iliyo mpata na ambayo ilimfanya afanye suluhu pamoja na Muawiya (na tumeelezea kuhusiana na mtihani huo).

Kisha akaishi, akiwa kijana kwenye matukio ya huzunishayo na ya kikatili ya Karbalaa na kuyaona machungu yake na jinsi yanavyo sikitisha na kuhuzunisha. Na akachukuliwa hadi Sham akiwa miongoni mwa mateka.Yeye pamoja na Shangazi yake walikuwa na dauru kubwa katika kuifanya mikakati ya bani umayya ishindwe.

Mikakati yenye kutisha iliyo kusudiwa kufuta uovu wa kuuliwa kwa Hussen (a.s) na kuyafanya yaliyo tokea kuwa ni tukio la kijeshi la kuwaadabisha watu walio asi na kutoka kinyume cha dini  na serikali (utawala).

Kisha akaendelea kuishi hadi mwaka wa pili, tangu kuuliwa baba yake, na kushuhudia tukio la Harra na maovu yake yote, na fedheha waliyo ifanya. Na pale wana mapinduzi walipo amua kuwafukuza bani Umayya wengine kutoka kwenye mji wa Madina, Marwan binilhakam hakupata makimbilio ya kumuha-kikishia usalama wake na familia yake isipokuwa nyumba ya Imamu Assajad na kuiacha familia yake kwa Imamu.[53] Na Imamu kuwakubali na kuwapokea wakimbizi hao lilikuwa ni somo kubwa lililo dhihirisha mbele ya watu na historia maana ya uimamu kwa mafhumu yake ya mbinguni yaliyo takasika na matukufu.

Imamu alichukua msimamo wa upinzani dhidi ya serikali ile, na msimamo huu wa upinzani ulionekana na kudhihiri kwenye mfumo au umbile la dua na nyuradi walizo kuwa watu wakijifunza kutoka kwake na kuzitawanya kati yao. Hakika Imamu aliweza kueleza kwenye dua na nyuradi hizo mambo yenye kuhitaji kufanyiwa mazingatio na kuangaliwa kwa makini kabisa, Kwani yalikuwa yakielezea uhakika wa serikali ilivyo dhalimu na ukubwa wa dhuluma yake na jeuri kubwa waifa-nyayo, na pia alikuwa akiziamsha akili na mabongo ya watu juu ya mambo yaliyo fanywa na watawala wale ya kuyafisha mafundisho ya dini na kuitumia nafasi ya wateule na waaminifu wa Mwenyezi Mungu kuyapotosha mambo ya faradhi ya dini na kukiacha kitabu na kuziacha sunna.[54]

Na wakati huo huo akijaribu kulitibu lile tatizo la kitabia ambalo lilikuwa ni kali na ambalo lilikuwa likiitaabisha jamii kutokana na athari zake mbaya kwa wakati huo.

Na dua hizo zilikusanywa kwenye kitabu kiitwaho Swahifatu-Sajjadiya. Dua hizo zimekuwa ni mfano kwetu sisi na vizazi vyetu vyote vijavyo na  sehemu muhimu ya urithi wa Imamu, na kitabu hiki kimechapishwa mara nyingi sana.

Kama ambavyo miongoni mwa urithi wenye kubakia milele wa Imamu, ni ujumbe wake au kijitabu chake kihusianacho na Haki na alikusudia kwenye kijitabu hicho kuweka wazi au kubainisha haki makhsusi kwa watu makhsusi na haki za watu wote kwa jumla ambazo ndizo ziwekazo nidhamu ya mahusiano na mwenendo kati ya mtu na Mola wake, au mtu na viungo vyake, au mtu na watu wengine katika jamii yake, na kijitabu hiki kimechapishwa zaidi ya mara moja.

Alifariki (Rehma na Amani ziwe juu yake) kwenye mji wa Madina, mwaka 95H,[55] na kuzikwa kwenye makaburi ya Baqii tukufu.

 

***

 

 

 

IMAMU  WA  TANO

 

MUHAMMAD  BIN  ALI (a.s).

 

Alie maarufu kwa lakabu ya Al-baaqiraliyopewa na babu yake Mtume (s.a.w). Alizaliwa Madina, mwaka 57.H.

Aliyashuhudia, akiwa bado ni mtoto, matukio ya kuhuzuni-sha ya Karbalaa na akaishi kwenye ujana wake, katika matatizo hayo na mitihani hiyo na machungu yake, matukio ambayo baba yake Sajjad aliyo yapata na watu wengine wa familiya yake. Ali pindi uimamu ulipomfikia, baada ya kufariki baba yake, aliamua kuwa na msimamo wa upinzani dhidi ya serikali iliyo kuwa ikiwatawala kwa Uhuru wote na kutoshiriki kwa aina yoyote ile kwenye matukio ya zama zake, bali aliamua kuutumia wakati wake wote kwenye juhudi za kufundisha dini na kuufafanua Uislamu Sahihi na wa kweli na kuondoa athari za kutu na mawingu yaliyo tanda juu ya sheria, fiqhi na hadithi katika zama za bani umaya wa mwanzo.

Pamoja na kukatika mawasiliano kati yake na watawala wa zama zake, wao walikuwa wakimkimbilia kwenye baadhi ya matatizo yote ya ujumla wakimtaka ushauri na nasaha, na Imam alikuwa hafanyi ubakhili wa kuwapa nasaha na kuwaelekeza ili kulinda na kuhifadhi jengo la Uislamu yaani mujtamaa na maslahi yake ya juu.

Kama mfano juu ya ushauri alio kuwa akiutoa ni kuwa baadhi ya wanahistoria wamesimulia kwamba Khalifa Abdul Maliki bin Marwaan alizuwia kuenea kwa aina fulani ya vyombo na nguo zilizo kuwa zikitengenezwa na baadhi ya wakristo kwenye nchi ya misri na juu yake wakivipamba na kuweka juu yake nembo au alama ya baba, mwana, na roho mtakatifu kwa Lugha ya kisiriyaniya na kukafanyika mazungumzo kati ya khalifa na mfalme wa Roma kuhusu suala hilo, na Khalifa alikuwa akikataa na kupinga na kutokubali maombi au matakwa ya mfalme huyo wa Roma ya kuendelea kuuza bidhaa zile, na mwishowe mfalme akatishia, ikiwa Khalifa hata kubali maombi yake, kuwa ataweka sentensi za kumtusi Mtume wa Uislamu juu ya dirhamu na dinari (aina za pesa za wakati huo) zitumikazo kati ya waislamu na hadi wakati huo pesa zilikuwa zikitengenezwa kwenye nchi ya Roma.

Na pindi Abdul-Malik alipo tatizika kuhusu suala hilo, hapakuwa na budi isipokuwa ni kumtaka Imam Baaqir, ushauri kuhusiana na suala hilo, na akamuita hadi Sham kwa lengo hilo. Imamu akaitika wito wake na kwenda Sham, na baada ya kufika tu akakutana na Abdul-Malik. Khalifa yule akamueleza tatizo lenyewe. Alicho kifanya Imamu ni kumuamuru kuwaleta wahunzi. Khalifa akawaleta, Imam akawafahamisha jinsi na namna ya kutengeneza dirham na dinar na kuunda umbo au muundo wake na kupima kiwango chake.

Na kwa ushauri huu akaweza kulishinda tatizo lile na kuvunja mbinu na mikakati iliyo kuwa imewekwa na kupangwa na mfalme wa Roma, ya kuwafanya waislamu wafuate na kuvinyenyekea vitisho vyake visivyo na haya.[56]

Wanafunzi wa Imamu ni wengi sana na hatuna nafasi ya kuwaorodhesha. Na urithi wake uliohifadhiwa ni wenye thamani na mzuri, na riwaya zake zimo kwenye vitabu vya tafsiri na fiqhi na hadithi, pia kwenye vitabu vya akida na historia. Alifariki kwenye mji wa Madina mwezi wa dhul hijja, mwaka 114H na kuzikwa kwenye makaburi ya Baqiitukufu.

 

***

 

IMAM  WA  SITA

 

JAAFAR  BIN  MUHAMMAD (a.s)

 

Alie maarufu kwa lakabu ya Aswaadiq. Amezaliwa kwenye mji wa Madina mwaka 83 H. Alikuwepo kwenye zama ambazo dola la bani umaya lilidhoofu na kuanguka, na mwanzoni mwa dola la bani Abbas, na jinsi walivyo kuwa wakijishughulisha na uwekaji wa nguzo za utawala mpya. Mazingira haya yalimsaidia sana kuwafaidisha watu na kuwafundisha, pia kuwapatia elimu na malezi wanafunzi wengi na wanazuwoni ambao walikuwa na athari kubwa katika kuzipa msukumo harakati za kielimu na kuzifanya zisonge mbele na kupanuka (kwa kuzama kwenye elimu kadha) kwenye ulimwengu wa kiislamu.

Na kutokana na wingi wa wanafunzi wake na riwaya zake kuwa nyingi, ushia katika matumizi ya watu uliitwa kwa jina la Madhehebu ya Jaafariya kwa kuyanasibisha na Imam Jaafar Aswadiq (a.s) wakati ambapo ushia ni mfumo wa Ahlul baiti wote bila kuhusika na Imamu fulani au kuyafungamanisha nae pekee.

Na inatosha kufahamu nafasi ya Imamu huyu katika kazi na ujuzi aliokuwa nao kwa kuyasoma yaliyo andikwa na mmoja wapo kati ya wanahistoria kwa kuorodhesha idadi ya wapokezi wa hadithi kutoka kwa Imamu waliofikia watu elfu nne.[57] Na pia kwa kusoma maneno yaliyo wazi ya Abul-Hassan Al-washau, pale alipo sema kwenye moja wapo kati ya mazungumzo yake kuhusu hadithi zake:

Niliwaona kwenye msikiti huu (akikusudia msikiti wa kufa) mashekhe mia tisa na wote wakisema: Amenieleza Jaafar bin Muhammad.[58] Kisha inatutosha kuelewa urithi wa Imamu wa kielimu aliotuachia tangu siku hizo kwa kuelewa kiasi tu, ili tuone ukubwa na utukufu wenye kudhihiri kwa Imamu huyu mtukufu.

Hakika zimepokelewa kutoka kwa Imamu hadithi nyingi katika kuitafsiri Qurani na katika elimu ya fiqhi na sheria, pia katika falsafa na akida, na mambo mengine mengi, lau kama yangekusanywa yange weza kuunda au kufikia kitabu kikubwa sana na kisicho na mfano.

Kisha miongoni mwa urithi ulio patikana kwake ni zile kanuni za tiba na vyanzo vya msingi katika masuala ya afya kwa ujumla, urithi ulio kusanywa kwenye vitabu viwili kama vifuatavyo[59]Tawhidul-mufadhal na Al-ihliilijah.Vitabu hivi vimekusanya maudhui mbali mbali, kati ya maudhui zilizomo kwenye vitabu hivyo ni kuelezea wazi kwa ufafanuzi wenye kutosheleza kuhusu masala ya ugonjwa wa kuambukiza ambao hupelekea kuvifahamu vijidudu vya magonjwa (mikrobu) ambavyo nafasi yake kwenye elimu ya magonjwa inafahamika. Kama ambavyo vimeelezea pia jinsi Imamu (s.a) alivyo tangulia kugundua siri ya mzunguko wa damu kabla hajaweza kuugunduwa na kuuelewa Dr.Harfi kwa karne nyingi.

Na mwisho, ikiwa si mwishoni, kuna mambo katika urithi wa Imamu ambayo alimueleza mwanafunzi wake ayaandike ambae ni Jaabir bin Hayani, zikiwemo kanuni za kikemia na misingi yuke, na kwa kufanya hivyo alikuwa ametoa elimu ya kemia kidhati kama Dr Muhammad Yahya Al-hashimy alivyo muita[60].

Naye mwalimu Donald Son anazungumzia njia ya Imamu katika ufundishaji na anasema: Hakika njia yake ilikuwa kama Sokrati, yeye alikuwa akiwaanzia wanafunzi wake kwa mazungu-mzo na majibizano na akienda hatua kwa hatua kwenye maudhui madogo na mepesi hadi kufikia kwenye maudhui magumu na yaliyo fungika na siri zisizo fahamika[61]

Amefariki Imamu (Rehema za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) kwenye mji wa Madina katika mwezi wa mfungo mosi (Shawwal) mwaka 148.H[62] na kuzikwa kwenye uwanja wa Baqiiulio mtukufu.

 

***

 

                 IMAM  WA SABA

 

                       MUSSA  BIN  JAAFAR (a.s)

 

Alie mashuhuri kwa lakabu mbili za Al-kaadhim na babul-hawaaij.

Alizaliwa kwenye sehemu iitwayo Abwaa, karibu na mji wa Madina, mwaka 128.H. Aliyamaliza masiku ya maisha yake akiwa ni mwenye kuadhibiwa na kufukuzwa na watoto wa ami yake Banu Abbas. Akapambana na vikwazo vyao, nae akiwa huru, pia kupambana na maudhi yao, akiwa jela mambo ambayo hayawezi kuelezeka. Siku za mtawala Rashiid zilikuwa ni zama mbaya sana kwa Imamu. Na baadhi ya wanahistoria wanasimulia sababu ya kuwepo hali hiyo ni kuwa Rashiid wakati alipo kwenda Madina na kuingia kwenye msikiti wa Mtume, akizungukwa na viongozi mbali mbali na maraisi alilielekea kaburi tukufu la Mtume, akamsemesha mtume wa Mwenyezi Mungu (s.a.w) kwa kusema:

Amani iwe juu yako ewe Mwana wa ami yangu. Alijaribu kwa kusema vile kuwahadaa watu kuwa anahaki ya ukhalifa kwa sababu ya ukaribu uliopo kati yake na Mtume. Imamu hakuna alilo lifanya isipokuwa ni kuweka wazi udhaifu wa hadaa hiyo, pale nae alipo msemesha  Mtume (s.a.w) kwa kusema:Amani iwe juu yako ewe baba. Uso wa Rashiidi ukageuka na kudhihiri alama za hikidi (chuki) na uovu (shari).

Na kulifanyika mazungumzo mengi kati ya Imamu na Rashiid kuhusiana na maudhui haya, na mazungumzo yalihu-siana na kumbainisha na kumfahamu alie karibu zaidi na Mtume kati yao na mambo muhimu aliyokuwa akiyasema Rashiid katika mazungumzo hayo ni kukataa kwake na kupinga watoto watoka-nao na binti kuhesabiwa kuwa ni katika kizazi (dhuria) na kuhesabika kuwa ni watoto wa babu yao kwa sababu maneno haya mawili dhuria na abnaau (watoto) yanakusudia kizazi au watoto watokanao na waendelezao kizazi kwa upande wa baba na si upande wa mama.

Na muhtasari wa majibu ya Imamu yalikuwa kama ifuatavyo:

1- Lau kama Mtume (s.a.w) angekuwa hai au angefufuka, anaweza kumchumbia binti yake Rashiid na kumuoa. Lakini asingeweza kumchumbia na kumuoa binti wa Imamu.

2- Kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo Yeyote mwenye kukutolea hoja kuhusiana nao (Uislamu) baada ya kukujia elimu semaNjooni tuwaite watoto wetu na watoto wenu. Na waislamu wote wali fahamu kuwa watoto waliotoka na Mtume kwa ajili ya maapizano walikuwa ni Hassan na Hussen watoto wa Fatuma (a.s) na Quran imewaita watoto abnaau

3- Kauli ya Mwenyezi Mungu isemayo kutoka kwa Ibrahim Alkhalil (Rafiki wa Mwenyezi Mungu) Na katika kizazi chake ni Daudi na Sulaiman na Ayyub na Yusufu na Mussa na Harun na hivyo ndivyo tuwalipavyo watu wema. Na zakaria na Yahya na Issa... Issa nae hana baba, na Qurani imemuhesabu kwenye kizazi cha Ibrahim kwa sababu ya mama yake. Na yote hayo yana maana kuwa mwenye ukaribu kupitia kwa mama ni katika Ukoo au kizazi (dhuria) vile vile kama Qurani ilivyo elezea wazi.

Pamoja na matatizo aliyo kumbana nayo Imamu na jela mbali mbali alizo kuwa akihamishiwa, hakika alikuwa haiachi nafasi yoyote ipite bila kuwafundisha watu na kuwafaidisha, na kutokana na baraka za muda mchache alio kuwa huru aliweza kutuachia urithi mkubwa ambao umo kwenye vitabu vikubwa vya kiislamu.

Alifariki (Rehema na amani ziwe juu yake) tarehe sita mwezi wa Rajabu mwaka 183 h,[63] na kuzikwa kwenye makaburi ya makuraishi yafahamikayo hivi leo kwa jina la Kaadhimiya ikinasibishwa sehemu hiyo na Imamu mwenyewe.

 

***

    

 

IMAMU WA NANE

      

ALI  BIN  MUSSA (a.s)

 

Ni maarufu kwa lakabu ya Ar-ridhwa. Alizaliwa Madina mwaka 148.H. Alikulia kwenye zama za mtawala wa kwanza wa bani Abbas. Na akaishi kwenye machungu na maumivu yote yaliyo msibu baba yake kwenye jela na kuwekwa mahabusu. Na ukhalifa ulipo mfikia Maamun nchi zote za kiislamu kwa ujumla zilikuwa na matatizo mengi ya kimsingi yaliyo kuwa ni muhimu zaidi, kati ya hayo ni: Kudhoofu heshima ya dola baada ya mapigano ya Amini na Maamun, (Wana wa Harun Rashid) na bani Abbas pamoja na wafuasi wao kuchukizwa sana na kitendo cha Maamun kuhamishiwa mji mkuu wa ukhalifa au utawala na kupelekwa Iran na kujikurubisha kwake (Maamun) sana kwa wafursi. Kisha harakati za mapinduzi zilizo kuwa zikiongozwa na  Alawiyyiin (kizazi cha Imam Ali) katika mji mtukufu wa Makka Yemen, Al-kufa, Basra na Khurasaan.

Maamun alifikiria sana jinsi ya kutatua tatizo hilo, na hakuwa na budi isipokuwa ni kumwita Imam Ridhwa kwenda sehemu iitwayo Marwo, na akamfikishia fikra ya kujitoa na kujiweka kando na ukhalifa kwa ajili yake pindi tu alipo kutana nae, kisha akakazania na kumsisitiza Imam kwa usisitizaji ambao hauna jinsi ya kulikimbia au kulihepa jambo hilo kuwa akubali cheo cha wilayatul ahdi (Mrithi wa ukhalifa) baada ya kukikataa cheo cha ukhalifa Lau kama Maamun angelegeza msimamo wake.

Na sababu zilizo mfanya khalifa kufanya vile ni kujiokoa kutokana na hali ya hatari iliyokuwa imefikia kwa wakati huo, na hasa mapinduzi yaliyokuwa yakifanywa au kufanyika pande zote za ulimwengu wa kiislamu, kiasi kwamba aliona kuwa kushiriki kwa Imamu Ridhwa kwenye utawala wake itakuwa ni Sababu ya mapinduzi yale kupoteza moto na kasi  yake na kupunguza utetezi wa watu walio wengi kuendelea, ambao ni kuwapenda kizazi cha Ali na kuwaita watu kumuelekea Imamu Ridhwa ambae ni katika kizazi cha Muhammad.

Na sababu iliyo mfanya Imamu kukataa ni kufahamu kwake kuwa Maamun ameamua kusisitiza suala hilo kutokana na maslahi ya kisiasa yaliyokuwepo kwa wakati huo, na huenda siku za mbele akawa ni kiongozi wa harakati za kisiasa zilizo dhidi yake, au atawaweka baadhi ya Alawiyyin (watu wa kizazi cha Ali) wafanye maelewano nae na kuwasukuma kuuza dhamiri pamoja nae, na kuwa kiongozi wa mbele wa harakati zile zilizo dhidi yake.

Lakini Imamu, pamoja na kuyajua yote hayo, alikuwa akihisi taabu kuhusiana na suala hilo alilo ambiwa, kwa sababu kukataa moja kwa moja itamaanisha kuwa anakubali na kukiri kuwa hana haki ya suala lile, na kuwa hana uwezo wa kustahmili mikiki yake, kwa maana hiyo akakubaliana na fikra ya wilayatul ahdi (mrithi wa ukhalifa) ili kiwe ni kipimo cha majaribio na mtihani kwa Maamun. Basi Imamu akawa mrithi wa ukhalifa  rasmi wa serikali.

Na mambo ya fitina na kuzuwa mambo ya kuwachanganya watu yakaanza kusukwa na kutengenezwa hapa na pale, kisha Imamu akafariki kwenye mazingira yenye kutatanisha yasiyo epukana na shaka na tuhuma, mambo ambayo nafasi yetu haitu-ruhusu kuyaelezea.

Ama urithi wa kielimu wa Imamu ni riwaya nyingi zinazo-patikana kwa mwenye kufanya utafiti kwenye vyanzo (vitabu) vikubwa vya kiislamu. Na kati ya urithi huo ni kitabu chake cha tiba kiitwacho Adhahabiya alicho kiandika kwa jina lake Twibu Arridhwa, na Dr Swahib Zayni alikifafanua na kukishe-rehesha kwa kulinganisha kati ya madhumuni yake na mambo mengine yaliyo gunduliwa na kufahamika kwenye tiba ya kisasa na asili ya kitabu hicho ilichapishwa pamoja na sherehe yake huko Baghadad kabla ya miaka kadhaa iliyo pita.

Alifariki (rehema na amani ziwe juu yake) sehemu iitwayo Tuusi katika mwezi wa Safar mwaka 303 H [64], na kuzikwa huko na hivi sasa sehemu aliyozikwa huitwa Mashhad kwenye mkoa wa Khorasani, huko Iran.   

 

 

IMAM  WA  TISA

 

MUHAMMAD  BIN  ALI (a.s)

 

Ni maarufu kwa lakabu ya Al-jawad na Attaqii. Alizali-wa kwenye mji wa Madina katika mwezi wa Ramadhan mwaka 195 H.

 

Aliishi mwanzoni mwa utoto wake katika zama za utawala wa khalifa Maamun, ambae pamoja na mambo yote yaliyo uzunguka utawala wake, alikuwa akionyesha kuwa na mapenzi na kuwatawalisha Ahlul Bayti (a.s). Naye Imamu Ridhwa (a.s) alipo fariki na watu kuzielekeza tuhuma za kifo cha Imam kwa Maamun, na mazungumzo hayo kuenea kwenye vinywa vya watu kuwa yeye ndie aliemuua Imam, Khalifa alijaribu kukanusha suala hilo na kutoa dalili ya kivitendo ili kuyabatilisha hayo, na hima zake zote kuzielekeza kwa mwana wa Imamu Ridhwa, kwa kumpenda na kujikaribisha kwake, hadi kufikia kuchukua uamuzi wa kumuoza Imamu binti yake na kuimarisha mahusiano kati ya familia mbili hizo.

Nao bani Abbasi wakamchukia Maamun kwa kufanya hivyo na wakamwambia wazi kutoridhishwa kwao, na kumsisitizia kua-chana na jambo hilo analo taka kulifanya, huku wakimtaka awatendee wana wa Ali na kuwa pamoja nao kama walivyo kuwa wakiwatendea na kuwa nao makhalifa walio tangulia, waki-kusudia kuwafanyia chuki na kukata mawasiliano na kuwafanyia uadui.

Maamun akalikataa hilo na kuwaeleza wazi ulazima wa kuondoa hali yiho ya dhuluma na uadui iliyo rithiwa, kwa sababu kufanya hivyo ni kukata udugu na kuwafanyia uadui wana wa Ali bila  sababu na bila ya dalili, na akawawekea wazi na kuwabaini-shia kuwa kumchagua Imam ili amuozeshe binti yake hakikuwa ni kitendo cha kuathirika kwa hisia au kitendo kisicho na faida, bali alifanya hivyo kutokana na kuona sifa au hali tofauti ambayo inamtofautisha na kumpambanua na watu wote wenye elimu na wenye sifa bora akiwa bado ni mdogo.

Walipo muona Maamun harudi nyuma na kuacha msimamo wake ule wakamtaka  ampe muda Imamu hadi akasome elimu ya fiqhi vizuri na aweze kujifunza. Maamun akawaambia Hakika huyu ni katika watu wa nyumba ya Mtume, elimu yao hutoka kwa Mwenyezi Mungu, na mkitaka mfanyieni majaribio ili muweze kufahamu jambo hili. Watu wale wakakubali kufanya hivyo, na wakafanya maandalizi yenye kufaa, na wakamuomba Qadhil-Qudhati (hakimu wa mahakimu) alie kuwa akiitwa Yahya bin Aktham amuandalie Imam maswali ambayo yatadhihirisha kuto-kuwa na uwezo na kushindwa kwake kuyajibu.

Na mtihani ule ukafanyika kwenye siku yake iliyo pangwa, na matokeo yake ilikuwa ni kadhi yule kushindwa kwenye majaribio yake na Imamu kudhihirisha kiwango cha juu zaidi na kikubwa kwenye fiqhi ya kiislamu jambo ambalo hatuna nafasi ya kulie-lezea kwa upana. Kisha ndoa ikafanyika na kukawa na mahu-siano ya kina kati ya Imam na Maamun.

Ukhalifa ulipomfikia Muutaswim alimuita Imamu kwenda Baghdaad na kumuweka kwenye nyumba maalum, kisha Imam hakubakia kwa muda mrefu, kwani alifariki haraka sana baada ya kufika huko na alikufa kwenye mazingira yasiyo eleweka ambayo yalielekewa na vidole vya tuhuma, vikimtuhumu Muuta-swim kuwa yeye ndie alie muwekea sumu Imamu kupitia mkewe Umulfadhli.

Hata ingawa utawala ulikuwa umembana Imam na hasa kipindi alicho kaa Baghdad, zimebaki kutoka kwake athari za kielimu zenye thamani zilizomo kwenye vyanzo vikubwa (vitabu) na mashuhuri vya kiislamu.

Alifariki (rehema na amani ziwe juu yake) katika mwezi wa dhulqaada mwaka 220H, na kuzikwa pembezoni mwa babu yake Imam Kadhim Kwenye makaburi ya makuraishi Al-kadhi-miyya.

 

 

***

 

 

                              IMAMU  WA  KUMI

 

                      ALI   BIN  MUHAMMAD (a.s)

 

Alie maarufu kwa lakabu zake Al-haadna Annaqi.

Alizaliwa Madina katikati ya mwezi wa dhul-hijja, mwaka wa 212(H) Aliishi miaka kadhaa  kwenye zama za utawala wa Muutaswim, nazo ni zama za kuanzishwa mji wa Surra man raa (Samarra) na Khalifa kushughulikia matatizo ya waturuki waliokuwa watumwa na walio kuwa wakilitawala jeshi na dola. Kisha zikaja zama za utawala wa Waathiq, na ni zama ambazo hapakuwa na tukio lolote isipokuwa hali ya kupendana kati ya Khalifa na Imam. Kisha zikafuatia zama za Mutawakil, nazo ni zama za utawala ulio kuwa ukienda kinyume na Ahlulbait (a.s) na kutangaza wazi uadui wao na kuwapiga vita kwao.

Mtumishi wa Mutawakil aliekuwa Madina alipofahamu malengo ya Khalifa, akawa akituma ripoti kwenda mji mkuu wa utawala, na ripoti zote zikimtuhumu Imamu kwa kuandaa mapinduzi na kusisitiza juu ya hatari ya Imamu huyu kwa dola.

Na ripoti hizo zilipo kithiri Mutawakil akamuandikia Imamu barua akimpa pendekezo ndani ya barua hiyo kuwa aende Samarra pamoja na yeyote atakae taka kufuatana nae katika familia yake na watu wa nyumbani kwake, ili kujadidisha uhusiano wao (kuufanya upya) na ili kuzima joto ya hamu na shauku ya kukutana naye kama ambavyo Mutawakili alivyo muandikia pia mtumishi wake wa Madina na kumueleza, ikiwa Imamu ataazimia kusafiri awatume walinzi na watu watakao fuatana nae ili kuonyesha zaidi umuhimu na heshima nyingi aliyokuwa nayo Khalifa kwa Imam.

Kutokana na yote hayo Imamu akaona kuwa yeye ni lazima asafiri, na baada ya kutulia kwa muda kiasi kwenye nyumba ya pekee aliyo tayarishiwa na Mutawakil, akahamia kwenye nyumba aliyo inunua yeye mwenyewe kwa mali yake ili kuepuka kuwa mgeni wa Khalifa, nayo ni nyumba ambayo baada ya kufariki kwake ilikuwa ni sehemu yake ya kuzikwa na ni sehemu ambayo watu huifanyia ziara.

Na Imamu akabakia Samarra akiwa mateka na kukaa pale kwa lazima (kifungo cha nyumbani) hadi alipo fariki. Na pamoja na yote hayo uchunguzi ulikuwa ukiendelea wa kumchunguza Imamu, na wachochezi wakiendelea na kazi yao kwa bidii zote, na nyenzo zote za kumfanyia maudhi Imamu zikifanya kazi, ikiwemo kuvamiwa nyumba ya Imamu usiku kwa madai ya kutafuta mali na silaha anazo ziandaa kwa ajili ya mapinduzi dhidi ya utawala wa Mutawakili.

Pamoja na uchokozi wote huo na usumbuaji, khalifa wakati mwingine alikuwa akilazimika kumkimbilia Imamu anapo patwa na masuala magumu na mazito ya sheria ambayo kwenye serikali au watu wa karibu wa khalifa, hakuna alie kuwa akiyafahamu vizuri na mwenye uwezo mzuri wa kuyajibu.

Na katika urithi wa Imamu wa kielimu kilibakia kwetu kitu cha thamani sana, na miongoni mwa urithi huo ni kitabu madhu-buti kilicho tilia mkazo maudhui ya Al-jabri wa Tafwidh, kwani alielezea kwenye kitabu hicho masala haya pande zake zote, na kubainisha mielekeo yake, na kuyabainisha mambo yake yaliyo fichika na matatizo yake, na kutoa ufafanuzi kamili wa yale aliyo yakusudia babu yake Jaafar bin Muhammad (a.s) alipo sema Hakuna kutenzwa nguvu wala kuachiliwa huru, bali jambo hilo ni kati kwa kati.[65]

Alifariki kwenye mji wa Samarra katika mwezi wa Rajab mwaka 254 H.[66] na kuzikwa kwenye nyumba yake huko, sehemu ambayo ndiyo ifanyiwapo ziara yake kwa hivi sasa.

 

***

 

 

                IMAMU  WA  KUMI  NA MOJA

 

            ASSAN  BIN  ALI (a.s).

 

Ajulikanae kwa lakabu maarufu ya Askari na hilo ni jina moja wapo kati ya majina ya mji wa Samarra.

Alizaliwa kwenye mji wa Madina katika mwezi wa Rabiiul-akhir, mwaka wa 232 H, aliishi katika siku za uhai wake, kwenye zama za watawala na zama hizo kuanzia kwa Khalifa Al-muutazzu, na hapakumtokea Imamu kwenye zama hizo pamoja na Muutazzu suala lolote kama kuwa na msimamo wa aina yoyote wenye sura ya kumfanyia uchunguzi wa karibu Imamu.

Na hilo lilitokana na Khalifa kujishughulisha na matatizo ya askari jeshi wa kituruki walio kuwa wakilidhibiti dola na serikali na kueneza fujo na uharibifu kwenye sehemu za dola hilo, hadi kufikia hatua ya kumshika mateka, kumtia kizuwizini khalifa na kumvua madaraka.

Khalifa Al-Muhtadi, mahusiano yake na Imamu yalikuwa mazuri, kutokana na kufahamika kwake khalifa huyu kuwa ni mwenye kujiepusha na unywaji pombe na vikao vya taarabu na ngoma, na kujiweka kando, na kujidhihirisha kwenye madhhari ya wema na upole.

Khalifa Al-Muutamad alikuwa ni mkali na mwenye kutumia nguvu kwa Ahlulbaiti, na Imamu aliwekwa jela kwenye utawala wa khalifa huyu Muutamad kwa muda kadhaa, kisha khalifa akalazimika kumuachia huru Imamu pale walipo mtatiza viongozi wa kikristo katika tukio lililo tokea baina yao nayeye, na kisa chake kime simuliwa na baadhi ya wanahistoria. Khalifa akakimbilia kwa Imamu ili awape majibu ya kuwaziba midomo na kudhihirisha uongo na udhaifu wao mbele ya halaiki ya waislamu.

Na Muutamad alikuwa na dauru isiyo njema na isiyotukufu pale alipo fikiwa na habari za kufariki kwa Imamu, kwani aliwaamuru askari wake kumtafuta Muhammad Almahdi, mtoto wa Imamu Askari, huku akimtumia katika tukio hilo Jaafar bin Ali, ami yake Almahdi, kwa kumlimbikizia mali na kumpatia cheo, ili amsaidie kumtafuta mtoto wa nduguye.

Lakini pande hizo mbili hazikufaulu katika matakwa yao. Imamu Al-mahdi akatoweka kwenye macho ya maadui zake na Mwenyezi Mungu akamuokoa kutokana na vitimbi vya watu hao wafanyao vitimbi.

Pamoja na kuwa mazingira ya Imamu yalikuwa ni magumu na yenye matatizo, wapokezi wa riwaya wamesimulia na kupokea kutoka kwake mambo mengi ya kielimu na yenye manufaa na muelekeo wa uongofu na ujuzi wenye kueleweka na wa kweli.

Alifariki (rehema na amani ziwe juu yake) katika mji wa Samarra tarehe 8 mwezi wa Rabiul awwal mwaka 260 H.[67] na kuzikwa kwenye mji huo karibu na baba yake, kwenye nyumba yao makhsusi.

              

 

IMAMU  WA   KUMI  NA  MBILI.

 

MUHAMMAD  BIN  HASSAN  (a.s)

 

 

Alie maarufu kwa lakabu ya Al-mahdi na Al-qaaim-Al-Muntadhwar.

Alizaliwa kwenye mji wa Samarra wakati wa Alfajiri, tarehe 15 ya mwezi wa Shaaban mwaka 255 H. Alitoweka kwenye macho ya Serikali ya wakati huo pale walipo taka na kufanya juhudi kubwa za kumtafuta,  kufuatia kufariki kwa baba yake.

Kipindi cha mwanzo cha kughibu kwake aliteuwa wawaki-lishi maalumu watakao kuwa wakiwasiliana nae na kumpelekea barua za mashia na masuali yao, na pia kupokea majibu ya maswali yao, na kuyafikisha kwa wenyewe. Na mawasiliano haya yalipo onekana kuwa ni hatari vilevile, pamoja na kuwa yalikuwa yakifanywa kwa tahadhari na siri, Imamu akayamaliza mawasi-liano yale na uwakilishi ule, na mawasiliano ya moja kwa moja yakakatika, kwa pande zote, kati yake na wafuasi wake.

Na Mwenyezi Mungu atamdhihirisha baada ya kutoonekana (kughibu) kwa muda mrefu. Na atakapo dhihiri ataijaza ardhi kwa uadilifu na usawa kama ulivyo jazwa dhuluma na ujeuri. Kufuatana na bishara aliyo itowa babu yake Mtume (s.a.w) kwenye hadithi nyingi kama kauli yake isemayo:

)

                                                                            .(

Hakika Ali ni wasii wangu na katika kizazi chake atatoka Al-qaaim Almuntadhwar Mahdi (Mwenye kufanya mapinduzi  mwenye kusubiriwa kuja kwake alieongozwa), ambae ataijaza ardhi uadilifu na usawa kama ilivyo jazwa ujeuri na dhulma.

Pia kauli yake Mtume (s.a.w):

  ԡ )                                                [68]( 

Mfurahieni Mahdi, (au pokeeni bishara ya mahdi) ni mtu atokanae na kabila la kikuraishi, ni mtu atokanae na kizazi changu. Atatoka wakati watu watakapo tofautiana na kuwepo mtetemeko, na ataujaza ulimwengu na ardhi kwa uadilifu na usawa kama ulivyo jazwa dhuluma na ujeuri. Na kutokana na umuhimu wa maudhui ya Mahdi tumeyawekea kitabu makhsusi na tumegawanya mazungumzo yake katika sehemu tatu:

Sehemu ya kwanza ina husu kuitoa na kuiweka wazi fikra ya Al-mahdi na kiwango cha mahusiano na maungano yake na uislamu.

Na sehemu ya pili, inaelekea kwenye suala la kumbainisha na kumu ainisha Mahdi kutokana na dalili za hadithi za Mtume zilizokubaliwa kati ya waislamu wote.

Na sehemu ya tatu, inazungumzia uwezekano wa kughibu kwa Imamu na dalili zake. Na mwenye kutaka ufafanuzi zaidi arejee kwenye vitabu tulivyo viashiria hapo kabla.

 

***

Na baada ya hayo: Huu ndio uimamu kama ambavyo akili ilivyo tuongoza na kama dalili zilizo nukuliwa zilivyo eleza wazi. Na hizi ndio dalili zikiwa wazi na zikiainisha na kupambanua. Na hawa ndio maimamu na urithi wao ulio mkubwa, na historia yao yenye kutoa marashi (yaani nzuri) na mienendo yao yenye kupendeza na kuvutia. Je msomaji anaona ya kuwa kuwa-fuata na kupitia kwenye miongozo yao na kufuata nyayo zao ni kutoka kwenye uislamu na kuwafuata mayahudi?

Na je inafaa kusemwa, kutokana na yote yaliyo tangulia, ya kuwa ushia umedhihiri kwenye zama za khalifa Othumani binil Afan na kufuatia mapinduzi dhidi yake yaliyo fanywa na waislamu kupitia kwa yahudi alie ingia kwenye Uislamu kwa ajili ya kuubomoa uislamu aitwae Abdallah bin Sabai?!

Je Abdallah bin Sabai, ana uhakika wowote wa kuwepo kwenye historia ili awe atanasibishiwa kuanzisha Ushia na kuweka misingi yake?! Hakika Dr.Barnado Luise alilizingatia Suala la kuwepo Abdallah bin Sabai kuwa ni suala au picha iliyo simama kwenye msingi wa khayali na dhana, na akasisitiza kuwa mambo aliyo husishwa nayo ni mambo yaliyo undwa na  watu walio kuja mwishoni.[69]

Naye Dr Twaha Hussen ameyatilia shaka mambo yote yaliyo nasibishwa kwa Ibnu Sabai miongoni mwa matukio mbali mbali na akaweka maelezo yake juu ya riwaya za wanahistoria kwa kusema:Ni uovu ulioje wa masingizio waliyoyasingizia maadui wa mashia kwa mashia!.[70]

Naye Dr. Jawad Ali amezitilia shaka habari zinazo husiana na Ibnu Sabai kwa sababu riwaya zote zimetoka kwa Saifu bin Omar, na hazitoki kwa mwenginewe.Na Saifu huyu ametuhumiwa kuhusu ukweli wake na riwaya zake.[71]

Naye Dr. Ali Al-ward, ameonelea kuwa Ibnu Sabai ni jina la umashuhuri walilo litoa bani umayya na kulitumia kwa sahaba mtukufu Ammar bin Yaasir, na akatoa dalili kadhaa zinazo unga mkono maneno yake juu ya rai yake hiyo.[72]

Kisha akaja Ustadh Ahmad Abbas Swaleh mwishoni na kutilia mkazo kuwa Ni ukosefu wa akili kufikiria kuwa huenda yupo kweli mtu kama huyu. Na akasema katika mazungumzo yake kuhusiana na Ibnu Sabai yafuatayo:

Na Abdallah bin Sabai ni mtu wa kupandikizwa bila shaka yoyote..na fikra yenye kuelekea kuunda mtu kama huyu wa kupandikizwa asie na ukweli wowote ni fikra finyu na potovu bila shaka yoyote, ili aipe athari katika matukio yaliyo tokea na visa vyote vilivyo undwa kuhusiana na Abdallah bin Sabai ni mambo yaliyo wekwa (kutungwa) na watu walio kuja nyuma wala hakuna dalili juu ya kuwepo kwake kwenye vitabu mama vya zamani ukiachilia mbali ubovu wa fikra hiyo ya kutarajia kuwa na asili ya kuwepo kwake.[73]

Na ikiwa Ibnu Sabai, kama tulivyo tangulia kusema, ni mtu wa kupandikizwa, na historia haikupata habari zake wala kumjua, basi ni nani alianzisha Ushia? Na ni nani alikuwa wa mwanzo kulitumia neno hilo?

 

Jawabu:

Hakika ni Muhammad bin Abdillah (s.a.w) mwenyewe. Twabari na Al-haafidh bin Hajari wametoa kwa mashekhe wao ambao ni mahufadhi walio mashuhuri, kwamba Mtume (s.a.w) siku moja alisoma kauli ya Mwenyezi Mungu:Hakika wale ambao wameamini, na wakafanya matendo mema, hao ndio viumbe bora zaidi. Kisha akamgeukia Ali bin Abi Twalib (a.s) na kusema: Watu hao ni wewe na mashia wako (wafuasi wako).[74]

Na ikiwa Muhammad bin Abdillah (s.a.w) ndie wa mwanzo kutumia neno hili na akawakusudia kwa kutumia wafuasi wa Ali kwa dhati, basi Ushia hautadhurika na maneno au uzushi wa wazushao maneno ya uongo, na shaka za wenye kuutilia shaka na kauli za wasemao.

Na sifa zote ni za Mwenyezi Mungu ambae ametuongoza kwa hili na hatukuwa ni wenye kuongoka kama si Mwenyezi Mungu kutuongoza, na amani ziwe juu ya mitume wote na himidi zote ni za Mola wa viumbe wote.

 

***


 


[1] Lisanul-arab juzuu 12/25-madda (Ama).

[2] Lisanul-arab juzuu 9/83-84-89 madda khalafa.

[3] Al-ahkaam as-sultwaniya-3.

[4] Muqaddimat Ibnu Khaladun-159.

[5] Muqaddimat Ibnu Khaladun-183.

[6] Nadhariyatul-Imamiya-22

[7] Nadhariyyatul-imamiyyah 24

[8] Nadhariyyatul-imamiyyah 20

[9] Rejea kwenye utafiti wa Al-Islamu dinun wa daula katika kitabu chetu Mafahiimul Islam.

[10] Dr.Ahmad Mahmood Swabahy anasema:Hakika utatuzi wa Abubakar na Omar ulikuwa ni utatuzi wa muda tu ili kuondoa fitina iliyotarajiwa kutokea, bila kuweka msingi kamili wa nidhamu ya utawala. Rejea Nadhariyatul Imamiya-26.

[11] Tafsiri-Razy juzuu 4/43

[12] Tafsiru-razy juzu 4/43

[13] Nadhariyatul-Imamiya-135-139

[14] Na miongoni mwa mambo yanayo takiwa kuangaliwa kwa makini ni kuwa wale wasemao suala la uchaguzi siku aliyofariki Mtume (s.a.w), walilazimika kukubali kuwepo uteuzi na kuutetea pale khalifa wa kwanza wa Uislamu alipo mteua atakae shika nafasi yake baada yake, na wakatoa sababu kwa kitendo hicho kuwa hali iliyokuwepo kwa ujumla ilimfanya atoe usia na kuteuliwa khalifa, kwa kuzingatia kuwa na vita vya ukombozi vilivyo kuwa vikifanyika, na kwamba ilikuwa inaogopewa kuwepo kwa wapinzani au waasi na mashambulizi yao.

Na huwenda mwenye kufanya utafiti na mdadisi wa hali iliyokuwa wakati wa kufariki Mtume (s.a.w) atafahamu kiukamilifu hali hiyo na mambo mengine yaliyo kuwa yakitarajiwa kutokea. Na alifahamu hivyo kwa hukumu ya ufahamu wake wa ukweli wa mambo, na kwa hukumu ya kupewa habari na Mwenyezi Mungu Mtukufu juu ya hayo yatakayo tokea kama Mwenyezi Mungu alivyo sema: Je ikiwa atafariki au kuuwawa mtageuka na kurudi kwenye visigino vyenu. Sasa kwa nini Mtume hakumteua na mtu mwengine akateua? Je Muhammad alikuwa ana ufahamu mdogo zaidi wa kuijua hatari na kuhisi majukumu juu ya umma huu kuliko walioteua?

[15] Theokrasia kwa kiswahili.

[16] Nadhariyatul-Imamiyah-62.

[17] Tumeinukuu kwa ufupi kutoka kwenye taarikhu Atwabari, juzuu 2/319-321 iliyo chapwa na darul maarif ya Misri, chapa ya mwaka 1961 AD.Na miongoni mwa yasemwayo ni kuwa Dr Muhammad Hussen Haykal ameithibitisha hadithi hii kwenye kitabu chake kiitwacho Hayatu Muhammad chapa ya mwaka 1970 ukurasa 104. Kisha katika chapa ya pili akaifuta hadithi hiyo.

Pia rejea ili kujua vitabu vilivyo taja hadithi hii na silsila ya wapokezi wake kwenye kitabu Al-ghadiir juzuu 2/252-260.

1. Sahihi Muslim juzuu 7/120.Pia rejea kuhusu vitabu vilivyo taja hadithi hii na wapokezi wake kwenye kitabu Al-ghadir Juzuu 1/48-49 na 3/173.

[19] Nadhariyatul-imamiya-229.

[20] Ili kuyajua majina ya hao maswahaba na maulama na ma hufadhi na wana mashairi na wapokezi na vitabu vilivyo wataja na riwaya zao angalia kwenye kitabu ghadiri Juzuu ya kwanza yote.

[21] Suratul-maaidah-67, pia rejea katika kitabu cha Addurul-manthuur juzu ya 2/298 na Fathul-Qadiir juzuu 2/60 na vitavu vingine vilivyo tajwa kwa mapana zaidi kwenye kitabu Al-ghadiir Juzuu ya 1/196-209 ili kujua sababu ya kuteremka aya hii.

[22] Usudul-Ghaba Juzuu 4/28 na Albidaya wannihaya Juzuu 5/209-213 na vyanzo vingine vilivyo tajwa katika kitabu Al-ghadiri juzuu 1.

[23] Sunanu Ibnu Maja juzuu 1/43 na Al-bidaya wannihaya 5/210 na Wafiyatul-Aayaan 4/318 na vyanzo vingine vilivyo tajwa kwenye kitabu Al-ghadiir.

[24] Suratu-maidah-3 na ukitaka kuelewa uteremkaji wa aya hii na kwa mnasaba huu rejea Taarikh Baghdaad Juzuu 8/290 na Durrul-manthuru 2/259 na vitabu vingine vilivyo tajwa kwa upana kwenye kitabu Al-ghadiir juzuu 1/120-217.

[25] Taarikh Baghdaad  Juzuu 8/190 na albidayaa wanihaya 5/210 na vyanzo vingine vilivyo elezwa kwenye al-ghadiir Juzuu ya 1.

[26] Nadhariyatul Imama Uk:221/222

[27] Nuzhatul-majaalis 2/476

[28] Minhaaju ssunna 4/210

[29] Rejea kwenye dalili za Mtume katika kuwateuwa Maimamu na pia ushaidi wa kila imamu,alie tangulia kumtolea dalili ajae, vitabu Al-irshaad cha Mufid, Al-manaqib cha Ibnu Shahri ashuub asarawi, na Al-fusulul-muhimma cha Ibnu-Swabagh Almaliki, na Matwalibu ssaul cha Ibnu Twalha Ashafii, pia Yanabiul-mawaddah cha Al-Qanduzi Al-hanafi na vinginevyo.

[30] Sheikh Alqanduzi, na wengineo wametoa kutoka kwa Mtume (s.a.w) kauli yake isemayo:

ی Mimi ni Bwana wa Manabii wote, na Ali ni Bwana wa Mawasii wote, na hakika Mawasii wangu baada yangu ni kumi na wawili. Rejea kweye kitabu yanabiul-mawadda ili uione hadithi hii na hadithi zingine zinazo elezea idadi ya kumi na mbili, ukurasa 441-486-487-488-492-493.

[31] Sahihi Bukhari 9/101 na Sahihi Muslim 6/3, na Sunanu Tirmidhi 4/50 na Sunanu Abi Dawud 2/42, na Jamiul-Usul 4/440-442. Na Kadhi al-Qanduzi amesema kuhusiana na njia ya hadithi hii, katika Bukhari imepokelewa kwa njia tatu, na katika Muslim kwa njia tisa, na katika Abu Daud kwa njia tatu, na katika Tirmidhi kwa njia moja, na Hamiidi kwa njia tatu, Rejea yanabiul-Mawadda:444

 [32] Sahihi Muslim Juzuu 6/4.

[33] Hil-yatul-awliya juzuu 1/63

[34] Al-irshaad cha Mufiid:3.

[35] Ili kujua ni nani wa mwanzo kusilimu rejea Al-ghadiir Juzuu 3/192-209 kwani ametoa maswahaba na taabiin 66 walio sisitiza kuwa Ali ndie muislamu wa kwanza.

 Ili kujua kuwa Fatima ndie binti pekee wa Mtume rejea kwenye bahthi yetu kuhusu Utumekatika ukurasa wa 45-55-chapa ya Baghdad 1392 H. 

Mtume alimpa habari kwamba yeye atapigana vita na watu hawa, rejea Taarikhu Baghdaad Juzuu 8/340 na 13/187 na Al-istiaab 3/53.Ili kujua usiku alio kufa rejea Muruju Adhahabi:2/291,na al-kaafi 1/452, na pia Irshaad-6 na Twabari, kwenye historia yake amesema katika juzuu 5/143 kuwa pigo la Abdurrahman bin Muljim alilo mpiga Ali lilikuwa usiku wa 17 au 19 na kutokana na kuwa alibakia hai kwa muda wa siku mbili baada ya pigo hilo kifo chake kinakuwa usiku wa 21 kulingana na mojawapo kati ya riwaya mbili za Twabari.

[39] Nuzhatul-majlisi Juzuu 2/476.

[40] Sunanu Attirmidhi 5/656.

[41] Sunanu Attirmidhi 5/658.

[42] Akiidatu Ashia:90.

[43] Ahlul-bayti 280/282.

[44] Ahlul-bayti 282.

[45] Nadhariyatul-Imama :328-329.

[46] Al-wiladah wal-wafat minal-ishad:191-197.

[47] Sulhul-Hassan:259-260.

[48] Almanaaqib Juzuu 2/208

[49] Al-irshaad:210

[50] Al-awasim minal-qawasim:231

[51] Nadhariyatul-imama:336

[52] Taarikhul-wilada wal-wafat kwenye kitabu cha Al-irshaad:203

[53] Al-kaamil 3/311

[54] Ukitaka kuyaelewa hayo rejea kwenye kitabu Swahifatu-Assajadiya ukurasa 25-38-56-82-107-167-196-236-261-262-304-308.

[55] Tarehe ya kuzaliwa kwake na kufariki kwake rejea Al-irshaad:270.

[56] Ili kukielewa zaidi kisa hiki rejea kwenye kitabu Al-mahaasin wal-masawii cha bayhaqi.Juzuu 2/232-236

[57] Al-manaqib Juzuu 2/324

[58] Ashiatu min hayati Asswadiq 1/85

[59] Vimechapishwa kwa mara kadha huku Najaf na Qairo,Iran na Bairut.

[60] Rejea kwenye kitabu chake kiitwacho Imamu Aswadiq mul-himul-kimyaachapa ya pili-Syria 1958 A.D.

[61] Majallatul balaagh-mwaka wa pili-toleo la pili ,ukurasa:83

[62] Al-irshaad:289

[63] Al-irshaad : 307

[64] Al-irshaad: 325                                  

 [65] Barua hiyo iko kwenye kitabu Tuhafil uquul:341-356.

[66] Al-irshaad:352.

[67] Al-irshaad:360

[68] Hadithi ya kwanza inapatikana kwenye kitabu yanabiul-mawada ukurasa 448. Na yapili kwenye kitabu:Swawaiqul-muhrika 99, na kwa madhumuni hayo, hadithi zingine utazipata kwenye sunanu Abi daud Juzuu ya 2/422 na Al-haawi 2/124-125.

[69] Usulul-Ismailiya:86-87.

[70] Al-fitnatul-Kubra juzuu 1/131-134.

[71] Jarida la majmaul-Ilmiy la Iraq kitabu cha tatu, Juzuu ya kwanza         ukurasa 53.

[72] Wuaadhu ssalatwin.

[73] Al-yamiin wal-yasaar fil-Islam :96

[74] Tafsirut -twabari 30/265 na Swawaiqul-muhriqa:96. Na rejea kwenye Nihaya cha Ibnul-Athir 3/276 na Tafsir Addurr-Almanthur cha suyuti:6/379. 

 

 

 

 

www.taqee.com

MAHDI  MTARAJIWA KATI YA TASWAWWUR  NA TASDIQ

www.taqee.com

 

 

(KUMFAHAMU  NA  KUMSADIKI)

 

Suratu-Zukhruf:61 ( )

 

Na hakika yeye ni alama ya Kiama.Muqaatil bin Sulaiman amesema na mufasirina wengine walio mfuata, hakika aya hii imeteremka kumhusu Almahdi.

Ibn Hajar Al-haitami As-shaafii: Amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu:Surat Aswaf:9  ( )

Ili aidhihirishe juu ya dini zote, hata kama washirikina watachukia.Said bin Jubair amesema : Ni Mahdi atokanae na kizazi cha Fatima (a.s).

            Al-haafidh Al-Kanjiy As-shaafii.

 

***

 

 

UTANGULIZI

 

         Kwa jinala Mwenyezi Mungu Mwingi wa rehema

                                  Mwenye kurehemu.

Sifa zote njema ni za Mwenyezi Mungu kwa neema alizotoa na kutupa ilhaam. Na rehma za Mwenyezi Mungu ziwe juu ya Bwana wetu Muhammad na Ali zake wema.

Zilitolewa na kuzalishwa shubha na shaka kuhusu maudhui ya Mahdi mtarajiwa na kutawaliwa na majibizano, kati ya viku-ndi vya waislamu, hata baadhi ya waandishi na watunzi wa vitabu kufikia hatua ya kusema na kuona kuwa kumuamini Mahdi au fikra ya Mahdi ni sawa na kuamini mambo yaliyo pandikizwa yasiyo na ukweli au kuamini visa vya watu wa kale.

Kwa hivyo ilikuwa ni lazima kwa watafiti walio jihusisha na masomo ya kiislam, kutokana na hali hii, kuyaelekea na kuyafanyia utafiti maudhui haya, kwa kiwango kikubwa na kuyapa umuhimu mkubwa, na kuziandaa kalamu zao kwa ajili ya utafiti kuhusu masuala haya kwa uhuru kamili na uwazi, ili waweze kuondoa shubha zenye kutokea, na kuzibatilisha shaka zitokanazo na dhana, na kuyabatilisha madai yaliyo zuiliwa, na kuondoa pazia kwenye ukweli ulio wazi ili uweze kuonekana mbele ya watu wote kwa uhakika wake wa Uislamu au kama yalivyo kiuhakika wake ndani ya  Uislamu wenye kumeremeta na kutoa mwanga.

Na huenda kati ya watu kuna wanao dhania kwamba kuyazungumziya maudhui haya na mengine mfano wake ni miongoni mwa masala ambayo yanaweka kizuwizi cha kuleta ukaribu na kuelewana kati ya waislamu na kuchochea moto wa tofauti kati yao uzidi kuwaka na kulindima, na kwamba kuweka na kubakiza sitara au pazia kwenye mambo haya ni vizuri na ni jambo lenye manufaa zaidi, lakini kufikiria hivyo, kama ninavyo amini, ni dhana zisizo kuwa na ukweli na zisizo ufikia ukweli kwa aina yoyote, kwa sababu kuficha jambo haijawahi kuwa ni utatuzi wa matatizo kama haya, bali kufanya hivyo hakutatoa athari yoyote isipokuwa ni kuandaa mazingira mapana ya kupatikana dhana mbaya na kubobea hali ya kutofautiana na kuyachanganya mambo tofauti, kwa sababu hii kufanya utafiti wa makusudi kabisa kwa uwazi na ukweli ni jambo lenye athari ya upeo wa juu na lenye faida nyingi, kwani ukweli utadhihiri (uliokua haufaha-miki) na uongo wa kuunda na ulio zuliwa utakuwa wazi, na madirisha au nafasi za kutia shaka na kutoamini zitajifunga.

Na kutokana na haya, matarajio yangu kwenye kurasa hizi yalikuwa ni kwamba hizi kurasa ziwe hatua tuzifanyazo kwenye njia hii kuelekea kwenye lengo kubwa na ziweze kuwa juhudi zenye nia safi katika kujaribu kuleta  mtazamo ulio salama na mafundisho yaliyo wazi na kuziba nyufa.

Na katika kijitabu hiki sintakuwa na nafasi kubwa -kwani kinaandikwa kwa msukumo huu mtukufu na kutaka kulithibi-tisha lengo hilo la juu kabisa- isipokuwa ni kuyadhihirisha kwa ukweli na kutoa hukumu iliyo salama, na kufanya utafiti ulio epukana na matamanio na mapenzi ya upande fulani.

Na matarajio yangu yote ni kuwa msomaji mtukufu apate ndani yake dalili zitakazo ondoa wingu jeusi ambalo limetanda juu ya maudhui haya kwa karne zote zilizo pita na apate dalili zinazo weka wazi msimamo wa Shia Imamiyya kuhusu masala ya Mahdi na (kuhusu) fikira ya Mahdi.

Na himidi zote ni za Mwenyezi Mungu ambae alituongoza kwa hili, na hatukuwa ni wenye kuongoka lau kama si Mwenyezi Mungu kutuongoza.

Iraq-Al-Kaadhimiyya

 

MUHAMMAD HASSAN AALU-YAASIN.

 

***

 

Muhtasari wa maudhui tuliyo yamaliza kwenye utafiti wa Uimamu[1] ni kuwa Uimamu kwa hukumu ya Hadithi, Quran na Akili ni sehemu ikamilishayo ujumbe, na ni sehemu iufanyayo ujumbe wa kiislamu uendelee kuwepo, na kwamba dalili zote zilizo julisha ulazima wa kuwepo utume na uwajibu wake zinafaa kuzinukulu na kuzitumia kutolea dalili juu ya ulazima wa kuwepo uimamu, kwa sababu kuwepo kwa utume bila ya uimamu ni kuwepo kuliko  katika kusiko endelea, na hali hiyo inapingana na jengo la Uislamu lililo simama juu ya msingi wa kuendelea ujumbe hadi siku ya mwisho.

Kwa hivyo basi utume ni mwanzo wa uhai, na uimamu ni kuendelea kwa uhai ule na lau kama ingefaa kwetu kusema na kukubali utume bila uimamu, ingefaa kusema kuwa ujumbe wa Mtume una mtazamo finyu na wenye mipaka maalumu, hauku-weza wenyewe kujikadiria umri wa kuendelea kuwepo baada ya uhai wa Mtume wake, na haukuweka akiba kwa ajili ya kuyathi-bitisha malengo yake kwa kumteua Wasii ili aendeleze kazi na kuwepo kwa ujumbe wake.

Na ukweli ni kwamba, lau kama usia usingethibiti kutoka kwa Mtume (s.a.w) kwa njia ya riwaya na habari zilizo nukuliwa, hakika akili pekee ni yenye kuhukumu ulazima wa kuwepo usia na kuwa ulifanyika, na kwamba mtu yeyote miongoni mwetu haridhii kughibu na kuacha mali zake ziwezazo kutoweka au kufa na kuacha vitu mbali mbali hata kama ni vichache, bila kuzikabidhi mali hizi au zile kwa mtu alie muusia na muaminifu aziendeshe na kuzipangilia na kuzilinda.

Basi je ina juzu kwa Mtume wa Uislamu kuuacha urithi wake mkubwa, urithi ambao ni wa watu au wanadamu kwa zama zote, bila kumuweka wasii atakae uchunga na kuulinda urithi huu na kuuangalia kama inavyo stahili?!

Hakika mazingira yote yaliyo uzunguka Uislamu siku au wakati alipo fariki Mtume (s.a.w) yanatuita na kutulingania kuamini kuwa Mtume aliusia, na kwamba hakuliacha pandikizo lake lenye baraka jangwani, lipigwe na upepo mkali au joto kali lenye kuunguza au tukio lenye kulitokea, na kulifanya litoweke. Na hivyohivyo ina dhihiri wazi kuwa Shia Imamiyya hawakutoa maneno yahusianayo na kupinga kwao uchaguzi kutokana na hisia ya chuki kwa mtu fulani, au kutokana na rai yao  ya kisiasa kwa maana ifahamikayo na yenye kuenea ya siasa, bali waliona kwenye Quran na Hadith dhamana sahihi ya maisha na nyenzo ya ujenzi iliyo salama, na basi wakawa wamevutiwa katika kuunga mkono rai hii kwa roho ya imani juu ya Uislamu na ikhlasi kwa ajili ya malengo na kuhisi maslahi ya Uislamu.

Ali bin Abi Twalib (a.s) alikuwa ni Imamu wa kwanza alie thibitishwa kwa dalili kwani riwaya za Mtume (s.a.w) ni nyingi sana nani mutawaatiri kumhusu yeye, baadhi zikimuelezea wazi na zingine zikimuashiria. Na riwaya zote hizo pamoja na kutofautiana matukio yake na minasaba yake na mifumo yake zinalenga, kama tulivyo tangulia kusema, kwenye kitu kimoja nacho ni kumteua mwenye cheo cha uimamu na ukhalifa baada ya kufa kwake Mtume (s.a.w).

Na imamu wa pili alikuwa ni Hassan bin Ali . Na watatu ni Hussen bin Ali. Na wa nne ni Ali bin Hussen Assajad. Na wa tano Muhammad bin Ali Albaaqir. Na wa sita ni Jaafar bin Muhammad Asswadiq. Na wa saba Mussa bin Jaafar Al-kaadhim. Na wa nane Ali bin Mussa Al-ridhaa. Na wa tisa Muhammad bin Ali Al-jawaad. Na wa kumi ni Ali bin Muhammad Alhaadi. Na wa kumi na moja ni Al-Hassani bin Ali Al-askari. Kisha alikuwa Muhammad binil-Hassan al mahdi ndie Imamu wa kumi na mbili[2], na alighibu kwenye macho ya watu hadi Mwenyezi Mungu atakapo toa idhini ya kudhihiri kwake na kuujaza ulimwengu kutokana na yeye, uadilifu na usawa kama ulivyo jawa na dhuluma na ujeuri[3].

Na mishale ya kutuhumu na kupinga ikamuelekea Almahdy kwa nguvu zote na kwa kutia mkazo na kusisitiza, na maneno yakawa mengi kwenye maudhui haya ya ghaiba (kufichika na kutoonekana) hadi kufunikwa na mawingu mazito ambayo hayakuwezeshi kuona na kufahamu na kukupa uwezo wa kudadisi na kupambanua lililo sahihi, na watafiti wengi ambao ni wenye ikhlasi wakajiweka kando na maudhui haya kwa kuyakimbia matatizo yake na ugunu wake, na sauti za wapingaji zikaja juu na kusikika kwa kudhalilisha na kufanya istihizaa nazo zikidhania kuwa silaha yake iliyo simama kwenye msingi wa kufanya maskhara na kutoa hila kuwa ni silaha kali yenye kukata isiyo katwa na wala haishindwi.

Na hivyo ndivyo utafiti wa Almahdi na fikra ya kuwepo Almahdi ulivyo jitenga na kuwa mbali na mfumo wa kielimu ulio salama. Na ukawa si utafiti wa kimaudhui wenye amani na ikhlasi, na ukawa chini ya msukumo wa mapenzi ya nafsi yaliyo mbali na akili na mantiki.

Na kutokana na hayo ilikuwa mfumo wetu kwenye kijitabu hiki ni lazima ufuate upande na mfumo usiofuata mapenzi na uwe ni mfumo wa kimaudhui, ili tujiepushe na tofauti ambazo wengi walizitumbukia. Na mfumo huu utasimama juu ya msingi wa kuyagawa mazungumzo hayo sehemu tatu .

Sehemu ya kwanza inakusudia kuitoa fikra yenyewe ya (Mahdi) na jinsi mahusiano yake na Uislamu yalivyo, na sehemu ya pili inaelekea kumuonyesha na kumuainisha (Mahdi) kwenye dalili zilizo pokelewa za Mtume, na sehemu ya tatu inazungumzia maudhui ya uwezekano wa kughibu na kutoonekana, na dalili zake.

Na mwendo huu ulioandaliwa na ufanyao uchunguzi, kama ninavyo itakidi, utachukuwa dhamana ya kutoa ufafanuzi na kuweka wazi kiukamilifu mambo yatakavyo gundulika na kupatikana kwenye mwendo huu na matokeo yake, na kutoa ufahamu makini wa matatizo yake kwa uhakika wake na ukweli wake wa asili ulio mbali na mapenzi na matamanio na malengo mengine.

 

 

SEHEMU   YA  KWANZA

 

FIKRA  YA  KUWEPO  KWA  MAHDI

 

Lau kama tutavitupia jicho la haraka vyanzo vya historia, na hasa historia ya dini mbali mbali, tungeweza kuelewa na kuona kwa uwazi kuwa kumuamini au Imani ya  Mahdi sio jambo lihusikanalo na shia Imamiyya tu na sio katika mambo ambayo haya kuwepo kwenye dini na wao wakalizuwa, kama wasemavyo baadhi ya waandishi, bali jambo hilo sijambo lihusikanalo na waislamu peke yao na kutowahusu watu wengine wafuatao dini mbalimbali za mbinguni. Bali ukweli ni kuwa mayahudi na wakristo wana itakidi kuwepo kwa msuluhishi mwenye kutara-jiwa kuja katika zama za mwisho nae ni Eliya kwa mayahudi na Issa (Yesu) mwana wa Maryam kwa wa Kristo.

Kama ambavyo waislamu kwa ujumla, pamoja na madhehe-bu yao na vikundi vyao tofauti tofauti wanaamini hivyo kwani Shia Imamiyya (Ithina asharia) na kiisaniyya na Ismailiyya, wao wana amini kuwepo kwa Mahdi na wanasema wazi kuwa hilo ni katika mambo ya lazima ya madhehebu yao. Nao masunni wameamini vivyo hivyo (kuwepo kwa Mahdi) kwa kushikamana na rai hiyo kupitia maimamu wa madhehebu zao na wapokezi wao wa hadithi na baadhi yao wakadai kuwa wao ni akina Mahdi kama ilivyotokea Morocco, Libya na Sudan.

Na hivi ndivyo dini tatu za mbinguni (Uislamu,Ukristu na uyahudi) zinavyo kutana katika kuamini fikra hii ya Mahdi.

Na hivyohivyo mashia wanakutana na ndugu zao waislamu kwenye suala hili. Na wanaitakidi kuhusu Mahdi, mambo aliyo yasimulia Dr. Ahmad Amiin katika rai za masuni  kuhusu huyo Mahdi kuwa Yeye ni katika alama za kiama, na kwamba ni lazima adhihiri kwenye zama za mwisho mtu atokanae na kizazi cha Mtume, atakae iendeleza dini na kudhihirisha uadilifu na waislamu watamfuata na atayatawala madola ya kiislamu, na anaitwa Al-mahdi.[4]

Na kwamba rai yao kuhusu suala hilo ni kama rai ya Sheikh Abdul-Azizi bin Baaz, raisi wa chuo kikuu cha Kiislamu cha Madina pindi alipo sema:Hakika suala la Mahdi ni suala lenye kueleweka na hadithi kuhusu suala hilo ni mustafiidha (zimepo-kewa na wapokezi watatu kwenye kila tabaka) bali ni mutawaatir (wapokezi wake ni wengi sana) na zenye kuungana,  nazo kwa ukweli kabisa zina thibitisha kuwa kuja kwa  mtu huyu alie ahidiwa, ni jambo lililo thibiti na kutokea kwake ni jambo la Haki.[5]

Na kutokana na haya hakika fikra hii (fikra ya kuja kwa Mahdi) yenyewe ni sahihi kama asemavyo muandishi wa Misri wa zama hizi aitwae Abdul-Hasiib Twaha  Hamud.[6]

Lakini la kustajabisha na kuchekesha kuhusu suala hili, ni kuwa Abdul-Hasiib huyu hakugundua pale alipo isahihisha fikra hii kama ilivyo tangulia, ya kwamba alijipinga yeye mwenyewe, na alisahau kuwa alishawahi kutoa kauli ya kuwa:Fikra ya Mahdi ni mojawapo kati ya matunda ya itikadi za (dini ya) Sabaiyyah[7], nae kwa kusema hivyo anakusudia kuwa fikra hii imechukuliwa kutoka kwenye itikadi za mayahudi na haina mahusiano yoyote na Uislamu, hata ingawa hakusudii kwenye ibara yake hii isipokuwa kuwatuhumu Mashia ya kuwa wamechu-kua itikadi zao kutoka kwa mayahudi na kuwa hazina mahusiano yoyote na dini ya Kiislamu lakini kwa hakika amewatuhumu waislamu wote bila ya kutambua, kwa tuhuma mfano huo, na akazizingatia na kuzihesabu fikra alizoziita kuwa ni fikra sahihi hapo mwanzo kuwa ni moja wapo kati ya matunda ya itikadi za sabaiyyah, na huku ni kupingana kimaneno na kutetereka. Na ikiwa yatatujulisha juu ya jambo lolote maneno hayo, hapana shaka yanatujulisha nia mbaya na maradhi ya nafsi aliyo nayo, na hasa ukizingatia kuwa utafiti wa kihistoria wa zama zetu hizi umethibitisha kuwa hakuna mtu alieitwa Abdullah bin Sabai na kwamba huyu ni mtu alietengenezwa katika akili na kuundwa na akapambwa na kupewa sifa za kuwa ni mtu muhimu, na ana fikra fulani na ndie muwekaji wa itikadi na rai kadha, na huenda wale watu ambao walikuwa wakilirudia mara kwa mara jina la Abdullah bin Sabai mwanzoni mwa Uislamu walikuwa wakiku-sudia swahaba mtukufu Ammar bin Yaasir, kama wasemavyo baadhi ya watafiti.[8]

Na vyovyote iwavyo hakika natija ipatikanayo kutokana na utafiti wa kina na ulio safi usio na uchafu ni kuwa, Shia hawaku-zua fikra ya Mahdi, na wala hawakufuata itikadi ya dini ya Sabaiyyah au dini nyingine isiyo kuwa ya Sabaiyya, bali ni kwamba fikra ya kuwepo Mahdi ni fikra iliyo bashiriwa na dini tatu za mbinguni (Uyahudi, Ukristo na Uislamu), na kwamba Uislamu ulipotilia mkazo juu ya ukweli wa kielimu wa fikra  ya Mahdy waislamu walifanya haraka kuikubali na kuinukulu na kusalim amri mbele ya fikra hiyo kwa kukubali kikamilifu.

Na haiwezekani yote haya yawe ni kunyenyekea kwa kitu kiitwacho kwa jina la upotovu wa Shia na bidaa zao, bali ni kukubali na kunyenyekea kuliko sahihi kwenye ukweli utokanao na itikadi za Kiislamu na hadithi za Mtume (s.a.w).

Na mwanazuoni mtukufu wa kisuni wa Iraq, alitoa muhtasari wa ukweli huu aitwae Sheikh Swafau ddin Aalu-Shaykh Al-halkah na akasema: Ama Mahdi mtarajiwa, hadithi zilizopoke-lewa kumhusu zimefikia kiwango kikubwa na ni zenye kutuachia matumaini kwamba huyu atakuwapo zama za mwisho, na ataurudishia Uislamu usalama wake na imani, atairudishia nguvu yake, na dini atairudishia uzuri wake, nazo ni hadithi muta-waatir bila shaka yoyote wala shubha, bali inasihi kutumia sifa ya mutawaatir kwa zinginezo zilizoduni yake, kufuatana na istilahi zote zilizo andikwa kwenye elimu ya Usuul.

Ama athari tuzipatazo kutoka kwa maswahaba, zisemazo wazi kuwepo kwa Mahdi, ni nyingi sana zina hukumu ya Rafu (kuinuliwa hadithi bila kutaja baadhi ya wapokezi).

Hakika hadithi alizo zitaja Al-barzanji kwenye kitabu cha Al-ishaah Liasharaatisaaa, na Aalusi kwenye Tafsiri yake, na Tirmidhy na Abu Dawud na Ibnu maaja na Alhakim na Abu yaali na Tabaraan na Abdur-rrazaaq na Ibn Hanbali, na Muslim, Abu Naiim, na Ibn Asakir, na Bayhaqiy, na Al-khatiib kwenye historia yake na Daruqutniy na Rady aany, na Naiim bin Hamad katika kitabu Alfitan na Ibnu Abu Sheiba na Abu Naiim Al-kuufiy, na Al-bazzaz, na Dailamiy na Abdul-Jabbar Al-khulaniy kwenye Kitabu chake cha historia, na Aljuwainiy na Ibnu Habban na Abu Amru Addamiy kwenye sunani zake,  katika yote hayo kuna dalili za kutosha.

Kwa hivyo kuamini kutokea kwa Mahdi ni waajibu, na kuitakidi kudhihiri kwake ni kuzikubali na kuziswadikisha hadithi za Mtume (s.a.w).[9] Na wanazuoni wengi wa kiislamu walifanya haraka kukubali na kukiri fikra ya Mahdi na kuzisahihisha habari zake kwa kutunga vitabu na vijitabu vya kutoa fatwa na kufutu masala katika maudhui hayo ili vizazi  vijavyo viweze kufahamu suala hili na ukweli wake kama ilivyo pokelewa kwenye sheria kupitia kwa Mtume Mtukufu (s.a.w) na miongoni mwa waandishi hao wa maudhui haya, tukitaja baadhi kwa mfano, walikuwa ni:

1- Ubad bin Yaaqub al-rawajiniy alie kufa mwaka 250H. Ana kitabu kiitwacho Akhbaarul-Mahdi.

2- Abu naiim Al-Isbihaaniy alie fariki mwaka 430h. Ana kitabu kiitwacho Ar-baina hadithan fi amril-Mahdi[10] na kitabu Manaaqibul Mahdi[11] na kitabu Naatul  Mahdi.

3- Mohammad bin Yuusuf Al-Kanjy Ashaafiiy aliefariki mwaka 658 H, ana kitabu kiitwacho al-bayaan fi akhbari Swahib zzamaan, kimechapishwa.

4- Yuusuf bin yahya Assalmy Ashaafiiy alie fariki mwaka 685 H. Ana kitabu kiitwacho Uqad-Addurar fi Akh-baaril Mahdiyil Muntadhar.[12]

5- Ibnu Qayyim Al-jauziya aliefariki mwaka 751 H, ana kitabu kiitwacho Al-Mahdiy.

6- Ibnu hajar Al-haitamy Ashaafii alie fariki mwaka 852 H, ana kitabu kiitwacho Al-qaulul-mukhtasar fi alaamatil Mahdiy-Almuntadhar.[13]

7-Jalaalu ddin Asuyutwiy alie fariki mwaka 911 H, ana kitabu

Al-urful-wirdiy fi akhabaril-Mahdy kimechapishwa na kitabu Alamaatul-Mahdi

8- Ibnu Kamaal basha Al-hanafi aliefariki mwaka 940 H, ana kitabu Tal-khisul bayan fi alaamat Mahdiyyi Aakhiriz -zamaan.[14]

9- Mohammad bin tuuluun Ad-damash-qi alie fariki mwaka 952 H, ana Kitabu Al-muhdi ila ma-warada fil Mahdi.[15]

10- Aly bin Hussaamud-din Al-mutaqiy Al-hindiy alie fariki mwaka 975H, ana kitabu al-burhaan fi alaamati mahdiy Aakhiriz-zaman na kitabu Talkhiisul-Bayaan fi akhbari Mahdiy Aakhiriz-zaman.[16]

11- Ali Al-qaariy Al-hanafiy aliefariki mwaka 1014 H, ana kitabu Arrad alaa man hakama wa qadha annal Mahdy jaaa wa madhwa.

Na kitabu Al-mashrabul-wirdiy fi akh-baril Mahdy.[17]

12- Mar-ii bin Yusuf Al-Karamiy Al-hanbaliy alie fariki mwaka 1031 H, ana kitabu Faraidu-fawaidul-fikri fil Imamil-Mahdiyil-Muntadhwar.[18]

13- Al-Qaadhi Muhammad bin Ali Ash-shaukani alie fariki mwaka 1250 H, ana kitabu Ataudhihu fi tawaturi majaaa fil Mahdiy Almuntadhar wad-dajaali wal-masiih.[19]

14- Rashid Arrashid Atadhafiy Al-halabiy wa zama hizi ana kitabu Tanwiir Ar-rijaal fi dhuhuril-Mahdy wa dajjal kime chapishwa.

Hivyo hivyo washairi walikuwa pamoja na fikra ya mahdi na Mahdi mwenyewe, kwani kaswida zao zilikuwa na madhumuni na maana yaelezayo fikra hiyo na ambao ni wengi, na kaswida zao ni zenye kuelezea kutarajiwa kutokea siku yake, na kukiri kuja kwake kusiko na shaka na miongoni mwa washairi hao kwa mfano na kama ushahidi na sio kuwataja wote ni:

1- Al-Kumeit bin Zaid Al-asadi, aliefariki mwaka 126 H, na kuhusu suala hilo anasema:Ni wakati gani itasimama haki kwenu na wakati gani atasimama Mahdy wenu wa pili.[20]

2- Ismaail bin Muhammad Al-himyari alie fariki mwaka 173H, nae anasema kuhusu hiloNi kwamba Bwana wa utawala na mwenye kusimama (na kuleta mabadiliko) ambae nafsi yangu inamuelekea kwa kuimba, anayo ghaiba, ni lazima aghibu. Basi Mwenyezi Mungu amrehemu mwenye kughibu, atakaa kipindi fulani kisha atadhihiri kipindi kingine, na kuujaza uadilifu mashariki yote na magharibi.[21]

3- Daabal a-Khuzaiy aliefariki mwaka 246 H, anasema kuhusu hilo:Kutoka kwa Imamu hakuna shaka atatoka. Atasi-mama juu ya jina la Mwenyezi Mungu na baraka zake, na atatu-pambanulia haki na batili na atatoa malipo kwa neema na adhabu.[22]

4- Mihyaar-Ad-daylamy aliefariki mwaka 428 H, anasema kuhusu hilo:Huenda zama za kesho zikaiponya mioyo ya wenye ghadhabu kutokana na wenye kukufanyia uadui.

Huenda ushindi wa haki ukawa juu ya jambo lisilo wezekana, huenda upungufu ukashindwa na utukufu na ubora kwa kusikia kwangu wito wa huyo mtu wenu atakae simama akiitikiwa na kila mwenye kuomba msaada.

5- Ibnu Muniir Attaraabilsiy aliefariki mwaka 548 H, amese-ma kuhusu hilo kwa njia ya mzaha na utani Nimewatawalisha watu wa kizazi cha umayya walio safi watukufu na walio barikiwa na ninamkadhibisha mpokezi na ninatia ila kwenye kudhihiri kwa Mahadi.[23]

6- Muhammad bin Twalha Ashaafiy aliefariki mwaka 652 H, anasema:Na alisema Mtume (s.a.w) kauli tuliyo ipokea. Akaendelea hadi kusema Na hakika alimdhihirisha kwa kueleza nasaba yake na sifa zake na kumuita jina lake, na inatosha kauli yake kuwa anatokana na mimi kudhihiri uhai na maisha yake na katika pande la nyama yake ni Zahra ndio mahala pake na sharafu yake watakao sema ni Mahdi hawa kukosea kwa hilo walilo litamka.[24]

7- Ibnu Abil-hadiid Al-Muutazilii alie fariki mwaka 656 H, amesema kuhusu hilo: Hakika nimefahamu ya kuwa ni lazima aje Mahdi wenu, na siku ya kuja kwake ninaitarajia. Atahudu-miwa na vikosi vya jeshi la Mwenyezi Mungu, kama mtu mwenye maumivu amekuja akiwa ni mwenye ushindi na kikisonga mbele kizazi cha Abil-hadidi wa kiwa mashujaa na walio mashuhuri na mikuki iliyo inuliwa juu.[25]

8- Shamsud-din Muhammad bin Tuulun Al-Hanafy Ad-damsh-qiy aliefariki mwaka 953H, anasema kwenye kasida yake akiyataja majina ya Maimamu kumi na wawili:Na Askari Hassan alietwahirika Muhammadul-Mahdi atadhihiri.[26]

9- Abdullah bin Alawi Al-hadaad Attarimy Ashaafii, alie fariki mwaka 1132 H, na kuhusiana na hayo amesema: Muhammad Al-mahdi ni khalifa wa Mola wetu, Imam wa uongofu na dola lake linasimama kwa uadilifu kana kwamba namuona (siku hizo) akiwa baina ya maqaam na nguzo yake (yaani kati ya nguzo ya kaaba  na maqam ya Ibrahim) wakimpa baiya kila upande wenye kumpongeza. Na anasema katika sehemu nyingine: Na kwetu kuna Imam umefika wakati wa kutoka kwake, atasimama kwa amri ya Mwenyezi Mungu kama ipasavyo, na kuujaza ulimwengu kwa haki na uadilifu na uongofu, kama ulivyo jazwa jeuri kwa dhulma ya watu waovu.[27]

 

 

SEHEMU   YA  PILI

 

MAHDI  NI  NANI ?

 

Hakika Uislamu uliipinga rai ya mayahudi ya kuwa Elia ndie msuluhishaji mwenye kusubiriwa na pia rai ya wakristo isemayo kuwa yeye ni Issa mwana wa Maryam.Vilevile hali ya wazi ya matokeo ya nje imeipinga rai ya madhehebu ya kiisaaniya ya kuwa huyo mwenye kusubiriwa ni Muhammadi bin Alhanafiya na madhehebu ya Ismaailiyya, ya kuwa huyo ni Ismaail bin Jaafar kwani imethibiti kufariki kwa Muhammad na Ismaili na kubatilika fikra ya kubakia kwao. Basi imebaki tofauti na hitilafu kati ya Ahli sunna na Shia Imamiya katika kumuainisha Mahdi ni nani.

Na muhtasari wa itikadi za Ahli sunna ni kuwa Mahdi atadhihiri zama za mwisho na atasimama kwa upanga na kwamba Habari zake zimekuwa mutawaatiri (nyingi sana na zingine mustafidhi, kwenye kila tabaka kuna wapokezi wawili au watatu kwa wingi wa wapokezi wake kutoka kwa Mtume (s.a.w) kuhusu kutokea kwake na kwamba yeye anatokana na kizazi chake Mtume, na kwamba atamiliki au kutawala kwa muda wa miaka saba.

Na kwamba ataijaza ardhi na ulimwengu kwa uadilifu, na kwamba atatoka pamoja na Issa (a.s) na kuwa yeye atawaongoza kwenye sala umma huu na Issa atasali nyuma yake.[28]

Na muhtasari wa itikadi ya Shia Imamiyya ni kuwa atadhi-hiri katika zama za mwisho Mahdi atokanae na nasaba ya Ali na atasimama kwa upanga, na kwamba ataujaza ulimwengu uadilifu na usawa na atatengeneza mazingira yawezeshayo kuutekeleza Uislamu kiukamilifu katika ardhi yote.

Kwa hivyo ni sehemu ipi yenye tofauti kati ya kauli mbili hizi?

Hakika kati yao imefungika kwa upande wa masunni kwenye kauli au kwenye itikadi yao ya kuwa, Mahdi huyu atazaliwa katika zama za mwisho, na hivi sasa hayupo, na haijulikani ni wakati gani atakao zaliwa na baba yake ni nani? Kwa msingi huu aliweza  Sunuusiy huko Libia na Abdul-Rahmaan wa huko Sudan na wengineo kudai kuwa wao ni akina Mahdi na kusimama kwa upanga (Silaha).

Ama Shia Imamiyya, wao rai yao ni kuwa Mahdi ni Muhammad bin Hassan bin Ali bin Muhammad bin Ali bin Mussa bin Jaafar bin Muhammad bin Ali bin Hussen bin Ali bin Abi twaalib (a.s) na kwamba yupo kwenye dunia hii lakini watu hawamtambui. Na hii ndio nukta yenye tofauti kati ya pande hizi mbili.

Kutokana na ukweli kuwa mwenye kutoa madai ndio huiti-shwa dalili ya madai yake, kama ilivyo katika fiqhi (sharia) ya kiislamu, basi sisi tutatoa ushahidi ambao wana utegemea Mashia kwenye kuthibitisha yale wanayo yaitakidi, na tutaonyesha usha-hidi mwingine walio utumia kuzibatilisha rai za wapingao fikra hii, ili jambo hili liweze kuonekana na kujulikana wazi kwa kila mwenye macho mawili. Na kutokana na ukweli kuwa mashia kama tulivyo eleza mwanzoni mwa maudhui haya kuwa wana amini kuwa uimamu ni cheo cha kupewa na Mwenyezi Mungu na kina hitajia dalili na uteuzi, wame amini kuwa uimamu wa Mahdi, Muhammad bin Hassan kufuatana na dalili zilizopo na kwa kuzitii dalili hizo, na kufuatana na matamshi yake yaliyo wazi kabisa.

Huenda kukawa na mwenye kuuliza, dalili hizo ni zipi na lafdhi zake ni zipi na ni nani alie zisimulia na kuzipokea?

Ili kulifafanua jawabu la swali hilo ni lazima kuashiria kuwa dalili hizo zimhusuzo Mahdi haikuwa ni habari ( hadithi) moja au mbili, bali ni habari nyingi zilizotoka kwa Mtume (s.a.w) na zilizo mutawaatir zilizovuka mamia, na zilipokewa na idadi kubwa ya maswahaba, na zikatolewa na idadi kubwa nyingine ya mahuffa-dhi na wapokezi, na kwa wingi wa istifadha    (wapokezi watatu kwenye kila tabaka) tawaatur (wapokezi wengi sana) haikuwa tena ni sahihi kufanya mjadala kuhusu usahihi wa hadithi hizi na kuhusu yakini zinazo tuletea katika kuthibitisha swala hilo. Na kwa ajili ya udadisi zaidi na utafiti wa kimaudhui tunasema:

Hakika hadithi hizi kwa sanadi yake na dalili yake zimegawa-nyika kwenye makundi matatu:

Kundi la kwanza: 

Zenye sanadi sahihi na dalili yake ni ya dhahiri zisizo na shaka yoyote, na maimamu wa hadithi na mahufadhi wakubwa walithibitisha juu ya usahihi wake au kuwa ni hassan[29](nzuri) na kuwa baadhi yake ni sahihi kufuatana na masharti ya mashekh wawili, Bukhari na Muslim.

Na hakuna shaka katika uwajibu wa kuzichukuwa hadithi za kundi hili na kuzifanyia kazi na kuyaamini mambo yanayo zungumziwa na kujulishwa na hadithi hizo.

 

Kundi la pili:

Ni hadithi zisizo sahihi katika sanadi yake hata kama dalili yake (yaani maneno yake) iko dhahiri. Kanuni zilizo kubaliwa kwenye elimu ya hadithi zinatulazimisha kuzichukua hadithi hizo vilevile, kwa kuungana kwake na kusahihishwa kwake na kundi la kwanza na kwa kuwa mashuhuri ya kuwa wanazuoni wame-zikubali, bali wanazuoni wote wamefanya ijmai kuafikiana juu ya madhumuni yake.

 

Na kundi la tatu:

Limekusanya sahihi na dhaifu, lakini hadithi hizo zinapi-ngana na hadithi zingine zote ambazo ni mustafidhi na zilizo mutawaatir. Basi kitu cha lazima ni kuziacha, na kujiepusha nazo, ikiwa haikuwezekana kuzifanyia taawili, kwa mfano zilizosema kuwa jina la Mahdi ni Ahmad au zilizo sema kuwa jina la baba yake linafanana na jina la baba yake mtume (s.a.w) au zisemazo kuwa yeye anatokana na watoto wa Abi Muhammad Hassan Az-Zakiy, kwani habari hizi ni habari chache na nadra ambazo wanazuoni mashuhuri wamejiepusha nazo.[30]

Hadithi za makundi mawili la kwanza na la pili hizo ndizo ambazo tumebainisha kuwa ni wajibu kuzichukuwa zilikuwa zikielekeza kwenye lengo kwa ibara tofauti tofauti na zikikusudia kumtambulisha na kumuainisha kwa matamshi tofauti tofauti na tunaweza kuufupisha muhtasari wake kama ifuatavyo:

Baadhi ya hadithi hizo zimethibitisha kuwa Mahdi anatokana na kabila la kikuraishi. Ametoa Ahmad na Al-manwardi ya kuwa Mtume (s.a.w) amesema:

) ԡ (

Pateni bishara ya Mahdi, ni mtu atokae kwenye kabila la kuraishi, atokae kwenye kizazi changu. Atatoka watu watakapo hitilafiana na kuwepo mtetemeko, na kuijaza ardhi kwa uadilifu na usawa kama ilivyo  jazwa dhuluma na ujeuri.[31]

Na zingine zimethibitisha, kuwa Mahdi ni katika watoto wa Abdul-Mutwalib.

Ametoa Ibn Maaja kwa sanadi yake kutoka kwa Anas bin Maalik, amesema: Nilimsikia Mtume (s.a.w) akisema:

: )                                                                                                  (   

Sisi  watoto wa Abdul-Mutwalib ni mabwana wa watu wa peponi, Mimi na Hamza na Ali na Jaafar na Hassan na Hussen na Mahdi.[32]

Na zingine zimethibitisha kuwa yeye ni katika Aalu Muhammad (Kizazi cha Mtume,(s.a.w). Amesema Mtume (s.a.w):

)                                                             (              Atatoka katika Zama za mwisho mtu atokanae na kizazi changu, jina lake ni kama jina langu, na kuniya yake ni kama yangu (jina la ubaba kwa mfano baba ya fulani) ataijaza ardhi kwa uadilifu kama ilivyo jazwa ujeuri, na huyo ndie Mahdi. Na hii ni hadithi mashuhuri.[33]

Na zingine zimethibitisha kuwa ni katika kizazi chake. Ametoa Abu Daud kwa Sanadi yake kutoka kwa Ummu Salama (Mungu amuwie radhi) amesema:Nilimsikia Mtume (s.a.w) akisema:           

(     ) Madhi anatoka katika kizazi changu.[34]

Na zingine zimethibitisha kuwa yeye ni katika Ahlul bayti. Amesema Mtume (s.a.w):

( )

 Lau kama isingebakia isipokuwa siku moja Mwenyezi Mungu angetuma mtu atokanae na Ahlul-bayti wangu aujaze ulimwengu uadilifu kama ulivyo jazwa ujeuri.[35]

Na zingine zimethibitisha kuwa, anatokana na watoto wa Ali (a.s), kutoka kwa Said bin Jubair kutoka kwa Ibnu Abbas (Mungu awawie radhi) amesema: Amesema Mtume wa Mwenyezi Mungu:

) (.

Hakika Ali (a.s) ni wasii wangu na katika kizazi chake atatoka huyo mwenye kusimama (dhidi ya dhulma) na mwenye kusubiriwa (almuntadhar), ambae ni Mahdi atakae ijaza ardhi  usawa na uadilifu kama ulvyo jazwa ujeuri na dhulma.[36]

Na zingine zimethibitisha kuwa ni katika watoto wa Fatima.

Ametoa Muslim na Abu daud na Nasai na Ibnu Maaja na Bayhaqiy na wengine:

( ) Mahdi ni katika kizazi changu ni katika watoto wa Fatuma.[37]

Na wengine wamethibitisha kuwa ni katika watoto wa Hussen, Amesema Mtume (s.a.w):

) (

Haitaondoka dunia mpaka ausimamie umma wangu mtu atokanae na kizazi cha Hussen, aijaze ardhi kwa uadilifu kama ilivyo jazwa dhulma.[38]

Na zingine zimethibitisha kuwa ni wa tisa katika kizazi cha Hussen. Kutoka kwa Salmani Al-faarisi (Mungu amuwie radhi) amesema:Niliingia nyumbani kwa Mtume (s.a.w) mara nika-muona Hussen akiwa mapajani mwake akilibusu shavu lake na kuulamba mdomo wake na akisema:

) ϡ (.

Wewe ni Sayyid mtoto wa Sayyid, nduguye Sayyid, na wewe ni Imam Mtoto wa Imam na ndugu wa Imamu, na wewe ni Hujja mtoto wa Hujja ndugu wa Hujja baba wa Mahujja tisa, wa tisa wao ni yule atakae simama (dhidi ya dhulma) ambae ni Mahdi.[39]

Na zingine zilithibitisha kuwa yeye ni wasii wa kumi na mbili. Na Imamu wa kumi na mbili na khalifa wa kumi na mbili.

) : (.

Hakika wasii wangu ni Ali bin Abi twalib na baada yake ni wajukuu wangu wawili Hassan na Hussen watafuatiwa na maimamu tisa watokao kwenye uti wa mgongo wa Hussen (a.s), akasema:Ewe Muhammad nitajie majina yao. !Akasema:Aki-ondoka Hussen ni mwanae Ali akiondoka Ali ni mwanae Muhammad, akiondoka Muhammad ni mwanae Jaafar, akiondo-ka Jaafar ni mwanae Mussa, akiondoka Mussa ni mwanae Ali, akiondoka Ali ni mwanae Muhammad, akiondoka Muhammad ni mwanae Ali akiondoka Ali ni mwanae Hassan, akiondoka Hassan ni mwanae Alhujja Muhammad Al-mahdi hawa ndio maimamu kumi na mbili.

Yahya binil Hassan ametaja kwenye kitabu Al-umda kupitia njia ishirini za upokezi ya kwamba makhalifa baada ya Mtume (s.a.w) ni kumi na mbili na wote wanatokana na kabila la kikuraishi, katika Bukhari kupitia njia tatu za wapokezi, na katika Muslim kupitia njia tisa na kwa Abi Daud kupitia njia tatu, na katika Tirmidhi kupitia njia moja na katika Al-hamiidi kupitia njia tatu.[40]

Na zingine zimethibitisha kuwa ni mtoto wa Hassan Al-askari.

Katika manaaqib kutoka kwa Jaabir bin Abdillahi al-answary kutoka kwa Mtume (s.a.w):

)... ɡ ̡ .(

Basi baada yake ni mwanae Hassan aitwae Al-askari, na baada yake ni mwanae Muhammad aitwae Mahdi na mwenye kusimama kwa haki (Al-Qaaim) na Al-hujja, atatoweka na kutoonekana kisha atatokea, na atakapotokea ataijaza ardhi usawa na uadilifu kama ulivyo jazwa ujeuri na dhuluma.[41]

Na hivyo hivyo tunakuta kuwa hadithi hizi kwa wingi huu na tofauti zake zimemuelezea Mahdi wa umma huu, na kusema kuwa ni mtoto wa Hassan Al-askari, nayo ni matokeo au natija thabiti ambayo haina kasoro ndani yake.

Na msomaji ili awe na ujuzi zaidi wa jambo hili tunatoa katika sehemu ifuatayo majina ya wapokezi wa hadithi za Mahdi zilizotajwa hapo kabla na hasa majina ya maswahaba, kwani utafiti wetu huu wa haraka hauna nafasi kubwa ya kuweza kuandika majina ya wapokezi wote kutoka kwenye matabaka mengine:

01- Abu Amama al-baahily

02- Abu Ayyub

03- Abu Said Al khudri.

04- Abu Sulaiman-mchungaji mifugo wa Mtume (s.a.w)

05- Abu tufail.

06- Abu Huraira.

07- Ummu Habiba mama wa waumini.

08- Ummu Salama mama wa waumini

09- Anas bin Maaliki.

10- Thubaan-mtumwa wa Mtume (s.a.w).

11- Jaabir bin Samrah.

12- Jaabir bin Abdillahi al-Answari.

13- Hudhaifa binil Yamaan.

14- Salman Al-faarisi.

15- Shahr bin Hawhab.

16- Twalha bin Ubaidullah.

17- Aisha mama wa waumini.

18- Abdur-rahmaan bin Auf

19- Abdallah bin Haarith bin Hamzah.

20- Abdallah bin Abbas.

21- Abdallah bin Omar.

22- Abdallah bin Amrubinil Asi.

23- Abdallah bin Masoud.

24- Othmani bin Affan.

25- Ali bin Abitwalib.

26- Ali Alhilaali.

27- Ammar bin Yaasir.

28- Umraan bin Haswiin.

29- Auf bin Maalik.

30- Qurrat bin Iyaas.

31- Mujmau bin Jariyah Al-answari.[42]

 

Ama ambao walitoa hadithi kuhusu Mahdi kati ya mahufadhi wa hadithi na wenye vitabu vya sahihi na sunanu, ni shekh Abdul-Muhsin Alubad aliwahesabu na kufikia 38 ambao ni mashuhuri na walio wema[43], na miongoni mwao ni:

 

01- Abu Daud katika Sunani yake.

02- At-tirmidhi kwenye kitabu chake kiitwacho Jamiu.

03- Ibnu Maaja kwenye Sunani yake.

04- An-nasai kwenye kitabu chake Alkubra.

05- Ahmad kwenye Musnadi wake.

06- Ibnu Habban kwenye Swahihi yake.

07- Al-haakim kwenye Mustadrak.

08- Abubakar bin Abi Shaiba kwenye Al-munswif.

09- Naim bin Hamad kwenye Kitabu Al-fitani.

10- Abu Naiim kwenye kitabu Al-Mahdi wal-hilyah.

11- At-twabaraniy kwenye kitabu Al-kabiir wal-awsat wa As-swaghiir.

12- Ad-daru-qutni kwenye kitabu Al-ifrad.

13- Al-baarudy kwenye kitabu Maarifat As-swahaba.

14-Abu Yaala al-muuswiliy kwenye Musnad yake.

15- Al-bazzar kwenye Musnad yake.

16- Al-haarith bin Abi Usamah kwenye Musnad yake.

17- Al-khatib kwenye kitabu chakeAt-talkhisul-mutashabih na katika Almut- tafaq wal-muftaraq.

18- Ibnu Asakir kwenye kitabu cha historia.

19- Ibnu Mundih kwenye kitabu chake cha historia Taarikh Isbahan.

20- Abul-hassan Al-harbiy kwenye kitabu chake Al-awwal minal-harbiyaati.

21- Tamam Ar-raziy kwenye Fawaid.

22- Ibnu Jariri kwenye Tahdhibul-Athar.

23- Abubakari bin Al-muqri kwenye Muujam wake.

24- Abu Amru Addani kwenye Sunani yake.

25- Abu Gharam Al-kuufiy kwenye kitabu chake Al-fitani.

26- Ad-daylamiy kwenye kitabu chake Musnadul-fir dausi.

27- Abu Bakar Al-Iskaf kwenye Fawaidul Akhbaar.

28- Abul-Hussen binil Munawiy kwenye kitabu chake Al-  malaahim.

29- Albaihaqi kwenye Dalailu An-nubuwah.

30- Abu-Amru Al-muqri, kwenye Sunani yake.

31- Ibnul Jawzi kwenye kitabu chake cha Historia.

32-Yahya Al-hamaniy kwenye Musnad wake.

33- Ar-ruyaaniy kwenye musnad wake.

34- Ibnu Saad kwenye Twabaqaat.

Imam (Rehma za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alizaliwa kwenye mji wa Samarra wakati wa Al-fajiri tarehe kumi na tano ya mwezi wa Shaaban mwaka 255H.[44] na baba yake akamuita Muhammad, na huo ulikuwa ni uthibitisho wa hadithi ya Mtume (s.a.w) iliyo maarufu isemayo Jina lake ni sawa na jina langu[45] na Kuniyah yake (Jina lake la ubaba) akumuita Abul-Qaasim.[46]

Na wapokezi wa riwaya wa Shia Imamiyya walisalim amri juu ya ukweli huu na wengine wengi wa makundi mengine ya kiislamu. Lakini baadhi ya waislamu pamoja na kuikubali kwao fikra ya kuja mahdi walimkataa Mahdi kwa hoja ya kuwa hakuna mtoto wa Askari, na wakatoa dalili nne kuthibitisha hoja hiyo, na tutazielezea kwa ufupi, kama ifuatavyo:

1- Walisema kuwa Askari alipo karibia kufa alimuweka mama yake (Umul-Hassan) kuwa ndie muusiwa wake wa kuya-angalia yote aliyo kuwa akiyasimamia kama  vitu vya wakfu na sadaka na mambo mbali mbali mengine, kama angekuwa na mtoto asingemuacha kumuusia na kumuusia mtu mwingine.

2- Ni kuwa Jaafar bin Ali ami yake Mahdi alipinga kuwepo mtoto wa kaka yake, na ushahidi wa baba mdogo kwenye jambo kama hili ni wenye umuhimu mkubwa.

3- Hakika mashia wanadai kuwa Askari alificha suala la mwanae kwa watu wasio maalumu na wasio wa karibu, kwa nini alifanya hivyo pamoja na kuwa maswahaba wake walikuwa ni wengi katika siku hizo huku wakiwa na nguvu, mali na uwezo wakati ambapo maimamu walio tangulia kwenye zama za utawala wa bani umaya na bani Abbas walikuwa kwenye hali ngumu zaidi na wali banwa zaidi, pamoja na hayo hawakuficha suala la watoto wao kama ufichaji huu.

4- Hakika vitabu vya historia havikumfahamu na kumuelezea mtoto wa Hassan Al-Askari wala havikusimulia habari yake yoyote. Na kwa da